نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز، فارس، ایران.

2 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، فارس، ایران

3 استاد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، فارس، ایران

چکیده

تمرکز بر ویژگی­های کیفی جداره­های فعال و مؤلفه­های ادراک آن­ها، از مهم­ترین موضوعات طراحی منظر خیابانی است. کیفیت سطح همکف جداره‌ها تأثیر زیادی بر میزان و نحوه استفاده شهروندان از فضای شهری، مدت زمان حضور و رفتارهای احتمالی آن­ها دارد. به منظور دست­یابی به مؤلفه­های مؤثر بر ادراک منظر خیابانی با تأکید بر جداره­های فعال و امکان مطالعه دقیق­تر آن­ها، می­توان عناصر تشکیل­دهنده منظر خیابانی را به سه مؤلفه کالبدی، عملکردی و زمینه­ای تقسیم نمود. کیفیت­های طراحی شهری مناظر خیابانی متشکل از کیفیت­های کاربردی منظر پیاده­رو و کیفیت­های زیبایی­شناسی آن است. اجزاء تشکیل دهنده جداره­های فعال متشکل از دو بعد عینی و ذهنی است که بعد عینی شامل عناصر خارجی و داخلی ساختمان؛ و بعد ذهنی شامل خوانایی، جهت دهی، حس خوش آمدگویی و ارتباط متقابل شهروندان با فضای خیابان است.  این پژوهش از شیوه تحقیق مشاهده و پیمایش در بستر مطالعات میدانی خیابان خیام در بافت میانی شیراز بهره گرفته است. روش تحلیل مورد استفاده تلفیقی از روش­های کمی و کیفی ارزیابی ادراک منظر خیابانی است و داده­های به دست آمده با استفاده از ماتریس سوات و امتیازدهی طیف لیکرت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و راهبردهای طراحی از طریق ماتریس راهبردهای کمی استراتژیک ارائه شده است. یافته‌های پژوهش نشان می­دهد که تأکید بر ارجاعات زمینه­ای و تاریخی، ارتقاء کیفیت منظر عینی، ارتقاء مؤلفه‌های عملکردی و نظام فعالیتی، ساماندهی کالبدی جداره­های سطح همکف، تأکید بر تجربه فضایی عابرین پیاده از سطح همکف و ارتقاء امنیت اجتماعی و حس حضورپذیری در طراحی منظر خیابانی ضروری است.

کلیدواژه‌ها

-      آرنهایم، رودولف (1386). پویه شناسی صور معماری، ترجمه مهرداد قیومی بید هندی، سازمان مطالعات و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

-      پاکزاد، جهانشاه (1391). مبانی نظری و فرایند طراحی شهری، وزارت مسکن و شهرسازی- معاونت شهرسازی و معماری، ویرایش اول، چاپ پنجم.

-      پاکزاد، جهانشاه؛ بزرگ، حمیده (1393). الفبای روانشناسی محیط برای طراحان، انتشارات آرمانشهر.

-      پورجعفر، محمدرضا؛ علوی بالمعنی، مریم (1391). استخراج معیارهای هماهنگی و ناهماهنگی نماهای ساختمان با دستگاه بینایی انسان با توجه به اصول بوم شناسی بصری، نشریه انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران.

-      پورجعفر، محمدرضا؛ علوی بالمعنی، مریم (1391). ویدئواکولوژی، بوم­شناسی بصری در معماری و طراحی شهری، تهران، آرمانشهر.

-      تیبالدز، فرانسیس (1393). شهرهای انسان محور، بهبود محیط عمومی در شهرهای بزرگ و کوچک، ترجمه حسنعلی لقایی و فیروزه جدلی انتشارات دانشگاه تهران چاپ سوم.

-      رفیعیان، مجتبی؛ خدایی، زهرا (1388)، بررسی شاخص­ها و معیارهای موثر بر رضایتمندی شهروندان از فضاهای عمومی شهری، نشریه راهبرد، شماره 53.

-      صانع، منصور (1390). شیراز کودکی ما: عکس‌های قدیم شیراز، تهران: منصور صانع.

-      طبیبیان، منوچهر (1381). مولفه‌های محیط و منظر، محیط شناسی، ویژه نامه طراحی محیط، صص. 37- 42.

-      فرجی، مهدی؛ منصوری، رضا (1394). نقش مصالح به کار رفته در نمای شهری بر ادراک زیبایی شهروندان، کنفرانس تخصصی معماری و شهرسازی ایران، موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی، شیراز.

-      گل، یان، اسوار، بیگیت (1394). بررسی زندگی فضای عمومی، ترجمه: محمد سعید ایزدی، سمانه محمدی، سمانه خبیری، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، انتشارات اول و آخر.

-      گیبونز، جوانا؛ اوبرهولزر، برنارد (1386). مناظر خیابانی شهر، ترجمه امیراعلا عدیلی، انتشارات همام.

-      معینی، محمد‌مهدی (1385). افزایش قابلیت پیاده‌مداری گامی به سوی شهری انسانی‌تر، نشریه هنرهای زیبا، شماره 27.

-      هدمن، ریچارد؛ یازوسکی، آندرو (1384). مبانی طراحی شهری، مصطفی عباس زادگان و راضیه رضازاده، چاپ چهارم، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.

-      Askari AH, Binti DK (2009). Influence of building façade visual elements on its historical image: Case of Kuala Lumpur City, Malaysia, Journal of Design and Built Environment, Vol. 5, pp. 49–59.

-      Atauri JA, De Lucio JV (2006). Relationship between landscape visual attributes and spatial pattern indices: A test study in Mediterranean-climate Landscapes, Landscape and Urban Planning, Vol. 77, pp. 393–407.

-      Boyko CT (2000). The Influence of Architectural Detailing, Massing, and Design Interest on The Evaluation of Heritage and Historic Urban Streetscapes, University of Manitob, Winnipeg.

-      Burdette JT (2004). Form-based codes: A cure for the cancer called euclidean zoning? Faculty of the Virginia Polytechnic Institute.

-      Chambers J (1998). The Urban Place: Places for Jay to Sit. Master’s Thesis Virginia Polytechnic Institute and State University.

-      Cooper J, Su M, Oskrochi R (2013). The influence of fractal dimension and vegetation on the perceptions of streetscape quality in Taipei: with comparative comments made in relation to two British case studies, Planning and Design, Vol. 40, pp. 43-62.

-      Crawford P, Lee E, Beatty M (2015). Aesthetic perception of urban streetscapes and the impact of form-based codes and traditional zoning codes on commercial signage, Current Urban Studies, Vol. 3, pp. 199-215.

-      Department of City Planning, Kitchener, King Street Façade Guidelines, 2009.

-      Department of Public Health, Environmental Health Section- San Francisco (2008). The Pedestrian Environmental Quality Index (PEQI): An assessment of the Physical Condition of Streets and Intersections.

-      Embaby M (2015). Promoting cultural identity along streetscape redesign, Case studies in Cairo and Luxor Cities, Egypt, International Journal of Engineering Research & Technology.

-      Evren S (2016). An Investigation of Placemaking in Downtown Tucson, the University of Arizona.

-      Ewing R, Clemente O (2013). Measuring Urban Design, Metrics for Livable Places, Island Press.

-      Forsyth A, Jacobson J (2010). Six Assessments of the Same Places: Comparing Views of Urban Design, Department of City and Regional Planning, Cornell University, New York.

-      Gifford R, Hine DW, Clemm WM, Reynolds D, Shaw K (2008). Decoding modern architecture, A lens model approach for understanding the aesthetic differences of architects and laypersons, Environment and Behavior, Vol. 32, No. 2.

-      Gunawardena GL, Kubota Y, Fukahori K (2015). Visual complexity analysis using taxonomic diagrams of figures and backgrounds in Japanese residential streetscapes, Hindawi Publishing Corporation, Urban Studies Research.

-      Harvey C, Aultman L, Hurley S, Troy A (2015). Effects of skeletal streetscape design on perceived safety, Landscape and Urban Planning, pp. 18-28.

-      Heffernan E, Pan W (2014). The Relationship between the quality of active frontages and public perceptions of public spaces, Macmillan Publishers Ltd. 1357-5317 Urban Design International, Vol. 19, 1, pp. 92–102.

-      Jaafar NH (2012). Traditional street activities in Kuala Lumpur city centre, International Journal of Multidisciplinary Thoughts.

-      Kasprisin R (2011). Urban Design: The Composition of Complexity, Taylor & Francis.

-      Matsuoka RH, Kaplan R (2008). People needs in the urban landscape: Analysis of landscape and urban planning contributions, Landscape and Urban Planning, Vol. 84, pp. 7–19.

-      Moreland City Council, Brunswick Structure Plan (2010). Retrieved from: www.moreland.vic.gov.au. At February 2019, 04:28:29 PM.

-      Nohl W (2001). Sustainable landscape use and aesthetic perception preliminary reflections on future landscape aesthetics, Landscape and Urban Planning, Vol. 54, pp. 223-237.

-      Portella A (2007). Evaluating commercial signs in historic streetscapes, The Effects of The Control of Advertising and Signage on User’s Sense of Environmental Quality, Oxford Brookes University, School of Built Environment.

-      Purciel M (2006). Observational Validation of Urban Design Measures for New York City, Mailman School of Public Health and Graduate School of Architecture, Planning, and Preservation, Columbia University.

-      Robert B, Robert M, William M (1987). Methods in Environmental and Behavioral Research, Van Nostrand Reinhold Co Methods in Environmental and Behavioral Research, New York.

-      Safty R, Simao C (2013). Downtown Templeton Design Guidelines, CRP.

-      Speckens A, et al. (2012). Outstanding Universal Value vs. Zoning Regulations: Willemstad as a Case Study, Eindhoven University of Technology- Measuring Heritage Conservation Performance, pp. 134-141.

-      Sunaryo RG, Soewarno N, Setiawan B (2012). The transformation of urban public space in yogyakarta, A Search for Specific Identity & Character, Architecture Department, Faculty of Civil Engineering & Planning, Petra Christian University.

-      Thompson C (2002). Urban Open Space in the 21st Century, Landscape and Urban Planning, Vol. 60, 59–72.

-      Utaberta N, Jalali A, Surat M, Cheani AI (2012). Building facade study in Lahijan city, Iran: The impact of facade's visual elements on historical image, International Journal of Social, Behavioral, Educational, Economic, Business and Industrial Engineering, Vol. 6.

-      Wane Wong T (1995). The Impact of Outdoor Commercial Signs on the Imageability of Hong Kong, Oxford Brookes University.

-      Weber F, Kowarik I, Säumel I (2014). A walk on the wildside: Perceptions of roadside vegetation beyond trees, Urban Forestry & Urban Greening, Vol. 13, pp. 205–212.

Whitfield TA (1983). Predicting preference for familiar, Everyday objects: An experimental confrontation between two theories of aesthetic behavior, Journal of Environmental Psychology.