نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه ازاد اسلامی واحد هرند، اصفهان، ایران.

چکیده

در طراحی معماری و کالبدی بسیاری از مدارس و فضاهای آموزشی کشور، کمتر به جنبه­ های روانشناختی دانش ­آموزان توجه ویژه شده است. حال آنکه این فضاها بیشترین سطح ارتباط را با کودکان و نوجوانان دارند. برطبق دیدگاه صاحبنظران، محیط آموزشی مدرسه باید به­ گونه ­ای که یادگیری در آن آسان و خوشایند باشد، طراحی گردد. نیاز روزافزون گسترش فضاهای آموزشی همگام با افزایش جمعیت دانش ­آموزی و ضعف فضاهای باز و محیط سبز مدارس، یکی از مشکلات اساسی جامعه­ امروزی کشور است. در این میان فضای سبز این محیط­ ها بسیار مورد توجه باید قرار گیرند. در این تحقیق هدف بررسی ضرورت وجود طراحی مطلوب فضاهای باز آموزشی در کلیه­ مقاطع تحصیلی است چراکه ایجاد رغبت و حس علاقه­ مندی به محیط آموزشی و تعامل آن با فضاهای سبز و فضای باز حیاط، از عوامل مؤثر در برداشت دانش ­آموزان از محیط مدرسه و همچنین پیشرفت تحصیلی آنها می­ باشد. روش تحقیق استفاده شده در این پژوهش کیفی، از نوع توصیفی (پس رویدادی علی– مقایسه ­ای) می­ باشد. جامعه­ آماری مشتمل بر دبیرستان­ های دخترانه­ شهر اصفهان (اعم از مطلوب یا نامطلوب) بوده ­اند. به منظور اجرای طرح پژوهشی، از میان نواحی پنجگانه­ آموزش و پرورش شهر اصفهان، 4 ناحیه به تصادف انتخاب گردید. نتایج نشان می دهد که میانگین نمرات نحوه­ طراحی فضاهای باز حیاط و محیط سبز مدرسه از دیدگاه دانش­ آموزان دو گروه مدارس، تفاوت معناداری موجود است. بدین صورت که دانش­ آموزان مدارس مطلوب به لحاظ استفاده از فضاهای باز متناسب با ویژگی­ های روانشناختی دانش ­آموزان، نگرش مثبتی به مدرسه و محیط آموزشی داشتند که این امر مستلزم طراحی مناسب و بکارگیری اصول معماری و روانشناسی محیطی است.

کلیدواژه‌ها

ایزدپناه، صاحبه؛ پژوهان­فر، مهدیه؛ قلیچ خانی، بهنام (1396). دستاوردی تحلیلی از تاثیر محیط فیزیکی یادگیری بر بهبود جو روانی مدارس از دیدگاه دانش­اموزان مقطع دبیرستان. نشریه علمی پژوهشی معماری و شهرسازی ایران: شماره 13، 121 -109.

ترکمان، مژگان؛ جلالیان، سارا؛ دژدار، امید (1398). تبیین نقش عوامل محیطی فضاهای آموزشی در تسهیل یادگیری دانش آموزان مقطع ابتدائی، موردهای مطالعاتی: دبستان های شهید بهشتی و علامه طباطبائی همدان. فصلنامه معماری و شهرسازی آرمان شهر، شماره 27، صص 43-53.

دلشاد سیاهکلی، مهسا؛ بمانیان، محمد رضا؛ مهدوی نژاد، محمد جواد (1396). سنجش کیفیت محیطی سیستم مکان – رفتار تعاملی در اندام­های گذار محیط­های یادگیری کودکان، نشریه علمی پژوهشی معماری و شهرسازی ایران: 117 -101.

سلطانی، شهناز (1386). جلوگیری از 50 هزار اشتباه در ساخت مدارس، روزنامه­ ایران، (14/12/86).

سیاوش پور، بهرام؛ شادلو جهرمی، مجتبی؛ نودهی، حسن( 1395). نقش فضای سبز محیط­های آموزشی کودکان در تقویت  حس تعلق به مکان (بررسی موردی: مدارس ابتدایی ناحیه دو ، شهر شیراز) ، فصلنامه علوم محیطی. 14 (4) : 120 -105.

صافی، احمد (1382).  تغییر و نوآوری در آموزش و پرورش ایران چشم انداز آینده، فصلنامه­ نوآوری آموزشی، دوره2، شماره 3، 109-126.

طبائیان، سیده‌مرضیه (1393). انسان و محیط (رویکرد روانشناختی به معماری و شهرسازی)، اصفهان: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان(خوراسگان)، چاپ دوم.

کاتب، مونا؛ دیواندری، جواد؛ دانایی نی، احمد (1395). نقش فضای باز، طبیعت و منظر در ارتقا کیفیت آموزشی مدارس( تحلیل کارکردی نظریه بازسازی تمرکز ذهنی در معماری منظر)، فصلنامه معماری سبز، سال دوم، شماره 5، 21-25.

کامل­نیا، حامد (1386). دستور زبان طراحی محیط­های یادگیری، تهران: انتشارات سبحان نور. چاپ اول.

لنگ، جان (1391).آفرینش نظریه­ معماری (نقش علوم رفتاری در طراحی محیط)، ترجمه:علیرضا عینی­فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران،چاپ دوم.

مرتضوی، شهرناز (1380). روانشناسی محیط و کاربرد آن، تهران:انتشارات دانشگاه شهید بهشتی تهران، چاپ اول.

نوید ادهم، مهدی (1382). پیام مدرسه. تهران: انتشارات مدرسه.

 

Abkar, M., Kamal, M., Maulan, S. & Maria pan, M. (2010). Influences of viewing nature through windows. Journal of basic and applied sciences. 4(10): 5346 – 5351.

Christidou, V., Tsevreni ,I., Epitropou, M. and Kittas, C.)2013( Exploring primary-children’sviews and experiences of the school ground: The case of a Greek school. Environmental & Science Education Journal.8, 59-83.

Design share, 2018. Retrieved from: https://www. Design share.com/, at December, 2018; 20:08:17PM

Gibson J. (1979). An Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Miffin.

Gifford R. (2005). Applying Social Psychology to the Environment: Six Goals of Social Design, SAGE publications.

Hinds, J. & Sparks, P. (2011). The Effective Quality of Human-natural Environment relationships. Journal of evolutionary psychology, 9(3): 451- 469

Hussein, H. )2012(, the influence of sensory gardens on the behavior of children with special educational needs. Social and Behavioral Sciences Journal. 38, 343-354. (procedia)

Itoh S (2001). Children and the Physical Environment in School Settings, Report submitted to Danish Building and Urban Research.

Meyer K. (2010). The outdoor classroom, a jewel in the crown of public education Minneapolice.

Seirafian Babol dashti, M. Seyedeh Marzieh Tabaeian.(2019).The Psychological Impact of Interacting with Nature-Based Design, International Journal of Architecture and Urban Development, Vol 9, NO.2.P49-60.

Sillmanwright, 2019. Retrieved from: https://www. sillmanwright.com/, at January, 201 8:12:34AM

Tai L; Haque M.T; Mclallan G.K; Knight E.J. (2006). Designing Outdoor Environments for Children: Landscaping Schoolyards, Gardens and Playgrounds. USA: McGraw-Hill.

Thompson H. (2002). Ecology, community and delight: sources of values in landscape architecture. Publish in Taylor and Francis. (Second edition).

Wilson R. (2008). Nature and Young Children – Encouraging Creative Play and Learning in Natural Environments. New York: Routledge.

Zamani, B.E. and Nasr Esfahan, A.R., )2007(. Physical and cultural features of educational spaces during elementary in four advanced countries from students and their parent’s point of view. Educational Innovations Journal. 23 55-84 (In Persian with English abstract).