نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

2 استادیار، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

3 دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

چکیده

رشد مجموعه ­های سکونتگاهی، موجب شکل­ گیری محله­ های ناهمگن شده ­است. شکل­ گیری این مجموعه­ ها سبب شده تا مسائل و مشکلات اجتماعی، روانی، کالبدی در محیط مسکونی به وجود آید. هدف پژوهش، شناسایی و اولویت بندی عوامل کالبدی و اجتماعی این مجموعه­ های ناهمگن توسط ادراک همسایگان با سطح اجتماعی-اقتصادی مختلف می ­باشد. این پژوهش کاربردی، در محله حسن آباد-زرگنده مورد بررسی قرار گرفت که در آن به دلیل قرارگیری دو بافت قدیمی و نوساز در کنار یکدیگر، سکونتگاهی برای طبقه­ های مختلف مردم فراهم شده ­است. در این جامعه، دو گروه 250 نفری با سطح اجتماعی-اقتصادی مختلف در بافت ضعیف عمرانی و بافت مرفه زرگنده به صورت غیرتصادفی در دسترس انتخاب شدند. ابتدا جهت استخراج وجوه و شاخصه­ های کیفیت مسکن و محیط مسکونی از مطالعات اسنادی و کتابخانه­ ای استفاده شد و سپس پیمایش با ابزار پرسشنامه و با روش تحلیل عاملی صورت گرفت. اولویت­ های دو گروه مختلف هنگام قضاوت­ هایشان از مسکن و محیط مسکونی محله مجاور خود بدین ترتیب می ­باشد: طبقه مرفه به فاکتورهای گذر، فضای باز و سبز خصوصی، نما، تداخل کاربری ­ها، امنیت، مصالح و جزئیات توجه کرده و گروه ضعیف به ترتیب به فاکتورهای امنیت، نما، تراکم ادراکی، کیفیت فضایی، گذر، دسترسی به امکانات، نما و عامل فرهنگی-اجتماعی در قضاوت­ های خود توجه می­ کند. بنابراین طبقات اجتماعی مختلف بر اساس ادراک خود از اختلال­ هایِ ابتدا بصری و سپس اجتماعی است که درباره محل زندگی و ساکنین گروه متفاوت از خود، قضاوت می­ کنند و بی ­توجهی به شکل ارزش ­گذاری فاکتورهای مسکن و محیط مسکونی، موجب برچسب منفی بین گروهی (بلاخص گروه مرفه به گروه ضعیف ­تر) شده که تنش و از هم گسیختگی جامعه ناهمگن را به دنبال دارد. لازم است در برنامه ­ریزی­ ها و سیاست­گذاری­ های بافت ­های ناهمگن درون شهری به این اولویت­ های ادراکی توجه شود تا زیست ­پذیری گروه ­ها در کنار یکدیگر امکان ­پذیر گردد.

کلیدواژه‌ها

پاکزاد، جهانشاه (1390)، سیر اندیشه ها در شهرسازی (1)، از آرمان تا واقعیت، آرمانشهر، تهران.

حاتمی، مژگان (1395). کاربست علم روانشناسی محیطی در معماری و طراحی شهری با تاکید بر اصول و معیارهای طراحی مجتمع های مسکونی، مدیریت شهری، شماره 42: 153-178.

داداش پور، هاشم؛ روشنی، صالح (1392). ارزیابی تعامل میان فرد و محیط زندگی در محلات جدید با استفاده از سنجش کیفیت عینی و ذهنی مطالعه موردی: شهرک نفت تهران. مطالعات شهری(6), 3-16.

رفیعیان، مجتبی؛ امین صالحی، فرزین؛ تقوایی، علی اکبر (1389)، سنجش کیفیت محیط سکونت در شهرک اکباتان تهران، برنامه ریزی و آمایش فضا ، دوره 14 , شماره 4 (پیاپی 68): 63-85.

رمضانپور، مهرناز؛ شرقی، علی؛ صالح صدق پور، بهرام (1398)، رابطه ادراک کیفیت مسکن و محیط مسکونی با عزتنفس ساکنین محله های ناهمگن (نمونه موردی: محله حسن آباد-زرگنده تهران)، پژوهشهای روانشناسی اجتماعی، شماره 34: 23-48.

رهنما، محمدرحیم و کمانداری، محسن (1394). سنجش میزان رضایت مندی ساکنین از کیفیت محیط مسکونی در شهر کرمان (مطالعه موردی: پروژه مسکن مهر شهرک مهرگان). مطالعات نواحی شهری, 2(1), 39-59. doi:10.22103/juas.2015.1789

شهرداری منطقه 3 تهران، سند راهبردی توسعه محله حسن آباد زرگنده (1391-1395).

طبی مسرور، ابوالقاسم؛ رضایی، موید صادق (1394)،  ارزیابی میزان رضایت شهروندی از کیفیت های سکونتی در مجتمع های مسکونی، موردپژوهی: مجتمع های مسکونی شهر همدان، مدیریت شهری، دوره  14 , شماره  40: 61-79.

کارمونا، متیو؛ تیم هیت؛ تنر اک؛ تیسدل، استیون (1388)، مکانهای عمومی، فضاهای شهری، (فریبا قرائی؛ مهشید شکوهی؛ زهرا اهری و اسماعیل صالحی)، چاپ اول، انتشارات دانشگاه هنر.

محمدی، محمود؛ بیدرام، رسول؛ ایزدی، آرزو (1394)، سنجش محیط های مسکونی مطلوب شهر اصفهان از دید مدیران ارشد شهرداری، فضای جغرافیایی، دوره 15، شماره 50: 141-164.

مشکینی، ابوالفضل؛ سجادی، ژیلا و تفکری، اکرم (1390). تاثیر سیاست های واگذاری زمین و مسکن دولتی در گسترش کالبدی شهرهای ایران نمونه ی موردی شهر کرمانشاه. جغرافیا و توسعه، 23(0), 47-68.

نقی زاده، محمد؛ استادی، مریم (1393). مقایسه تطبیقی مفهوم ادراک و فرایند آن در فلسفه و روانشناسی‌محیط و کاربرد آن در طراحی شهری، پژوهش های معماری اسلامی، دوره 2، شماره 2: 3-14.

Abdullah, A. S., Ariff, N. R. M., Rashid, R. A., Ismail, N., and Tamim, N. N. M. (2015). Homeowner’s Prevalence Upkeep Behavior Towards Implementation of Home Maintenance Manual for Residential Building. In InCIEC 2014 (pp. 219-229): Springer.

Ahmadi, D. (2018). Diversity and social cohesion: the case of Jane-Finch, a highly diverse lower-income Toronto neighbourhood. Urban Research and Practice, 11(2), 139-158.

Ali, A.-S., Kamaruzzaman, S.-N., Sulaiman, R., and Cheong Peng, Y. (2010). Factors affecting housing maintenance cost in Malaysia. Journal of facilities management, 8(4), 285-298.

Arifuddin. (2016). Cultural and Needs–based Housing Development Case Study: The Bugis Community in Makassar City. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 227(Supplement C), 300-308. doi:https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.06.075

Arthurson, K. (2012). Social mix, reputation and stigma: Exploring residents’ perspectives of neighbourhood effects. In Neighbourhood effects research: New perspectives (pp. 101-119): Springer.

Berg, M. T., Stewart, E. A., Brunson, R. K., and Simons, R. L. (2012). Neighborhood cultural heterogeneity and adolescent violence. Journal of Quantitative Criminology, 28(3), 411-435.

Blaison, C., and Hess, U. (2016). Affective judgment in spatial context: How places derive affective meaning from the   surroundings. Journal of Environmental Psychology, 47, 53-65.

Bless, H., and Schwarz, N. (2010). Mental construal and the emergence of assimilation and contrast effects: the inclusion/exclusion model. Advances in experimental social psychology, 42, 319e373.

Bonaiuto, M., Fornara, F., and Bonnes, M. (2003). Indexes of perceived residential environment quality and neighbourhood attachment in urban environments: a confirmation study on the city of Rome. Landscape and Urban planning, 65(1-2), 41-52.

Bond, L., Kearns, A., Mason, P., Tannahill, C., Egan, M., and Whitely, E. (2012). Exploring the relationships between housing, neighbourhoods and mental wellbeing for residents of deprived areas. BMC public health, 12(1), 48.

Carmona, M., and Punter, J. (2013). The design dimension of planning: theory, content and best practice for design policies: Routledge.

Chan, I. Y., and Liu, A. M. (2018). Effects of neighborhood building density, height, greenspace, and cleanliness on indoor environment and health of building occupants. Building and Environment.

Cheung, C.-k., and Leung, K.-k. (2011). Neighborhood homogeneity and cohesion in sustainable community development. Habitat International, 35(4), 564-572.

Echeverria, S. E., Diez-Roux, A. V., and Link, B. G. (2004). Reliability of self-reported neighborhood characteristics. Journal of Urban Health, 81(4), 682-701.

Evans, W. N., Hout, M., and Mayer, S. E. (2004). Assessing the effect of economic inequality. In K. M. Neckerman (Ed.), Social inequality (pp. 933e968). New York: Russell Sage.

Fainstein, Susan S.. "Cities and Diversity: Should We Want It? Can We Plan For It?." Urban Affairs Review 41, no. 1 (2005): 3-19.

Feijten, P., and M. Van Ham. 2009. “Neighbourhood Change. . . Reason to Leave?” Urban Studies 46 (10): 2103–2122.

Florida, Richard, 2004. Revenge of the Squelchers. The Next American City . Available on-line at http://www.americancity.org .

Foster, S., Giles-Corti, B., and Knuiman, M. (2011). Creating safe walkable streetscapes: Does house design and upkeep discourage incivilities in suburban neighbourhoods? Journal of Environmental Psychology, 31(1), 79-88.

Gilderbloom, J. I., Riggs, W. W., and Meares, W. L. (2015). Does walkability matter? An examination of walkability’s impact on housing values, foreclosures and crime. Cities, 42, 13-24.

Greif, M. (2009). “Neighborhood Attachment in the Multiethnic Metropolis.” City and Community 8 (1): 27–45.

Haaland, C., and van den Bosch, C. K. (2015). Challenges and strategies for urban green-space planning in cities undergoing densification: A review. Urban Forestry and Urban Greening, 14(4), 760-771.

Hall , Peter , (2002). Cities of Tomorrow: An Intellectual History of Urban Planning and Design in the Twentieth Century, 3rd edn. Oxford: Blackwell.

Hanák, T., Marović, I., and Aigel, P. (2015). Perception of residential environment in cities: a comparative study. Procedia engineering, 117, 495-501.

Hancock, L., and Mooney, G. (2013). “Welfare ghettos” and the “broken society”: Territorial stigmatization in the contemporary UK. Housing, Theory and Society, 30(1), 46-64.

Harding, D. J. (2011). Rethinking the cultural context of schooling decisions in disadvantaged neighborhoods: From deviant subculture to cultural heterogeneity. Sociology of Education, 84(4), 322-339.

Harding, D. J., and Hepburn, P. (2014). Cultural mechanisms in neighborhood effects research in the united states. Sociologia urbana e rurale.

Harvey , David , (2000). Spaces of Hope . Berkeley : University of California Press .

Hoogerbrugge, M. M., and Burger, M. J. (2018). Neighborhood-Based social capital and life satisfaction: the case of Rotterdam, The Netherlands. Urban Geography, 1-26.

Howard, V. J., McClure, L. A., Kleindorfer, D. O., Cunningham, S. A., Thrift, A. G., Roux, A. V. D., and Howard, G. (2016). Neighborhood socioeconomic index and stroke incidence in a national cohort of blacks and whites. Neurology, 10.1212/WNL.

Jim, C., and Chen, W. Y. (2010). External effects of neighbourhood parks and landscape elements on high-rise residential value. Land Use Policy, 27(2), 662-670.

Johnson, C. A. (2008). Access to social capital and the structure of inequality in Ulaanbaatar, Mongolia. In N. Lin, and B. H. Erickson (Eds.), Social capital: An international research program (pp. 380e393). Oxford, UK: Oxford University Press.

Johnson, D. A., Drake, C., Joseph, C. L., Krajenta, R., Hudgel, D. W., and Cassidy‐Bushrow, A. E. (2015). Influence of neighbourhood‐level crowding on sleep‐disordered breathing severity: mediation by body size. Journal of sleep research, 24(5), 559-565.

Jordahl, H. (2009). Economic inequality. In T. S. Gert, and L. H. S. Gunnar (Eds.), Handbook of social capital: The troika of sociology, political science and economics (pp. 323e336). Cheltenham, UK: Elgar.

Kearney, A. R. (2006). Residential development patterns and neighborhood satisfaction: Impacts of density and nearby nature. Environment and Behavior, 38(1), 112-139.

Kearns, A., Kearns, O., and Lawson, L. (2013). Notorious places: Image, reputation, stigma. The role of newspapers in area reputations for social housing estates. Housing Studies, 28(4), 579-598.

Kinzig, A. P., Warren, P., Martin, C., Hope, D., and Katti, M. (2005). The effects of human socioeconomic status and cultural characteristics on urban patterns of biodiversity. Ecology and Society, 10(1).

Kneeshaw-Price, S. H., Saelens, B. E., Sallis, J. F., Frank, L. D., Grembowski, D. E., Hannon, P. A., . . . Chan, K. G. (2015). Neighborhood crime-related safety and its relation to children’s physical activity. Journal of Urban Health, 92(3), 472-489.

Koopmans, R., and Schaeffer, M. (2016). Statistical and perceived diversity and their impacts on neighborhood social cohesion in Germany, France and the Netherlands. Social Indicators Research, 125(3), 853-883.

Kossinets, G., and Watts, D. J. (2009). Origins of homophily in an evolving social Network. American Journal of Sociology, 115(2), 405e450.

Kowaltowski, D. C., da Silva, V. G., Pina, S. A., Labaki, L. C., Ruschel, R. C., and de Carvalho Moreira, D. (2006). Quality of life and sustainability issues as seen by the population of low-income housing in the region of Campinas, Brazil. Habitat International, 30(4), 1100-1114.

Lang , R. E. , J. W. Hughes and K. A. Danielsen , 1997 . Targeting the suburban urbanites: marketing central-city housing . Housing Policy Debate 8 : 437 – 470 .

Letki, N. (2008). Does diversity erode social cohesion? Social capital and race in British neighbourhoods. Political Studies, 56, 99e126.

Li, H., Wei, Y. D., Yu, Z., and Tian, G. (2016). Amenity, accessibility and housing values in metropolitan USA: A study of Salt Lake County, Utah. Cities, 59, 113-125.

Li, S., Chen, L., and Zhao, P. (2017). The impact of metro services on housing prices: a case study from Beijing. Transportation, 1-27.

Li, W., Joh, K., Lee, C., Kim, J.-H., Park, H., and Woo, A. (2015). Assessing benefits of neighborhood walkability to single-family property values: A spatial hedonic study in Austin, Texas. Journal of Planning Education and Research, 35(4), 471-488.

Liao, Y., Sugiyama, T., Shibata, A., Ishii, K., Inoue, S., Koohsari, M. J., . . . Oka, K. (2016). Associations of Perceived and Objectively Measured Neighborhood Environmental Attributes With Leisure-Time Sitting for Transport. Journal of Physical Activity and Health, 13(12), 1372-1377.

Lo, A. Y., and Jim, C. (2010). Differential community effects on perception and use of urban greenspaces. Cities, 27(6), 430-442.

Łowicki, D., and Piotrowska, S. (2015). Monetary valuation of road noise. Residential property prices as an indicator of the acoustic climate quality. Ecological Indicators, 52, 472-479.  

Marschall, M. J., and D. Stolle. (2004). “Race and the City: Neighborhood Context and the Development of Generalized Trust.” Political Behavior 26 (2): 125–153. doi:10.1023/B: POBE.0000035960.73204.64.

Masrour, M., Karbaschi, M., and Naseri, G. (2016). The Relationship between the Enclosed Space and the Sense of Territory in Residential Neighborhoods (Case Study: Comparison between Haft-Hoz and Shahrake-Gharb). International Journal of Architecture and Urban Development, 6(2), 67-78.

Massey, Douglas S. and Mary J. Fischer, )2003(. The Geography of Inequality in the United States, 1950–2000. In William G. Gale and Janet Rothernberg Pack, Eds., Brookings-Wharton Papers on Urban Affairs 2003. Washington, DC: The Brookings Institution, pp. 1 – 40.

Moghimi, V., Jusan, M. B. M., and Izadpanahi, P. (2016). Iranian household values and perception with respect to housing attributes. Habitat International, 56, 74-83.

Mu, S. (2016). Community Building in Social-mix Public Housing: Participatory Planning of Ankang Redevelopment Plan. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 222, 755-762.

Munoz-Raskin, R. (2010). Walking accessibility to bus rapid transit: Does it affect property values? The case of Bogotá, Colombia. Transport Policy, 17(2), 72-84.

Naveh , Z. , )2004(. The importance of multifunctional, self-organizing biosphere landscapes for the future of our Total Human Ecosystem – a new paradigm for transdisciplinary landscape ecology . In J. Brandt and H. Vejre , Eds., Multifunctional Landscapes Volume I: Theory, Values and History . Boston, MA : WIT Press , pp. 33 – 62 .

Neuts, B., and Vanneste, D. (2018). Contextual Effects on Crowding Perception: An Analysis of Antwerp and Amsterdam. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 109(3), 402-419.

Nielsen, T. S., and Hansen, K. B. (2007). Do green areas affect health? Results from a Danish survey on the use of green areas and health indicators. Health and place, 13(4), 839-850.

Panduro, T. E., and Veie, K. L. (2013). Classification and valuation of urban green spaces—A hedonic house price valuation. Landscape and Urban planning, 120, 119-128.

Permentier, M., Van Ham, M., and Bolt, G. (2008). Same neighbourhood… different views? A confrontation of internal and external neighbourhood reputations. Housing Studies, 23(6), 833-855.

Permentier, M., Van Ham, M., and Bolt, G. (2009). Neighbourhood reputation and the intention to leave the neighbourhood. Environment and Planning A, 41(9), 2162-2180.

Phan, M. B. )2008(. “We’re All in This Together: Context, Contacts, and Social Trust in Canada.” Analyses of Social Issues and Public Policy 8 (1): 23–51. doi:10.1111/j.1530-2415.2008.00151.x.

Ruiz-Tagle, J. (2017). Territorial Stigmatization in Socially-Mixed Neighborhoods in Chicago and Santiago: A Comparison of Global-North and Global-South Urban Renewal Problems☆. In Social Housing and Urban Renewal: A Cross-National Perspective (pp. 311-349): Emerald Publishing Limited.

Sadrian, Z., Yazdanfar, S.-A., Hosseini, S.-B., and Norouzian-Maleki, S. (2015). An evaluation of factors affecting the quality of life in low-income housing environments. IJAUP, Iran University of Science and Technology, 25(2), 76-83.

Saiz, A., and Wachter, S. (2011). Immigration and the neighborhood. American Economic Journal: Economic Policy, 3(2), 169-188.

Sarkissian , S. , 1976 . The idea of social mix in town planning: An historical overview. Urban Studies 13 (3) : 231 – 246 .

Schnell, I., and Harpaz, M. (2005). A model of a heterogeneous neighborhood. GeoJournal, 64(2), 105-115.

Schwarz, N., and Bless, H. (2007). Mental construal processes: the inclusion/exclusion model. In D. A. Stapel, and J. Suls (Eds.), Assimilation and contrast in social psychology (pp. 119e142). Philadelphia: Psychology Press.

Shieh, E., Sharifi, A., and Rafieian, M. (2011). Identification of factors that assure quality of residential environments, using environmental assessment indices: a comparative study of Two of Tehran’s neighborhoods (Zafaranieh andKhaniabad). IJAUP, Iran University of Science and Technology, 21(2), 119-132.

Skogan, W. G. (2012). Disorder and crime. The Oxford handbook of crime prevention, 173-188.

Stapel, D. A., and Suls, J. E. (2007). Assimilation and contrast in social psychology. Psychology Press.

Suls, J., and Wheeler, L. (2000). A selective history of classic and neo-social comparison theory. In J. Suls, and L.Wheeler (Eds.), Handbook of social comparison: Theory and research. New York: Kluwer Academic.

Suls, J., and Wheeler, L. (2007). Psychological magnetism: a brief history of assimilation and contrast in psychology. In D. A. Stapel, and J. Suls (Eds.), Assimilation and contrast in social psychology (pp. 9e44). New York: Psychology Press.

Talen, E. (2006). Design that enables diversity: The complications of a planning ideal. Journal of Planning Literature, 20(3), 233-249.

Talen, E. and S. Lee (2018). Design for social diversity, Routledge.

Teck-Hong, T. (2011). Neighborhood preferences of house buyers: the case of Klang Valley, Malaysia. International Journal of Housing Markets and Analysis, 4(1), 58-69. 

Tibesigwa, B. M., Hao, L., and Karumuna, B. V. (2017). The concept of spatial quality and its challenges on exercised affordable housing design typology in Dar es Salaam–Tanzania. Habitat International, 59, 44-59. 

Wang, Y., Jin, C., Lu, M., and Lu, Y. (2017). Assessing the suitability of regional human settlements environment from a different preferences perspective: A case study of Zhejiang Province, China. Habitat International, 70, 1-12.

Wang, Y., Wang, S., Li, G., Zhang, H., Jin, L., Su, Y., and Wu, K. (2017). Identifying the determinants of housing prices in China using spatial regression and the geographical detector technique. Applied Geography, 79, 26-36.

Weber, R. (2009). Religio-philosophical roots. In G. T. Svendsen, and G. L. H. Svendsen (Eds.), Handbook of social capital: the troika of sociology, political science and economics (pp. 107e123). Cheltenham, UK: Elgar.

Wessendorf, S. (2013). “Commonplace Diversity and the ‘Ethos of Mixing’: Perceptions of Difference in a London Neighbourhood. Identities.” Global Studies in Culture and Power 20: 407–422.

Wessendorf, S. (2014). Commonplace Diversity. Social Relations in a Super-Diverse Context. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Wickes, R., Zahnow, R., White, G., and Mazerolle, L. (2014). Ethnic diversity and its impact on community social cohesion and neighborly exchange. Journal of Urban Affairs, 36(1), 51-78.

Zawadzki, S. J., Mainzer, S., McLaughlin, R. A., and Luloff, A. (2017). Close, but not too close: Landmarks and their influence on housing values. Land Use Policy, 62, 351-360.

Zinas, B. Z., and Jusan, M. M. (2017). Choice behaviour of housing attributes: Theory and measurement. Asian Journal of Environment-Behaviour Studies, 2(2), 23-37.