نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران.

چکیده

اهمیت خلق فضاهای واجد معنی (یا توجه به معنای فرهنگی فضاها) که آن ها را قرائت ­پذیر می ­نماید، امری پذیرفته شده است. در واقع از آنجا که انسان در دایره­ ی معنایی متولد می ­شود و از آن طریق خود را باز می­ یابد؛ چنانچه در محیط ­های فاقد معنی یا واجد معانی غیرفرهنگی قرار گیرد، ضمن عدم ارتباط با آن، هویت وجودی خود را نیز از دست خواهد داد. در این میان، بر عهده ­ی طراح شهر است که در خلال تولید متن کالبدی، نقش ترجمانی مطلوبی را ایفا نموده و در فضای شهری دست به کدگذاری فرهنگی بزند. هدف مقاله­ ی حاضر، تدوین فرآیند گام ­به­ گام طراحی فضاهای شهری قرائت پذیر و شناسایی عوامل مؤثر بر ایجاد چنین فضاهایی است. به این منظور، از نظریه ­ی زبان ­شناختی (به­ عنوان یکی از پارادایم ­های نظری پسامدرن) استفاده خواهد شد. دلیل انتخاب این پارادایم، قابلیت­ های آن در پاسخگویی به مسئله ­ی افول معنی در معماری و شهرسازی است. در این مقاله، از مطالعات ترجمه به­ عنوان یکی از عرصه­ های دانشی و نظری مرتبط با پارادایم منتخب، بهره برده شده است. در واقع این نوشتار بر آن است تا با بهره­ گیری از نظریه­ های مطرح در مطالعات ترجمه، و بررسی و فهم دقیق آن ها، به هدف غایی پژوهش دست یابد.
با توجه به موارد بیان شده، پژوهش حاضر در مرحله ­ی بررسی نظریه ­های مطرح در مطالعات ترجمه، از رهیافت فرانظریه بهره برده است. به این معنی که با واکاوی نظریه ­ها (نظریه ­های سنتی و مدرن در مطالعات ترجمه)، مبتنی بر تکنیک ­های این رهیافت، چون تحلیلِ تاریخی و مقایسه ­ای، آن ها را واکاوی نموده و از خلال این بررسی، نحوه ­ی کاربست آنها را در تدوین فرآیند مورد نظر در طراحی شهری (براساس روش استدلال منطقی) تدوین نموده است. نتایج تحلیل فرانظری نشان می ­دهد، نظریه­ ی مدرن ترجمه و رویکرد ترجمه ­ی فرهنگی، که به ترجمه ­ی ارتباطی منجر می ­شود، رویکردی مطلوب در تولید یک متن فرهنگی در شهر است. با انطباق فرآیند ترجمه­ در نظریه ­ی مدرن ترجمه، با فرآیند طراحی فضاهای شهری واجد معنا، روند گام به گامِ خلق فضاهای شهری قرائت­ پذیر تدوین شده است. بر این اساس، طراح شهر لازم است، ضمن شناسایی حیطه­ ی فرازبانی فضا و شهر، زبان مبدا را تجزیه و تحلیل نموده و با در نظر گرفتن فیلتر فرهنگ و گفتمان ­های قدرت و ایدئولوژی، نشانه ­ها و معانی نهفته و قابل درک در فضا را شناسایی کرده و دست به ترجمه­ ی فرآیندمحور در محیط بزند.

کلیدواژه‌ها

اخلاصی، ابراهیم، خاکسارفرد، عیطه (1394)، واکاوی مفهومی فرانظریه­پردازی با تأکید بر چالش­ها و الزامات آن در جامعه­شناسی ایران، نشریه­ی راهبرد فرهنگ، شماره­ی 29، صفحات 37-60.

امیرشجاعی، آناهیتا و قریشی، محمد حسین (1395)، بررسی نشانه ای-فرهنگی و تغییر ایرئولوژی در ترجمه (براساس تحلیل گفتمان انتقادی)، مطالعه موردی: پیرمرد و دریا، اثر ارنست همینگوی، زبان پژوهی، شماره­ی 19، صفحات 7-32.

بارکر، کریس (1387) مطالعات فرهنگی: نظریه و عملکرد. ترجمه مهدی فرجی و نفیسه حمیدی. تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

بتیس، مارسیا جی. (1387)، مقدمه­ای بر فرانظریه­ها، نظریه­ها و الگوها، ترجمه­ی غلام حیدری، نشریه­ی کتابداری و اطلاع­رسانی، جلد 11، شماره­ی 4، صفحات 275-297.

برکت، بهزاد (1386)، تحلیل گفتمانی دشواری­های ترجمه ادبی، نشریه­ی ادب پژوهی، شماره­ی اول، صفحات 29-47.

بوستانی، مهدی، پولادی، کمال  و توسلی رکن آبادی، مجید (1397)، فرانظریه به­عنوان ابزاری برای فهم، نشریه­ی جستارهای سیاسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال نهم، شماره­ی 4، صفحات 21-36.

پارسی، حمیدرضا (1381)، شناخت محتوای فضای شهری، هنرهای زیبا، شماره­ی 11، صفحات 41-49.

پاکتچی، احمد (1392)، ترجمه­شناسی قرآن کریم، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).

پرتوی، پروین (1382)، مکان و بی مکانی، رویکرد پدیدار شناسانه، نشریه هنرهای زیبا، شماره­ی 14، صفحات 40-50.

پوسنر، ر (1390)، اهداف اصلی نشانه­شناسی فرهنگی. ترجمه شهنار شاه طوسی، در: مجموعه مقالات نشانه شناسی فرهنگی، به کوشش فرزان سجودی، تهران: نشر علم.

پیشه ور، احمد (1376)، جامعه شناسی سیاسی، اهواز: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

خان جان، علیرضا (1390)، پیشنهاد الگویی برای تحلیل انتقادی ترجمه، مطالعات زبان و ترجمه، سال 44 شماره­ی 2، صفحات 93-130.

خوش سلیقه، مسعود (1390)، دریچه­ای به مطالعات ترجمه، فصلنامه­ی مترجم، سال 20، شماره­ی 50 و 51، صفحات 161-167.

خوش سلیقه، مسعود و نوروزی، عبدالله (1395)، بررسی و نقد کتاب روش شناسی پژوهش در مطالعات ترجمه، پژوهش نامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال شانزدهم، ویژه­نامه زبان­شناسی و زبان­های خارجی، 121-136.

درزی، قاسم و پاکتچی، احمد (1393)، نقش ترجمه فرهنگی در مطالعات بین رشته ای با تأکید بر لگوهای نشانه شناسی فرهنگی، فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، دوره ششم، شماره­ی 4، صفحات 23-49.

دلاباستیتا، درک (1384)، چشم انداز مطالعات ترجمه در قرن بیست و یکم، ترجمه­ی علی حاج محمدی، مترجم، شماره­ی 40، 53-68

راپاپورت، آموس، (1384)، معنی فضای شاخته شده، ترجمه فرح حبیب، تهران: انتشارات پردازش و برنامه ریزی شهری، چاپ اول.

رلف، ادوارد (1389)، مکان  و بی مکانی، ترجمه محمدرضا نقصان محمدی و دیگران، تهران: انتشارات آرمان شهر.

ژوزف مارگولید و تام راکمور (کتاب فلسفه تفسیر)

سهرابی، بابک، اعظمی، امیر و یزدانی، حمیدرضا (1390)، آسیب شناسی پژوهش­های انجام شده در زمینه­ی مدیریت اسلامی با رویکرد فراترکیب، نشریه­ی چشم­انداز مدیریت دولتی، شماره­ی 6، صفحات 9-24.

غضنفری، محمد (1384)، نگاهی بر چهارچوب تحلیلی بازتاب جهان بینی در ترجمه و مصداق های آن در ترجمه ادبی، مجله علمی-پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره دوم، شماره­ی 41 صفحات 185-203

قریشی، سید محمدحسین و جهانجویان، طاهر (1391)، بررسی نمونه هایی از انعکاس ایدئولوژی مترجمان در ترجمه­ی قرآن، مجله پژوهش های اسلامی، سال پنجم، شماره­ی 8، صفحات 127-156.

کلالی، پریسا و مدیری، آتوسا (1391)، تبیین نقش مولفه معنا در فرایند شکل گیری حس مکان، نشریه هنرهای زیبا، دوره­ی 17، شماره­ی 2، صفحات 43-51

لطفی زاده، عباس، ابراهیمی، رضا و ابراهیمی، اسلام (1389)، فرانظریه­پردازی در علوم اجتماعی، نشریه­ی مطالعات جامعه­شناسی، سال دوم، شماره­ی 7، صفحات 41-56.

لوتمان، یوری (1390)، اوسپنسکی، بی.ای، در باب ساز و کار نشانه شناختی فرهنگ. ترجمه فرزان سجودی، در: مجموعه مقالات نشانه شناسی فرهنگی، به کوشش فرزان سجودی، تهران: نشر علم.

مبارکی، حسن و امین زاده، سیروان (1392)، نظریه و توانش ترجمه: اساس علمی و عملی مدل نظام مند آموزش ترجمه، فصلنامه مطالعات زبان و ترجمه، شماره­ی 2، صفحات 133-153

مدنی پور، علی (1379)، طراحی فضای شهری، نگرشی بر فرآیندهای اجتماعی و مکانی، ترجمه فرهاد مرتضایی، تهران: شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.

منادفی، مرتضی (1395)، رمزگشایی متن نشانه ها یا علائم معنی دار در متن، اندیشه های نوین تربیتی، دوره­ی 12، شماره­ی 1، صفحات 27-58.

منافی اناری، سالار (1387)، جدایی‌ناپذیر بودن ترجمه از زندگی روزمره انسان، نقد و بررسی در کرسی نظریه پردازی.

میرزا، زهرا و علیرضا خان جان (1384)، بازنمود ایدئولوژی و قدرت در ترجمه، چاپ شده در فصلنامه مطالعات ترجمه، سال سوم، شماره­ی 12 ، صفحات: 7-28

نزبیت، کیت (1397)، نظریه­های پسامدرن در معماری، ترجمه­ی رضا شیرازی، تهران: نشر نی.

نوابخش، مهرداد و کریمی، فاروق (1392)، واکاوی مفهوم قدرت در نظریات میشل فوکو، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره­ی 3، صفحات 49-63

یار محمدی، لطف الله (1383)، گفتمان شناسی رایج و انتقادی. تهران: نشر هرمس.

Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. United States: MIT Press

Fairclough, N. (2003). Analysing Discourse: Textual Analysis for Social Research. London & New York: Routledge.

Fairclough, N., & Wodak, R. (1997). Critical Discourse Analysis. In T. van Dijk (Ed.), Discourse Studies: A Multidisciplinary Introduction. London: Sage.

Foucault, M., (1972), The Archaeology of Knowledge. Trans. A. Sheridan, Tavistock: London.

Hatim, B & Manson, I (1997), The Translator as Communicator. London & New York: Routledge.

Jakobson, Roman (1987), Linguistics and poetics, Language in literature, ed. Krtstyna Pomorska & Stephen Rudy, Cambridge, Belknap Press, Pp. 62-94.

Karoubi, B. (2003), Ideology and Translation with a concluding point on Translation Teaching, Retrevied Nov.2, 2010 from http://www.translationdirectory.com

Khajeh, Z. & Khanmohammad, H. (2009), Transmission of Ideology through Translation: A Critical Discourse Analysis of Chomsky’s “ Media Control” and its Persian Translation. Electronic journal of Iranian Journal of Applied Language Studies. Vol 1(1): 24-42

Lefebvre, H. (1991) The Production of Space, Oxford, Blackwell

Newmark. Peter (1979), Review of J. House, A model for Translation Quality Assessment, The incorporated Linguist, 18: 61-62

Nida, E. (1964), Principles of correspondence. In : Venuti, L (ed.), The translation Studies Reader, Routledge, London.

Posner, R. (2004), Basic Tasks of Cultural Semiotics. In: Gloria Witham and Josef Wallmansberger (eds.), Signs of Power- Power of Signs. Essays in Honor of Jeff Bernard. Vienna: INST.

Pym, A. (2009). Translator Training. Pre-print text written for the Oxford Companion to Translation Studies (on line). Retrieved from http://usuaris.tinet.cat/apym/online/training/2009_translator_training.pdf.

Zieleniec, Andrzej (2007): Space and Social Theory, SAGE Publications.