نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مرمت و احیای بناها و بافت های تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشیار، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر تهران. تهران. ایران.

چکیده

منظر شهری زاهدان متنی چند لایه است که در آن لایه­ های مختلف انسانی، طبیعی و مصنوع بر پایه­ ی قواعد هم­ نشینی/جانشینی در کنار یک­دیگر قرار گرفته و از طریق فرایندی ارتباطی به صورت ریزوماتیک، با به ­کارگیری ابزار مذاکره و ترجمه بینارمزگانی هم ­تافت معنا­داری را به وجود آورده ­اند و از زمان پیدایش تا به امروز در مواجهه با تغییرات ناشی از توسعه و پیشرفت، به سبب رابطه­ ی دیالکتیکی که با فرایند توسعه برقرار نموده، ویژگی­ ها، قابلیت­ ها و ظرفیت­ های هویتی جدیدی کسب کرده که در راستای الگوواره­ ی پیشین بوده است. اما در دهه­ های اخیر، توسعه به مثابه­ ی «دیگری» با عدم مذاکره و ارتباط صحیح با رمزگان سنتی این شهر، رفتار ریزوماتیک آن­ را مختل کرده و شکافی میان شبکه ­ی منسجم شهر به وجود آورده است. در این چرخش الگوواره امروزه ساکنین شهر زاهدان با روایتی شلخته روبه ­رو بوده و احساس تعلق و دل­بستگی به آن را تا حدی از دست داده ­اند. لذا هدف این پژوهش ارائه­ ی راهکاری است که هویت­ یابی منظر شهری زاهدان دوره­ ی پهلوی را مد نظر دارد که این مهم از طریق بازیابی و خوانش نشانه­ های هویت­مند مستتر در لایه­ های این شهر از طریق نشانه ­شناسی لایه ­ای و روش پیدایشی آن ممکن می­ گردد. نشانه ­شناسی لایه­ ای معتقد است متن یک شهر به تدریج با رمزگذاری/رمزگشایی رمزگانی که در بین یک گروه انسانی مشترک است، شکل گرفته و از همین طریق نیز قابل فهم می­ گردد. نشانه­ شناسی لایه­ای همچنین متنِ شهر را شبکه­ای همواره در صیرورت می­پندارد، به همین سبب راهکاری همه­جانبه مانند «توسعه حفاظت­محور» را پیشنهاد می­کند که حیات شهری را در گرو واکنش و پاسخ به موقعیت­ های جدید و بسط و توسعه استراتژی­ های تازه و خلاقانه برای روبه ­رو شدن با آن در نظر می­ گیرد؛ به شیوه­ ای که تغییرات را پذیرا ­شود و در عین حال با اتصالات رمزگانیِ خود به شبکه­ ی پیشین متصل بماند.
 

کلیدواژه‌ها

افشار سیستانی، ایرج (1369). سیستان­نامه. تهران: ناشر مولف.

الکساندر، کریستوفر (1392). معماری و راز جاودا­نگی، راه بی زمان ساختن. ترجمه مهرداد قی‍ومی بیدهندی. چاپ پنجم. دانشگاه شهی‍د بهشتی.

برگسون، هنری (1371). تحول خلاق. ترجمه علی قلی بیانی. چاپ اول. دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

پور بهادر، پوپک. فدایی نژاد، سمیه (1397). بازشناسی چارچوب نظری رویکرد حفاظتی منظر شهری تاریخی. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی. 8(31). 74-63.

توروپ، پیتر (1390) . نشانه‌شناسی فرهنگی و فرهنگ. (40-17). در نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات، ترجمه‌ی گروه مترجمان،به کوشش فرزان سجودی). چاپ اول. نشر علم.

تیت، جی بی (1364). سیستان. ترجمه سید احمد موسوی. زاهدان. اداره کل ارشاد سیستان و بلوچستان.

جناب­اللهی، محمدسعید. (1375). مساکن سنتی بلوچ. تحقیقات جغرافیایی. زمستان. شماره 72. صص 118-92.

جهانبانی، امان الله (1385). عملیات قشون در بلوچستان. تهران: اندیشه خلاق.

حیدری، ابوالفضل (1394). مطالعه و تحلیل شیوه­های بومی استفاده از باد در جهت الگوگیری و اصلاح معماری مسکن روستایی سیستان. رساله دکتری. دانشگاه علم و صنعت ایران.

داوری، مرتضی؛ امین، محمدابراهیم و اردهائی، جعفر (1353). عبادتگاه­های شهر زاهدان. مرکز پژوهش خلیج فارس و دریای عمان.

ذکریازاده امیری، جعفر (1367). بررسی تحولات اقتصادی و اجتماعی اقلیت سیک در زاهدان. پایان نامه دوره کارشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

ریاحی، اعظم. (1390). تأثیر حضور مهاجران سیک در وضعیت اجتماعی و اقتصادی زاهدان. اطلاع رسانی و کتابداری. گنجینه اسناد. (81). 3-16.

زمانی جمشیدی، محمدزمان. شریف­زاده، رحمان  (1395). ریزوم- شبکه؛ بررسی تطبیقی هستی­شناسی ژیل دلوز و برنو لاتور. دوفصلنامه­ی فلسفی شناخت. 1/77. 184-159.

زند مقدم، محمود. (1371). حکایت بلوچ (کردها، انگلیس­ها، بلوچ­ها). تهران: ناشر مؤلف.

ساسانی، فرهاد (1389). معناکاوی: به سوی نشانه شناسی اجتماعی. چاپ اول. تهران: نشر علم.

سجودی، فرزان (1395). نشانه­شناسی کاربردی. چاپ چهارم. تهران: نشر علم.

سجودی، ف. 1390. نشانه­شناسی: نظریه و عمل. چاپ دوم. تهران: نشر علم.

سلطانی، سیما (1377). پیدایی شهر زاهدان. سازمان مدیریت و برنامه ریزی. نشریه شماره 67. زاهدان.

سیاسر، قاسم (1396). زاهدان؛ پایگاه مدرنیسم دو پهلوی. ماهنامه تخصصی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. سیستان و بلوچستان.(6). 

سیاسر، قاسم (1382): سیستان و بلوچستان در روزگار پهلوی. تهران: انتشارات آبنوس.

شعیری، حمیدرضا؛ کنعانی، ابراهیم. (1394). نشانه معناشناسی هستی محور: از برهم کنشی تا استعلا بر اساس گفتمان رومیان و چینیان مولانا. جستارهای زبانی. 6(2). 195-173.

طبسی، محسن. (1391). معرفی و بررسی ویژگی­های معماری مسکونی دوره پهلوی در شهر زاهدان. هنر و معماری. (22). 116-93.

عباس­زاده، م. 1386. شهود و زمان: مقایسه­ی آرای برگسون و صدرالمتألهین. ذهن. شماره 31. 76-51.

عباسی، علی (1395). نشانه­معناشناسی روایی مکتب پاریس (جایگزینی نظریه­ی مدلیته­ها بر نظریه­ی کنشگران: نظریه و عمل). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

عشرتی، پرستو. فدایی نژاد، سمیه. (1397). به سوی رویکرد آرمانی در حفاظت و توسعه منظر شهری تاریخی. مرمت و معماری ایران. 8(15). 88-75.

علم، محمدرضا؛ دشتی، فرزانه؛ میرزایی، بیژن. (1393). برنامۀ تجدد و نوسازی ایران در عصر رضاشاه پهلوی. تحقیقات تاریخ اجتماعی, 4(7). 61-86.

کریمیان بستانی، مریم.(1382). پراکندگی جغرافیایی و شناخت حوزه اجتماعی اقلیت سیک در شهر زاهدان. نشریه علمی پژوهشی تحقیقات جغرافیایی.(71). 92-79.

گروتر، یورگ (1375). زیبایی­شناختی در معماری. ترجمه جهانشاه پاکزاد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

قطبی، علی اکبر (1387). مفهوم هویت و معماری امروز ایران. آینه خیال. (10). 83-78.

قهرمانی، محمدباقر. صیاد، علیرضا. گیل امیر رود، ناهید (1395). سیالیت فضایی و پرسپکتیوهای متحرک در رویکردی ریزوماتیک به آموزش هنر. دوره­ی جدید. 9 (2). 86-77.

مابرلی، جیمز. (1369). عملیات در ایران(جنگ جهانی اول 1919-1914). (کاوه بیات، مترجم). تهران: رسا.

نجومیان، امیرعلی (1389). تجربه­ی مهاجرت و پارادوکس همانندی و تفاوت در نشانه­شناسی فرهنگ­(ی). (ص 131-119).  امیرعلی نجومی (ویراستار). مجموعۀ مقالات نقدهای ادبی و هنری. چاپ اول.

مرکز پژوهش سازمان برنامه، بررسی شهری و بافت معماری زاهدان (1354). بافت زاهدان.

واکووانت، لویک جی. دی (1379). پیربوردیو: در متفکران بزرگ جامعه­شناسی، نوشته راب استونز. ترجمه مهرداد میردامادی. تهران: نشر مرکز.

هال، استوارات (1396). رمزگذاری و رمزگشایی. ترجمه مسعود فرهمند. مجموعه مقالات کلیدی. گزینش و ویرایش امیرعلی نجومیان در نشانه­شناسی: مقالات کلیدی. (ص 246-233). چاپ اول. انتشارات مروارید.

Bourdieo, P. (1989), Social Space and Symbolic Power, Sociological Theory, No7:14-25.

Derrida, J. (1981). Dissemination. trans. Barbara Johnson, Chicago: University of Chicago Press.

Gough, N. (2007). Changing Planes: Rhizosemiotic play in transnational curriculum inquiry.  Studies in Philosophy and Education. 26 (3). 279-294.

Heidegger, M.(1996). Being and Time. trans: Joan Stambaugh. New York: State University of New York Press.

Jakobson, R. (1959). On Linguistic Aspects of Translation. cited in L. Venuti (ed.) , The Translation Studies Reader, Routledge, London, 2000.

Latour, B. (1986). The power of associations, in Power, action, and belief : a new sociology of knowledge?. (Ed. John Law), London,.Routledge.

Lefebvre, H. (1991). The production of space, Blackwell: Oxford.

Norberg Schultz, C. (1997), The Phenomenon of place, in: Kate, Nesbitt. (Ed.) Theeorizing a new agenda for architecture , an anthology of architectural theory (1965-1995) . New York: princton architectural press.

Rappaport, Ames. (1982). Identity and Environment: A cross- cultural perspective. London.

Smith, D.W. (2012). The Idea of the Open: Bergson’s Theses on Movement, in Essays on Deleuze, (Edinburgh University Press, 2012), pp.256-271.