نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.

3 دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

چکیده

با ارزیابی و پایش کمی و کیفی برنامه‌های مدیریت خطرپذیری و مدیریت بحران در گسترش حمل و نقل ریلی کلان شهر تهران و به تبع آن با بررسی میزان مخاطرات و آسیب‌پذیری شبکه ریلی کشور، خلأ ناشی از مدیریت هوشمند شهری در ابعاد برنامه‌ریزی کالبدی و فضایی کاملاً مشهود است. نکته بارز در مواجهه با بحران‌هایی همچون زمین‌لرزه و سیل در خطوط حمل و نقل زیرزمینی (مترو) عمدتاً وابسته به فرضیات آزمون و خطا ، پیروی از روش‌های مدیریت سنتی و ضعف در آینده‌نگری و آینده‌پژوهی است. در گسترش خطوط ریلی زیرزمینی، بررسی مطالعات زمین‌ساختی (تکتونیکی)، پهنه‌های لرزه‌خیز، تفاوت جنس زمین و مسیر گسل‌های شمال و جنوب تهران (پیش از بحران) و توجه به آسیب پذیری ایستگاه مترو و احتمال تشدید بحران با تخریب بافت فرسوده شهری، هنگام وقوع زلزله و سیل بسیار حائز اهمیت است. این مقاله، با تمرکز بر موضوع ارزیابی خطرپذیری و آسیب‌پذیری گسترش شبکه حمل و نقل ریلی و با رویکرد پایش مخاطرات کالبدی و فضایی ایستگاه‌های مترو انجام شده است. روش انجام کار ارزیابی خطرپذیری از طریق تنظیم فهرست سنجشی پژوهشگر ارائه شده است. بدین منظور سه ایستگاه نواب، تجریش و دروازه شمیران به عنوان ایستگاه ­های منتخب شبکه متروی تهران مورد مطالعه قرار گرفت. در انجام پژوهش، از روشی ترکیبی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی سوابق و مدارک، تکنیک دلفی، روش تحلیل سلسله مراتبی و روی‌هم‌گذاری لایه‌ها استفاده شده است. نتایج ارزیابی آسیب‌پذیری نشانگر آن بوده است که تمامی ایستگاه ها در محدوده آستانه خطر قرار دارند و نیازمند اتخاذ تدابیری هوشمند در تمامی مراحل قبل، حین و بعد از بحران زمین‌لرزه و به کارگرفتن راهکارهای مدیریتی و اجرایی به منظور کاهش آسیب‌های احتمالی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

آل شیخ، علی اصغر و کاظمی، روح اله. (1386). مدیریت بحران زلزله و سوانح در خطوط راه آهن شهری تهران با استفاده از GIS، نهمین همایش حمل و نقل ریلی، تهران، انجمن حمل و نقل ریلی، دانشگاه علم و صنعت، https://www.civilica.com/Paper-RTC09-RTC09_006.html

احسانی، مهران (1398). "نقش مدیریت هوشمند در برنامه ریزی کالبدی شهر برای کاهش آثار زمین لرزه"، فصلنامه هویت شهر، دوره 13، شماره 2، صفحه 37-50.

احسانی، مهران (1384). "نقش برنامه‌ریزی شهری در مواجهه با بحران های طبیعی"، دومین همایش بین المللی علمی-تحقیقی مدیریت امداد و نجات، مؤسسه عالی علمی-کاربردی هلال ایران،تهران.

جوزی. علی (۱۳۹۱)، ارزیابی و مدیریت ریسک، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، ص۳۴۴.

حبیبی، کیومرث؛ پوراحمد، احمد؛ مشکینی، ابوالفضل؛ عسگری، علی و نظری عدلی، سعید. (1387)."تعیین عوامل سازه­ای/ ساختمانی موثر در آسیب‌پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از GIS  و Fuzzy Logic "، هنرهای زیبا، 33، صفحه 27-36.

شرکت بهره‌برداری راه‌آهن شهری تهران و حومه. (1393). برگرفته از وبسایت www.metro.tehran.ir تاریخ دسترسی 18/06/1397 ساعت 10:45:52.

شهانقی، کامران؛ صادقی، منا و حیدری، مجید. (1391). "شناسایی و اولویت‌بندی راهبردهای پیشگیری از بروز بحران‌های ناشی از زمین‌لرزه در شهر تهران با استفاده از روش سلسله مراتبی فازی"، فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 4.

معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران. (1396).گزارش ادواری گسترش خطوط مترو تهران.

میسمی، حسین؛ کوسوی، پدرام و جلال، مصطفی.(1390). "بررسی اثر بارهای دینامیکی ناشی از انفجار و زمین‌لرزه بر تونل و ارائه پیشنهادات ویژه تونل‌های شهر تهران"، عمران و مقاوم‌سازی، 17.

European Commission.(2015). "Digital Agenda for Europe".

Giffinger, R., Fertner, C., Kramar, H., Kalasek, R., Pichler-Milanović, N., & Meijers, E. (2007), Smart Cities: Ranking of European Medium-Sized Cities. Vienna, Austria: Centre of Regional Science (SRF), Vienna University of Technology. Available from; http://www.smartcities.eu/download/smart_cities_final_report.pdf.

Glaesser, D. 2003. Crisis management in the tourism industry, Oxford, Butterworth- Heinemann.

Hollands, R. G. (2008). Will the real smart city please stand up? City 12 (3), 303–320.

Japan international cooperation agency(JICA).(2004).the comprehensive master plan study on urban seismic disaster prevention and management for the greater Terhran area is the Islamic Republic of Iran, Final report (summary), Executive summary.

Kent, W., 2004, Muhlabauer Pipeline Risk Management Manual, Ideas, Techniques, and resources, New York, 77-700.

Komninos, Nicos (2013). "What makes cities intelligent?"In Deakin, Mark. Smart Cities: Governing, Modelling and Analysing the Transition. Taylor and Francis. p. 77. ISBN 978-1135124144.

Korbatov, A., Price-Madison, j., Wang, y., Xu, Y (2017), related disruption to the electric grid, Johns

Hopkins University, School of Advanced International Studies Energy, Resources and Environment Student Practicum, Swiss Reinsurance Company Ltd. Mythenquai 50/60 P.O. Box 8022 Zurich, Switzerland.

Odendaal, N. (2003). Information and communication technology and local governance: Understanding the difference between cities in developed and emerging economies. Computers, Environment and Urban Systems, 27(6), 585-607.

Rashed, K and Weeks, J. (2003)”Assessing vulnerability to earthquake hazards through spatial International Journal of Geographic Information Science multicriteria analysis of urban areas”, Vol. 17, no. 6: 547-576.

Vasseur, J. (2010). Smart cities and urban networks, In Vasseur, J. & Dunkels, A. (Eds.), Interconnecting Smart Objects with IP: The Next Internet (pp. 360-377). Burlington, MA: Morgan Kaufmann.