نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه معماری، دانشکده معماری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

3 کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، دانشکده معماری، دانشگاه علوم و تحقیقات آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.

چکیده

ارسن امیر یکی از مکان­ های قدیمی بازار تبریز و نشان دهنده هویت آن است. این مکان شامل: سرا امیر، تیمچه امیر شمالی، تیمچه امیر جنوبی، راسته امیر، دالان شرقی، دالان جنوب شرقی و دالان غربی است. بازشوهای این ارسن قدیمی و به دو صورت چوبی و فلزی و به رنگ های مختلف و تنوع کتیبه ساخته شده اند. روش تحقیق در این پژوهش، پیمایشی با بهره گیری از متون و منابع و نیز مصاحبه و پرسشنامه با بکارگیری طیف لیکرت بوده است. این پژوهش دارای دو پرسشنامه براساس مطالعات محقق ساخته است. جامعه آماری مورد مطالعه در هر دو پرسشنامه به صورت تصادفی انتخاب شده اند. تعداد نمونه در پرسشنامه اول از میان کسبه و مردم رهگذر می باشد که با استفاده از فرمول کوکران و با ضریب خطای 5 درصد، برای کسبه، 30 عدد و مردم رهگذر نیز، 30 عدد بوده است و در پرسشنامه دوم نیز به همان ترتیب بین کارشناسان 20 عدد توزیع شده است. در پرسشنامه اول کیفیت کالبدی بازشوها بر اساس سه مولفه: "عملکرد"، "فرم"، "هویت" بررسی شده است. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS و برای سنجش توزیع نرمال نمرات متغیرها، از آزمون کولموگروف–اسمیرنوف و برای مقایسه هر یک از سه مولفه در دو گروه مردم رهگذر و کسبه از آزمون آنالیز واریانس یکطرفه استفاده شده است. پرسشنامه دوم که مکان محور بوده، مولفه های کیفیت را در دو گروه اصول طراحی و اصول معماری در هفت مکان مورد مقایسه قرار داده است. نتایج حاکی از آن است بازشوها در این ارسن به طور کلی از لحاظ فرم کتیبه 12 گونه و از لحاظ رنگ 7 گونه هستند. میزان کیفیت بازشوها با توجه به سه مولفه در دو گروه کسبه و رهگذران به ترتیب با میانگین های 65 و 71 از امتیاز کل 115 ضعیف ارزیابی می شود. بنابراین علاوه بر توجه به مولفه های با امتیاز کم و ارائه راهکار برای برطرف نمودن آن ها، به تقویت پتانسیل های موجود ازجمله فرم های برگرفته از سنت و تاریخ مخصوصا بعدهای محیطی- مکانی تاکید می گردد.

کلیدواژه‌ها

ابوالقاسمی، لطیف (1385)، هنجارشکلیابیمعماریاسلامیایران.به کوشش محمدیوسف کیانی .تهران:  سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها)سمت(.

اسمعیلی سنگری، حسین و عمرانی، بهروز (1385)، بافت تاریخی شهر تبریز، نشر سمیرا، تهران.

پارسا، محمدعلی (1390)، خاستگاه های معماری پنجره(جستاری در مفهوم پنجره در زبان فارسی و فرهنگ ایرانی)، نشریه مسکن و محیط روستا، شماره 134، ص 75-94.

پاکزاد، جهانشاه (1395)، مبانی نظری و فرایند طراحی شهری، انتشارات شهیدی، ص 106.

‌پیرنیا، محمد کریم(1386)، معماری ایرانی اسلامی، انتشارات سروش دانش، ص: 120 -350.

پیرنیا، محود کریم (1385)، آشنایی با معماری اسلامی ایران، انتشارات سروش دانش،تدوین غلامحسین معماریان.

حق پرست، فرزین، آصفی، مازیار، ابی زاده، الناز (1398)، تاثیر مولفه های هویت مکان بر حس تعلق به مکان، مطالعه بازار تاریخی تبریز، فصلنامه تحقیقات حغرافیایی، دوره 34، شماره3.

خاکی قصر، آزاده، پورمهدی قائم مقامی، حسین (1397)، تجربه آموزشی طراحی عناصر معماری با نگاه جزء کل بین (طراحی پنجره در تمرینات مقدماتی طراحی معماری)، نشریه هنرهای زیبا، دوره 23، شماره4.

رنجبر فخری، محمود (1392)، بازار بزرگ نبریز و بازارچه های پیرامون آن در دویست سال اخیر، پژوهش گروهی بنیاد ایران شناسی.

سلطان زاده، حسین (1375)، پنجره های قدیمی تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، ص 20-21.

شاطریان، رضا (1383)، اصول طراحی ساخت پنجره با استفاده معماری اصیل ایرانی، انتشارات آزاده.

طایفه، احسان، حجت، عیسی، انصاری، حمیدرضا (1394)، تعریف و تدوین دستگاه واکاوی فرم معماری مبتنی بر تحلیل و بازاندیشی دستگاه نقد، مطالعات معماری ایران، شماره 8، ص: 79.

گروتر، یورک کورت (1383)، زیباییشناسیدرمعماری، (جهانشاه پاکزاد و عبدالرضا همایون، مترجمان) تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه، ص 102.

گلکار، کورش (1379)، مولفه های سازنده کیفیت طراحی شهری، نشریه صفه، شماره 32، ص 38-65.

متولی، مسعود (1389): "بررسی و سنجش کیفیت زیبایی در منظر شهری بر اساس مفهوم دیدهای متوالی"، نشریه آرمانشهر، شماره5: 139-123.

معین، محمد (1381)، فرهنگ فارسی، انتشارات سرایش، ص 450.

نعمت گرگانی، ام البنین (1375)، پیشینه نور در معماری و وسایل روشنایی در هنر اسلامی ایران، خلاصه پایان نامه.

Ahani, F. (2011), Natural light in traditional architecture of Iran: lessons to remember, Lighting in Engineering, Architecture and the Environment, p. 25-36.

Eaz, 2018. Retrieved from: http://eamo.ir/Stats-and-Infos/Weekly.aspx, 2019.

Makani, V.  Khorram, A. Ahmadipur, Z. (2012), Secrets of Light in Traditional Houses of Iran, International Journal of Architecture and Urbanism, 2(3), p 50-45.

Shouri, A. Datta, S. (2009), Urban sustainability and market typologies: Lessons from Tabriz Bazaar, 43rd Annual Conference of the Architectural Science Association, ANZAScA, University of Tasmania

Valibeig, N. Ranjbar, A. (2017), Analysis of  construction thechnology in Sash windows in persion architecture (Orosi), Transactions on Ecology and The Environment, Vol 226.