نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده‌ معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

چکیده

معماری و رسانه، به ­عنوان ابزارهای اجتماعی در بستر فرهنگی و تاریخی، نقش مهمی را در زندگی روزمره ­ی انسان­ ها ایفا می ­کنند. با توجه به تعدد روزافزون رسانه­ ها و وجود ارتباط با مخاطبین در هر دوی این پدیده­ ها، هدف پژوهش حاضر آن است که دریابد آیا می ­توان معماری را نیز به­ مثابه یک رسانه دانست یا خیر. به همین منظور ابتدا تعاریف رسانه و معماری از دیدگاه واژه­ شناسی و ادبیات، و سپس نظریه ­پردازان و معماران بررسی شده است و با تطبیق نظریات آن ها، اصول نشانه­ شناسی و عناصر تشکیل ­دهنده ­ی رسانه، مدلی مبنی بر فرایند ارتباطی در شناخت یک اثر معماری توسط مخاطب به دست آمده است. مدل حاصل، تعریف رسانه به ­عنوان وسیله ­ی ارتباط جمعی را در دل خود جای می ­دهد و نشان می­ دهد که هردوی آن ها در طول تاریخ بر هویت، شناخت واقعیات، الگوی مصرف و درک انسان­ ها از حقایق و ارزش­ ها مؤثر بوده ­اند. این مقاله، پژوهشی کیفی است که با رویکرد سیستمی و کل­ نگر، به تحلیل، ترکیب و تطبیق دو سیستم معماری و رسانه می ­پردازد و از رویکرد نشانه ­شناسی نیز برای تحلیل رابطه­ ی میان کالبد، محتوا و معنای معماری با ادراک و شناخت انسان استفاده شده است. اطلاعات مورد نیاز با استفاده از منابع اسنادی به دست آمده­ اند. نتایج این پژوهش نشان می­ دهد که می­ توان معماری را نیز به­ مثابه یک رسانه، شامل عناصر فرستنده­ ی پیام و مخاطب، پیام، رمز نگاری و رمزگشایی، کانال ارتباطی، عامل رسانه ­ای، زمینه و عوامل اختلال گر دانست که در رسیدن پیام معماری با استفاده از ویژگی­ های کالبدی، معنایی و محتوایی به وسیله ­ی حواس پنجگانه و قدرت ذهن و ادراک به انسان یاری می­ رسانند.

کلیدواژه‌ها

احمدی، بابک. (1393). معمای مدرنیته. تهران: انتشارات مرکز.

اشرافی، نسیم. (1397). تبیین مبانی معرفت­شناسی معماری و شهرسازی با نگرش سیستمی. هویت شهر، شماره­ی 33، سال 12، 98-89.

امیری، سمیه. (1395). بررسی مفهوم شناختی نشانه و رمزگان در معماری و شهرسازی با تأکید بر معماری و شهر اسلامی. مدیریت شهری، شماره‌ی 43، 444-423.

انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: نشر سخن.

اولسون، دیوید. (1377). رسانه­ها و نمادها (ترجمه­ی محبوبه مهاجر). تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

ایران­نژاد پاریزی، مهدی و ساسان گهر، پرویز. (1386). سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل. تهران: انتشارات مؤسسه­ی عالی بانکداری ایران.

بابایی، محمود. (1392). رسانه­های دیجیتال؛ مشارکت­پذیری و فناوری­محوری. ماهنامه­ی گفتمان علم و فناوری، دوره­ی 1، شماره­ی 2، 107-98.

بخشنده، باران. (1396). تأثیر رسانه بر هویت ملی و هویت فرهنگی. فصلنامه­ی جامعه، فرهنگ، رسانه، پیاپی ۲۵، 114-87.

بودریار، ژان. (1386). سپیده­دمان امر واقعی (ترجمه­ی آرش قربانی). ماهنامه­ی پژوهشی اطلاعات حکمت و معرفت، شماره­ی 3، 53-50.

پالاسما، یوهانی. (1397). بدن، ذهن و تصور: ماهیت ذهنی انسان. ذهن در معماری؛ علوم اعصاب، تجسم و آینده­ی معماری (ترجمه­ی وحیده مجدی و نسیبه مجدی). ویرایش: سارا رابینسون و یوهانی پالاسما. تهران: انتشارات اول و آخر.

تافلر، الوین. (1370). تغییر ماهیت قدرت (ترجمه­ی حسن نورایی بیدخت و شاهرخ بهار). تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.

تافلر، الوین. (1393). موج سوم (ترجمه­ی شهیندخت خوارزمی). تهران: نشر نو.

جانسن، مارک ال. (1397). معنای مجسم معماری. ذهن در معماری؛ علوم اعصاب، تجسم و آینده­ی معماری (ترجمه­ی وحیده مجدی و نسیبه مجدی). ویرایش: سارا رابینسون و یوهانی پالاسما. تهران: انتشارات اول و آخر.

جیمسون، فردریک. (1394). ]پیشگفتار[ وضعیت پست­مدرن (ترجمه­ی حسینعلی نوذری). نوشته­ی ژان‌فرانسوا لیوتار. تهران: نشر نی.

چندلر، دانیل. (1397). مبانی نشانه­شناسی، مترجم مهدی پارسا. تهران: شرکت انتشارات سوره­ی مهر.

حبیبی، مهدی. (1392). رسانه­شناسی. جزوه­ی درسی مربوط به رشته­ی مدیریت فرهنگی، بیرجند: دانشگاه علمی­ـ­کاربردی، 41-1.

حجت، عیسی. (1384). هویت انسان­ساز، انسان هویت­ساز. نشریه­ی علمی پژوهشی هنرهای زیبا، شماره­ی 24، 62-55.

دهخدا، علی‌اکبر. (1390). لغتنامه‌ی دهخدا. تهران: نشر رشد.

دیباجی، سید محمدعلی و میرزایی، زهرا. (1390). پرداختن به فلسفه‌ی رسانه. نشریه­ی علمی پژوهشی مطالعات میان‌رشته‌ای در رسانه و فرهنگ. سال اول، شماره‌ی دوم، 65-49.

ذوالفقارزاده، حسن. (1391). نگاهی به منظومه­ی معماری منظر؛ با تکیه بر متون اسلامی. مجله­ی علمی پژوهشی پژوهشنامه­ی علم و دین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال سوم، شماره­ی 1، 55-31.

زبردستان، نجمه؛ موحد، خسرو و کشمیری، هادی. (1396). تبیین راهکارهای مؤثر در بکارگیری ادراکات حسی در فرایند طراحی معماری با رویکرد پدیده­شناختی. مدیریت شهری، ضمیمه­ی شماره­ی 48، 264-245.

سخاوت­دوست، نوشین و البرزی، فریبا. (1397). تأملی بر نشانه­شناسی فضاهای ورودی خانه­های دوره­ی قاجار شهر قزوین از دیدگاه فردیناندو سوسور و پیرس و اکو. هویت شهر، شماره­ی 34، 96-79.

سرابی، امیر و مولانایی، صلاح­الدین. (1396). مطالعه­ی تطبیقی معماری و سینما با رویکرد آموزش معماری به کمک فیلم. معماری و شهرسازی ایران، شماره­ی 14، 157-172.

شریف­زاده، محمدرضا و فرازمند، فرناز. (1395). بررسی نشانه­شناسی فرهنگی آثار چیدمان گوبتا از منظر ژان بودریار. برلین، آلمان، سومین کنفرانس بین­المللی پژوهش در علم و تکنولوژی، تیر 1395.

شولتز، کریستین نوربرگ. (1372). هایدگر و معماری پست­مدرن (ترجمه­ی کاوه میرعباسی). کیهان فرهنگی، شماره­ی 312، 18-16.

ضیمران، محمد. (1385). امبرتو اکو و نشانه­شناسی. بخارا، شماره­ی 52، 83-79.

عمید، حسن. (1363). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.

غفاری، علیرضا و فلامکی، محمد منصور. (1395). بازتاب نظریه­های نشانه­شناسی در خوانش معماری و شهر. مدیریت شهری، شماره­ی 45، 332-321.

فلاحت، محمدصادق. (1384).انسان، طبیعت و معماری. زنجان: دانشگاه زنجان.

فلاحت، محمدصادق و نوحی، سمیرا. (1391). ماهیت نشانه­ها و نقش آن در ارتقای حس مکان فضای معماری. نشریه­ی هنرهای زیبا، دوره­ی 17، شماره­ی 1، 25-17.

فهیم، حبیب­اله؛ خانیکی، هادی و انتظاری، اردشیر. (1391). رابطه­ی فضای مجازی و عام­گرایی کاربران اینترنت در میان کارکنان سازمان اسناد و کتابخانه­ی ملی ایران. فصلنامه­ی مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات، شماره­ی 90، 159-141.

قبادیان، وحید. (1384). مبانی و مفاهیم در معماری معاصر غرب. تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.

گیوریان، حسن و ذاکری، معصومه. (1392). نقش رسانه­ها بر فرهنگ­سازی. مطالعات رسانه­ای، شماره­ی 20، 208-179.

هاوسر، ناتان. (1396). پیرس، پدیدارشناسی و نشانه­شناسی. سیر نشانه­شناسی (ترجمه­ی راحله قاسمی). ویرایش پاول کوبلی. تهران: نشر سیاهرود.

گریفین، ریکی و مورهد، گرگوری. (1395). رفتار سازمانی (ترجمه­ی سید مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده). تهران: نشر مروارید.

لایون، دیوید. (1392). پسامدرنیته (ترجمه­ی محسن حکیمی). تهران: نشر آشیان.

معین، محمد. (1371).فرهنگ لغت فارسی. تهران: نشر امیرکبیر.

منصوریان، سهیلا. (1393). هنر و حقیقت رسانه در روزگار پست­مدرن؛ بررسی رسانه به مثابه تولیدکننده­ی وانمایی از منظر ژان بودریار. فصلنامه­ی علمی پژوهشی کیمیای هنر، سال دوم، شماره­ی 8، 72-59.

مهدوی­نژاد، محمدجواد؛ بمانیان، محمدرضا و خاکسار، ندا. (1389). هویت معماری؛ تبیین معنای هویت در دوره­های پیشامدرن، مدرن و فرامدرن. نشریه­ی علمی پژوهشی هویت شهر، سال پنجم، شماره­ی 7، 122-113.

مهدوی­نژاد، محمدجواد؛ دیده­بان، محمد و بزاززاده، حسن. (1394). میراث معماری معاصر و هویت صنعتی در محدوده­های تاریخی (نمونه­ی موردی شهر دزفول). شهر ایرانی اسلامی، شماره­ی 22، 50-41.

نظری، علی­اشرف (1385). پست­مدرنیسم و هویت­های سیاسی. فصلنامه­ی علمی پژوهشی مطالعات ملی، سال هفتم، شماره­ی 3، 136-115.

نوروزی، یعقوب و کشاورز، حمید. (1398). ابعاد باورپذیری اطلاعات وب در میان دانشجویان دانشگاه­های برتر ایران. مطالعات ملی کتابداری و سازمامندهی اطلاعات. دوره­ی 30، شماره­ی 1، 53-27.

هرسیج، حسین و ایزدی، هجرت. (1392). هویت­های پلورال عالم پست­مدرن ثمره­ی سیاست قانون­مدار مدرن. نشریه­ی علمی پژوهشی غرب­شناسی بنیادی، سال چهارم، شماره­ی 1، 161-135.

Athique, Adrian. (2019). Media, civilization and the international order. International Journal of Cultural Studies. Available on: https://doi.org/10.1177/1367877919888923.

Baudrillard, jean. (1983). Simulations. Trans by Paul Foss, Paul Patton and Philip Beitchman, NewYork: Semiotext.

Eco, Umberto. (1997). Function and sign; the semiotics of architecture. Rethinking architecture: A reader on Cultural Theory. Ed. Neil Lech. London: Routledge.

Frascari, Marco. (1989). The Particolareggiamento in the Narration of Architecture. Journal of Architectural Education, Vol. 43, No. 1.

Gadamer, Hans-Georg. (1997). The ontological foundation of the occasional and the decorative. Rethinking architecture: A reader on Cultural Theory. Ed. Neil Lech. London: Routledge.

GONEOS-MALKA, A. (2011). Marketing to young adults in the context of a postmodern society. Ph.D. Thesis. Pretoria: University of Pretoria.

Hjarvard, Stig. (2008). The mediatization of religion. Northern Lights, Volume 6.

Innis, Harold. (1999). The Bias of Communication. Toronto: University of Toronto Press.

Jencks, Charles et al. (1980). The Presence of the Past: Venice Biennale 1980: First International Exhibition of Architecture. Academy Editions.

Jencks, Charles. (1987). Postmodern and Late Modern: The Essential Definitions. Chicago Review, Vol. 35, No. 4.

Kietzmann, J., & Angell, I. (2010). Panopticon revisited. Communications of the ACM, 53(6).

Manovich, L. (2006). The poetics of urban media surfaces. First Monday, doi: https://doi.org/10.5210/fm.v0i0.1545.

Mathew, Anijo. (2008). Editorial: Architecture as a Communicative Medium. ARCC Journal, Volume 5, Issue 1.

Mathiyazhagan. T. et al. (2015). Traditional Media of Communication. International Journal of Social Science, Volume 4, No. 1.

Morris, Charles. (1946). Signs, Language and Behavior. New York: Braziller.

Newme, K. (2011). Traditional Media:  Meaning and practices (chapter 3). Available on: https://shodhganga.inflibnet.ac.in/.

Panofsky, Erwin. (1983). Meaning in the Visual Arts. Chicago: University of Chicago Press.

Patteeuw, Véronique & Szacka, Léa-Catherine. (2018). Mediated Messages; Periodicals, Exhibitions and the Shaping of Postmodern Architecture. UK: Bloomsbury Visual Arts.

Peirce, C.S.. (1958). Collected Papers of Charles Sanders Peirce, Vol 2. Belknap Press of Harvard University Press.

Sandboth, Mike. (2005). Pragmatic Media. Online publication: www. sandbothe.net.

Saussure, Ferdinand de. (1983). Course in General Linguistics, (trans. Roy Harris), London, Duckworth.

Spuybroek, Lars. (1997). Motor Geometry. Arch+, No. 138, available on https://www.archplus.net/home/archiv/artikel/46,503,1,0.html;%20last%20visit:%20July%2010th,%20201.

The Oxford English dictionary (1998). 2nd ed. New York: Oxford University Press.

Tomitsch, M, Moere, A, Grechenig, T. (2008). A Framework for Architecture as a Medium for Expression. Workshop on Pervasive Visual, Auditory and Alternative Modality Information Display, Pervasive ’08.

Turer, Jare. (1996). The Dictionary of Art. New York: Grov’s Dictionary Inc.

Van Raaij, W. Fred. (1993). Postmodern Consumption: Architecture, Art, and Consumer Behavior, in E - European Advances in Consumer Research Volume 1, eds. W. Fred Van Raaij and Gary J. Bamossy, Provo, UT: Association for Consumer Research, Pages: 550-558.

Venturi, Robert. (1996). Iconography and Electronics upon a Generic Architecture: A View from the Drafting Room. MIT Press.

Virlio, Paul. (1997). The Overexposed Cities. Rethinking architecture: A reader on Cultural Theory. Ed. Neil Lech. London: Routledge.

Yang, Hyeseung. (2005). Do Media Portrayals of Affluence Foster Feeling of Relative Deprivation? Exploring a Path Model of Social Comparison and Materialism on Television Viewers' Life Dissatisfaction. a Thesis in Mass Communications, Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Philosophy, the Pennsylvania State University.