نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.

2 دانشیار، دانشکده‌ معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

چکیده

چکیده
زبان پست‌مدرن مستلزم به‌کارگیری فنون بلاغی گوناگون است. توجه به نقش فن مجاز و به‌و‌یژه رابطه‌ی تعاملی آن با استعاره در زبان معماری پست‌مدرن برای تولید و بیان معنا، در پژوهش‌های پیشین مدنظر قرار نگرفته است. هدف این پژوهش بررسی نحوه‌ی شکل‌گیری و کارکرد فنون بلاغی در تولید و انتقال معنا و نیز رمزگشایی و بازتولید آن در معماری پست‌مدرن است. به‌این منظور، برای نخستین‌بار، شرایط تحقق فنون بلاغی مجاز و استعاره در معماری پست‌مدرن تعریف شد و رابطه‌ی تعاملی آنها در دو محور هم‌نشینی و جانشینی برای ایجاد دو فن دیگر ایهام و کنایه، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. بنابراین پژوهش حاضر کیفی و با ماهیتی کاربردی است. داده‌ها از طریق مطالعه‌ی اسنادی گردآوری و به‌روش توصیفی‌-‌تحلیلی، با تحلیل نشانه‌شناسانه و شیوه‌ی تطبیقی‌-مقایسه‌ای و مطالعه‌ی موردی تحلیل شد. بر اساس یافته‌های پژوهش معماری پست‌مدرن به‌یاری رابطه‌ی تعاملی مجاز و استعاره در دو محور هم‌نشینی و جانشینی با شکل‌دهی دیگر فنون بلاغی؛ مفاهیمی چون پیچیدگی، تضاد، لذت، کثرت‎‌گرایی و تعویق معنا را متجلی می‌کند و موجب تکثیر و توسعه‌ی آنها می‌شود. همچنین با تلفیق معانی صریح و ضمنی نشانه‌های متون گذشته و «از آن خود سازی» آنها، ضمن شکل‌دهی به واقعیات، برخلاف ادعای پست‌مدرنیستی خود، به ساخت ایدئولوژی مبادرت می‌ورزد. بنابراین از طریق درک عملکرد فنون بلاغی و به‌ویژه رابطه‌ی تعاملی مجاز و استعاره، امکان رمزگشایی و بازتولید معنای هر معماریِ پیچیده‌ی بلاغی به‌کمک تحلیل نشانه‌شناسانه‌ میسر می‌شود. همچنین بهره‌گیری از این فنون، به‌مثابه ابراز بیان اندیشه در طراحی معماری، غنای معناییِ معماری حاصل را ممکن می‌کند.

کلیدواژه‌ها

احمدی، بابک. (1370). ساختار و تأویل متن 1: نشانه‌شناسی و ساختارگرایی.کرج: نشر مرکز.

بهرامی، فاطمه. (1397). فنون ادبی از دریچة زبانشناسی: تحلیلی نشانه‌شناختی، مطالعات زبانی و بلاغی، 9(17)، 55-84.

بهره‌مند، زهرا. (1389). آیرونی و تفاوت آن با طنز و صنایع بلاغی مشابه. فصلنامه زبان و ادب پارس، 4(45)، 9-36.

تابعی، احمد. (1384). رابطه‌ میان ایده پسامدرن و عدم تعین: مطالعه تطبیقی فلسفه و هنر غرب. تهران: نشر نی.

دباغ، امیر مسعود؛ مختاباد امرئی، مصطفی. (1390). تأویل معماری پسامدرن از منظر نشانه‌شناسی. هویت شهر، 5(9)، 59-72.

رحمانی، الهه؛ اعتصام، ایرج و مختاباد امرئی، مصطفی. (1395). تحلیلی مقایسه‌ای بر خوانش مدرنیستی و پسامدرنیستی اثر معماری. انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 12، 95-112.

رضوی‌فر، املی؛ غفاری، حسین. (1390). نشانه‌شناسی در پرتو فلسفه، معرفت‌شناسی و نگرش وی به پراگماتیسم. فلسفه، 39(2)، 5-36.

سجودی، فرزان. (1390). نشانه‌شناسی کاربردی (جلد دوم). تهران: نشر علم.

سوسور، فردیناند. (1378). دوره‌ی زبانشناسی عمومی (ترجمه‌ی کورش صفوی). تهران: نشر هرمس.

شمیسا، سیروس. (1390). بیان و معانی [ویراست دوم]. تهران: میترا.

شولتز، کریستیان نوربری. (1387). معنا در معماری غرب (ترجمه‌ی مهرداد قیومی بیدهندی). تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.

شیرازی، محمدرضا. (1381). نشانه‌شناسی معماری. مجله‌ی معمار، 16، 14-16.

صفوی، کورش. (1379). درآمدی بر معنی‌شناسی. تهران: انتشارات هرمس.

نجومیان، امیرعلی. (1387). تحلیل نشانه‌شناختی خانه‌های تاریخی کاشان. نامه معماری و شهرسازی، 1، 111-127.

نسبیت، کیت. (1386). نظریه‌های پسامدرن در معماری (ترجمه و تدوین: محمدرضا شیرازی). تهران: نی.

نقره‌کار، عبدالحمید؛ رئیسی، محمدمنان. (1390). تحلیل نشانه شناختی سامانه مسکن ایرانی برپایه ارتباط لایه‌های متن/ مسکن، هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی،3(46)، 5-14.

یاکوبسن، رومن. (1380). قطب‌های استعاره و مجاز.در ساخت‌گرایی، پساساخت‌گرایی و مطالعات ادبی: مجموعه مقاله: سوسور، ... (ترجمه‌ی و تدوین فرزان سجودی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.

Barthes, R. (1967). Elements of Semiology (L, Annette; S, Colin, Trans). London: Jonathan Cape.

Barthes, R. (1987). Mythologies. New York: Hill & Wang.

Dant, T. (1991). Knowledge,Ideology and Discourse: A Sociological Perspective. London: Rutledge.

Eco, U. (1997). Function and Sign: The Semiotics of Architecture. In N. Leach (Ed.), Rethinking Architecture: A Reader in Cultural Theory. London: Routledge.

Jencks, C. (1984). The Language of Post-Modern Architecture. London: Academy-Editions.

Jencks, C. (1989). What Is Post - Modernism?. New York: St. Martin's Press.

Jencks, C. (2011). The Story of Post-Modernism Five Decades of the Ironic, Iconic and Critical in Architecture. London: John Wiley & Sons Ltd.

Mankus, M. (2014). Manifestations of Symbolism in Architecture of Postmodernism. Journal of Architecture and Urbanism, 38(4), 274–282.

Saussure, F. (1983). Course in General Linguistics (R. Harris, Trans). London: Duckworth.