نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.

2 استادیار، گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.

چکیده

مسکن به عنوان یکی از شیوه‎ های سکونت می ‎بایست نشانی از برقراری ارتباط میان انسان و محیط را داشته باشد. امروزه از طرفی نوگرایان با نادیده گرفتن این ارتباط، محیطی فاقد معنا آفریده و انسان را سرگردان و بی هویت ساخته و از طرفی دیگر غلبه نگرش اقتصادی به مسکن و کیفیت نازل ساختمان‎های جدیدالاحداث و نادیده گرفتن سیمای مطلوب شهری، مسائل اقلیمی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی سبب تشدید نیازهای فیزیکی، روح و ادراک انسان گشته است. با بیان این مشکل هدف اصلی این پژوهش شناسایی الگوهای بومی تاثیر گذار در شکل‏ گیری ‏فضاهای مسکونی در بافت کهن شهر اردبیل می ­باشد. در این پژوهش ابتدا با نگاهی توصیفی- تحلیلی به توصیف متغیرها پرداخته شده است، فراوانی و درصد هر متغیر متناسب با وضعیت یا حالات موجود به شکل جدول و نمودار ارائه شده است. در مرحله دوم برای بررسی رابطه بین متغیرها از آزمون آماری کای اسکوئر و ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. اطلاعات وارد نرم افزار SPSS شد و نتایج مورد نیاز با استفاده از آزمون‏ های ‏ذکر شده استخراج گردید و درآخر نتایج بدست آمده نشان می دهد جهت گیری ساختمان تاثیری بر جبهه ورودی به ساختمان ندارد اما با بیشتر شدن مساحت عرصه تعداد ورودی ها نیزافزایش می یابد.در این خانه­ ها جبهه­ ی شمالی، رو به نور جنوب و یاجبهه ­ی قرارگیری تالار، طنبی- پنجره‎ های اروسی- مهمترین و شاخص­ترین جبهه خانه ها است. همچنین مشخصاتی چون استفاده از زیرزمین به طور عمده و تالار و طنبی با استفاده از الگوی شکلی مستطیل و شکم ­دریده و بهره­ گیری از اعداد مشخص در فضاها با میزان فراوانی بالا مشاهده می­ شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Recognizing the native patterns of ancient texture and recognition of its formed factors I residential complex Case study:Ardebil city

نویسندگان [English]

  • Shahrokh Abdollahi Mollai 1
  • Ali Javan Forouzande 2

1 Ph.D Candidate in Architecture, ,Department of Architecture, Ardabil branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Architecture, Ardabil branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran.

چکیده [English]

Extended Abstract
Objective and Background: As one of the residence practices, housing indicates a relationship between man and the environment. Nowadays, modernists have created a meaningless environment that has left people confused and without a specific identity by ignoring this relationship, on the one hand, and an economic view that outweighs housing, poor-quality new buildings, neglected urban landscape, and the climate, social, cultural, and environmental issues, all have intensified the physical, spiritual, and perceptual needs of human beings, on the other hand. Besides, the failure to address indigenous patterns in traditional Iranian cities has led to low-quality urban complexes that have sometimes been met with little public acceptance. Another important point is the lack of a design framework and guidelines for professionals and designers in the urban fabric, which has exacerbated the resulting confusion in the urban appearance. In light of the above, this study mainly aims to identify the effective indigenous patterns in the formation of residential spaces in Ardabil's ancient texture.
Methods: In this research, with field surveying of 23 houses with the help of the roleve and photography and archives of the Cultural Heritage Office, the essential and basic information has been collected and the variables have been described with a descriptive-analytical outlook. The collected results are qualitative and quantitative. The theoretical findings of this research were analyzed using the logical reasoning method and the frequency and percentage of each variable following the existing situation or situations are presented in the form of tables and graphs in which spatial elements are shown.
In the second step, the Chi-square test and Pearson correlation coefficient were used to examine the relationship between some variables. The data were entered into SPSS software and the required results were extracted using the mentioned tests to evaluate several variables and their relationships in real conditions and describe the analysis of the relationship between independent variables and dependent variables.
Findings: The study of the aforementioned cases in the old houses of Ardabil and the analysis and typology based on their physical, structural, and decorative features reveal various manifestations of indigenous values ​​and other beliefs governing the architecture of the time. Likewise, at large, it can be acknowledged that the buildings left in the old texture of Ardabil belong mostly to the affluent or middle-class people of the city, and the houses of the low-income groups have been destroyed more quickly due to their insignificance. Consequently, despite other components, two factors of social status and economic status have been influential in the construction of house spaces (especially their entrances).
Based on the analysis done in the traditional housing of Ardabil, its valuable historical houses can often be considered as belonging to the Zandieh period until the end of the Reza Shahi era (first Pahlavi). Most of them belong to the Qajar period. In these houses, with the increase of the area of ​​the arena, the number of entrances to the house also increases. Also, the north front facing the south light or the front of the hall, the Tanaby - the Sash window – is their most important and prominent front. In addition to the existence of summer hall, cross-shaped halls with the sign (+) have been observed in an old house in this area. Characteristics such as using the basement mainly and the hall and Tanaby using the rectangular and Shekam Darideh pattern and using specific numbers are observed in high-frequency spaces.
Conclusion: The results show that in the study of form and body in the study statistical population; the combination of open and covered spaces is one of the spatial tendencies for activities and functions in the old context. Consequently, the use of forms, rectangular proportions, and stable concepts are the main factors in creating a sense of belonging, security, and satisfaction of place by structure and body, which can create a dynamic environment by creating interactions and vitality and meet needs, create creative (for educational and cultural activities). So, indigenous models with indigenous culture to respond to needs are considered desirable. Thus, reviving mental, nostalgic, and historical imaginations, creating a physical form of the past and familiar spaces with the possibility of monitoring events can create a sense of belonging in the elements of the residential complex.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Native Patterns
  • Physical-Shape Properties
  • Ancient texture
  • Ardabil Houses

ابوالقاسمی، لطیف (1384): هنر و معماری اسلامی ایران، وزارت مسکن و شهرسازی، تهران.

ابوالقاسمی، لطیف (1389): هنجار شکل یابی معماری اسلامی ایران، در معماری ایران (دوره اسلامی). گردآورنده محمد یوسف  کیانی، چاپ هشتم، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)؛ مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، تهران.

اعتصام، ایرج (1996): «طراحی مسکن در بافت قدیم شهری»، نشریه هنرهای زیبا، شماره 3، صص 61-54.

امیری، پیمان (1384): در جستجوی هویت شهر اردبیل، انتشارات سازمان مسکن و شهرسازی، اردبیل.

امینی لاری، سارا  (1390)، راهنمای طراحی برای باززنده سازی ناحیه تاریخی مرکز شهر با تاکید بر ابعاد ریخت شناسانه بافت  کهن (نمونه مورد مطالعه: ناحیه تاریخی مرکز شهر گرگان)، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته شهرسازی گرایش طراحی شهری،  دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان.

بهزادفر، مصطفی؛ مرادی مسیحی، واراز و مقدم قارویری، مریم (1387): «مقدمه‎ای ‎بر شناخت هویت شهری بافت قدیم کرمان»، دوماهنامه شهر نگار، سال هشتم، شماره47، صص 54-67.

بنائی زاده، مرتضی (1378): طرح تفضیلی ویژه بافت کهن شهر اردبیل (طرح بهسازی)، شرکت عمران و بهسازی شهری، وزارت مسکن و شهرسازی.

پاکزاد، جهانشاه (1382): «پدیدارشناسی نمای ساختمانهای مسکونی و سیر تکوینی توقعات از آن»، نشریه علمی پژوهشی هنرهای زیبا، شماره14، صص62-51.

پورعبدالله، حبیب الله (1389): حکمتهای پنهان در معماری، انتشارات کلهر، تهران.

ترابی طباطبایی، سیدجمال (1351)، آثارباستانی آذربایجان (آثار و ابنیه تاریخی شهرستان‎های اردبیل، ارسباران، خلخال، سراب،..)، جلد 2، سلسله انتشارات انجمن آثارملی، تهران.

توسلی، محمود (1372): طراحی شهری در بافت قدیم شهر یزد، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، تهران.

توسلی، محمود و بنیادی، ناصر (1371): طراحی  شهری 1، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

جعفری نجف آبادی، عاطفه و مهدوی پور، حسین (1392)، «نقش تکنولوژی معماری بومی در کیفیت فضاهای مسکونی»، مجله مسکن و محیط روستا،  شماره 141، صص51-68.

دهخدا، علی اکبر (1343): لغت نامه دهخدا، جلد 14، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

دیبا، داراب (1378): «الهام و برداشت از مفاهیم بنیادی معماری ایران»، مجله فرهنگ و معماری، شماره 1، صص 106-97.

رازجویان، محمود (1388): آسایش در پناه معماری همساز با اقلیم، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

رضازاده اردبیلی، مجتبی و پیغامی، لیلا (1388): «رهیافتی حاصل از شناخت شهر سنتی به منظور ارائه الگوی مداخله در بافت (مطالعه موردی: اردبیل)»، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، شماره 38.

زنده دل، حسین و همکاران، (1377): استان اردبیل، موسسه تحقیقات و انتشارات جهانگردی، تهران.

سامه، رضا. (1394): زبان الگو، سرمشق طراحی: تجربه طراحی بر پایه آموزه های بومی، قزوین: انتشارات جهاد دانشگاهی.

شماعی، علی (1380): اثرات توسعه فیزیکی شهر یزد بر بافت قدیم و راهکاهای سازماندهی و احیای آن، پایان‌نامه دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، استاد راهنما: دکتر احمد پور احمد، استادان مشاور: دکتر مسعود مهدوی، دکتر رحمت الله فرهودی، دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران، تهران.

صفری، بابا (1362): اردبیل در گذرگاه تاریخ، جلد دوم، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل.

کسمائی، مرتضی (1382): اقلیم و معماری، چاپ پنجم، نشر خاک، اصفهان.

میر سجادی، سید امیر و فرکیش، هیرو (1395): «ارزیابی الگوها و شناخت فاکتورهای کالبدی تاثیرگذار در معماری خانه‎های تاریخی نیشابور جهت دست یابی به راهکارهای طراحی و الگوی ساخت منازل در بافت مسکونی سنتی»، فصلنامه پژوهش‎های معماری اسلامی، شماره 13، سال چهارم.

محمودی، محمدمهدی (1388): توسعه مسکن همساز با توسعه پاید ر، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.

مهندسین مشاور زیستا (1374): طرح تفضیلی اردبیل، وزارت مسکن و شهرسازی تهران.

مهندسین آ. ال. پ (1361): طرح تفضیلی اردبیل، وزارت مسکن و شهرسازی، تهران.

مهندسین مشاور شناب (بی تا): طرح احیا و بهسازی بافت تاریخی اردبیل، وزارت مسکن و شهرسازی، تهران.

نظری، شاپور (1391): هویت اردبیل قدیم، مجموعه هکسهای تاریخی اردبیل، نمین و سرعین، جلد 1 و 2، انتشارات آذرآبادگان، اردبیل.

یعقوبی، جعفر (1378): دانش بومی؛ قلمرو پژوهش و چالش‌ها، انتشارات آفتاب، تهران.

یوسفی، مسعود (1381): طراحی فضاهای شهری اردبیل، پایان نامه کارشناسی‌ارشد معماری (فنی)، دانشکده معماری، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز.

Alexander, Ch.(1979): The Timeless Way of Building, oxford university press, Newyork.

Appleyard, D. (1981): Livable Streets, Berkeley, CA: University of California Press.

Cantacuzino, S. (1998): The Pertinent Criteria for Designing Buildings in Historice, Assessing quality.

Holm, I. (2006): Ideas and Beliefs in Architecture and Industrial design: How Attitudes,Orientations, and Underlying Assumptions Shape the Built Environment. Oslo School of Architecture and Design.

Jansen SJ. (2011). Lifestyle Method. In S. Jansen, C. Coolen, R. Goetgeluk, The measurement and Analysis of Housing Preference and Choice, pp. 177-202, Dordrecht: Springer

- Kirbas, B.(2015): Learning from Vernacular Architecture: Ecological Solutions in Traditional Erzurum Houses, Social and Behavioral Sciences   216, pp788 – 799.

Oxford Advanced Learner Dictionary, (2007): oxford university press.

Oliver ,Paul,2003, Dwellings.Phaidon Press.

White, L.A. (1959): The Evolution of Culture: The Development of civilization to the Fall of Rome, McGraw-Hill, New York.

Ghyka, M. (1977): The Geometry of Art and life, New York: Dover publications,Inc.