تحلیل مؤلفه‌های «تصویر ذهنی ارزیابانه» شهروندان از دروازه قرآن شیراز و بافت پیرامون آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیاردانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران

2 موسسه اموزش عالی آپادانا

3 موسسه آموزش عالی آپادانا

10.30475/isau.2019.87933

چکیده

تصویر ذهنی ارزیابانه حاصل توسعه مفهوم تصویر ذهنی لینچ است که مؤلفه «معنا» را به نحوی به دو مؤلفه «هویت» و «ساختار» اضافه نموده و بدین ترتیب جنبه‌های احساسی را نیز در نظر می‌گیرد. پژوهش حاضر به بررسی مؤلفه‌های تصویر ذهنی ارزیابانه شهروندان از محدوده دروازه قرآن شیراز شامل منطقه‌ای وسیع از ویژگی‌های تاریخی، طبیعی، خاطره‌ای و اجتماعی را می‌پردازد. راهبرد این پژوهش ترکیبی شامل کیفی و مورد پژوهی است. ارزیابی شهروندان بر روی عکس‌هوایی رنگی منطقه به دست آنان در قالب نواحی «دوست‌داشتنی» و «غیر دوست‌داشتنی» ترسیم شده است. همچنین مصاحبه نیمه‌سازمان یافته و عمیقی نیز با هر یک انجام شده است. در مجموع 53 نفر از شهروندان به عنوان «مشارکت‌کنندگان بالقوه» و با در نظر داشتن میزان آشنایی با محدوده انتخاب شدند. نتایج به شیوه تحلیل محتوا و در رویکردی استنتاجی و انتقادی ارزیابی و تحلیل شدند. نقشه‌های ترکیبی حاصل از پاسخ‌های ترسیمی و تحلیل محتوای مصاحبه‌ها نشان دادند که «آرامگاه حافظیه» و «باغ جهان نما» و «دروازۀ قرآن و محدوده پیرامون آن» به ترتیب دوست‌داشتنی‌ترین مکان‌ها بوده‌اند. مؤلفه‌های ابراز شده در مصاحبه‌‌ها نیز به ترتیب به «واکنش‌های احساسی و عاطفی»، «عناصر طبیعی»، «عناصر تاریخی»، «خاطره‌انگیزی»، «مدیریت شهری مناسب» و «عوامل اجتماعی» قابل طبقه‌بندی هستند. نواحی غیر‌دوست‌داشتنی در نقشه نهایی به «لبه‌های کالبدی خیابان‌های شهری پیرامون» و «بافت مسکونی هفت‌تنان» محدود شده‌است. تحلیل محتوای مصاحبه‌ها نشان می‌دهند که «ضعف مدیریت شهری»، «معضلات اجتماعی»، «ذهنیت و خاطرات نامناسب» و «واکنش‌های احساسی منفی» از دلایل اشاره به محدوده‌های غیردوست‌داشتنی هستند. عناصر تاریخی و عناصر طبیعی تأثیری در ترجیح و انتخاب محدوده‌های غیر‌دوست‌داشتنی نداشتند. بر این اساس در انتها پیشنهادات و راهکارهایی در دو بٌعد 1) طراحی و 2) کالبدی و عملکردی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


اسدپور، علی؛ فیضی، محسن؛ مظفر، فرهنگ؛ بهزادفر، مصطفی (1394). گونه‌شناسی مدل‌ها و بررسی تطبیقی روش‌های ثبت تصاویر ذهنی و نقشه‌های شناختی از محیط. باغ نظر، (33)، صص. 13-22.

ایمانی، فاطمه؛ تاکی، دیهیم؛ طبائیان، مرضیه (1391). تاثیر نقشه های شناختی در بازآفرینی الگوهای ذهنی از محیط. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی، (4)، صص. 103-113.

پاکزاد ، جهانشاه (1393 الف). سیر اندیشه ها در شهرسازی: از کمیت تا کیفیت، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: انتشارات آرمانشهر.

_________ (1393 ب). سیر اندیشه ها در شهرسازی: از فضا تا مکان، جلد سوم، چاپ سوم، تهران: انتشارات آرمانشهر.

پرتویی، پروین (1387). پدیدارشناسی مکان، چاپ اول، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.

پورجعفر، محمدرضا؛ بمانیان، محمدرضا؛ تقوایی، علی اکبر؛ منتظر الحجه، مهدی (1390). درآمدی بر گونه شناسی کالبدی نشانه های شهری در نقشه های ادراکی شهروندان مطالعه موردی:شهر یزد. نامه معماری و شهرسازی، (7)، صص. 129-145.

حبیب، فرح (1385). کندوکاوی در معنای شکل شهر، فصلنامه هنرهای زیبا، (25)، صص. 14-5.

دانشمند، سارا (1392). ارتقاء روش ارزیابی مسیر و بهبود عملکرد مسیریابی، مطالعه موردی: بازار وکیل شیراز، رساله دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران.

راپاپورت، اموس (1392). معنی محیط ساخته شده: رویکردی در ارتباط غیر کلامی ( فرح حبیب، مترجم)، چاپ سوم، تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران (نشر اصلی اثر 1982).

فیضی، محسن، اسدپور، علی (1392). تحلیل منظر کلان تاریخی شیراز براساس ترسیم‌های جهانگردان خارجی، فصلنامه باغ نظر، 10(24)، 12-3.

لینچ ، کوین (1392الف). سیمای شهر (منوچهر مزینی، مترجم)، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران (نشر اصلی اثر 1960).

_______ (1392ب). مدیریت حس منطقه (مرجان بابائی، مترجم)، چاپ اول، تهران: انتشارات آرمانشهر (نشر اصلی اثر 1976).

_______(1390). تئوری شکل شهر(سید حسین بحرینی، مترجم)، چاپ پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران (نشر اصلی اثر 1981).

مدنی پور، علی (1387). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فراینی اجتماعی و مکانی( فرهاد مرتضایی، مترجم)، چاپ سوم، تهران: انتشارات پردازش و برنامه ریزی شهری شهرداری تهران (نشر اصلی اثر 1996).

نسر، جک ال (1393). تصویر ذهنی ارزیابانه از شهر (مسعود اسدی محل چالی، مترجم)، تهران: انتشارات آرمانشهر (نشر اصلی اثر 1997).

دانشمند، سارا (1392). ارتقاء روش­­ارزیابی مسیر­ و­ بهبود عملکرد مسیریابی، مطالعه موردی: بازار وکیل شیراز، رساله دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران.

 

 

Al-Gilani, A. A. (2005). UNDERSTANDING THE IMAGE OF THE ISLAMIC URBAN LANDSCAPE. (Doctor of Philosophy), University of Colorado at Denver.  

Appleyard, Donald. (1970). Styles and methods of structuring a city, Journal of the environment and behavior, 2 (1), pp. 100-117.

Avraham, E. (2004). Media strategies for improving an unfavorable city image. Cities, 21(6), 471–479.

Boland, P. (2008). The construction of images of people and place: Labelling Liverpool and stereotyping Scousers. Cities, 25, 355–369.

Dalton, R. C., & Bafna, S. (2003). The syntactical image of the city: A reciprocal definition of spatial elements and spatial syntaxes. Paper presented at the 4th International Space Syntax Symposium London

de Jonge, D. (1962). Images of Urban Areas Their Structure and Psychological Foundations. Journal of the American Institute of Planners, 28(4), 266-276. doi: 10.1080/01944366208979452

Downs, R. M., & Stea, D. (1973). Cognitive maps and spatial behaviours: processes and products Image and Environment: Cognitive Mapping and Spatial Behaviour (pp. 8–26). Chicago, Aldine.

Evans, Gary W; Smith, Catherine & Pezdek, Kathy. (1982). Cognitive maps and urban form, journal of the American planning association, 48 (2), pp. 232-244.

Gould, Peter & White, Rodney. (1986). Mental maps, Second edition, Routledge press.

Gulick, J. (1963). Images of an Arab City. Journal of the American Institute of Planners, 29(3), 179-198. doi: 10.1080/01944366308978063

Harrison, J A; Sarre, P. (1975). Personal construct theory in the measurement of environmental images, Journal of the environment and behavior, 7(1), pp. 3-58.

Harrison, James D;Howard, William A. (1972). The role of meaning in the urban image, 4 (4), pp. 389-410.

Hospers, G.-J. (2010). Lynch's The Image of the City after 50 Years: City Marketing Lessons from an Urban Planning Classic. European Planning Studies, 18(12), 2073-2081.

Long, Xiang (2007). The relation between objective and subjective evaluation of the urban environment. Phd Dissertation, Graduate university of North Carolina State university.

Lynch, K. (1960). The Image of The City: Publication of The Joint Center for Urban Studies.

Mannarini, T., Tartaglia, S., Fedi, A., & Greganti, K. (2006). Image of neighborhood, self-image and sense of community. Journal of Environmental Psychology, 26, 202–214.

Martınez, T. L., Garcıa, S. D. B., Zapata, J. A. I., & Molina, M. A. R. (2007). Modeling a city’s image: The case of Granada. Cities, 24(5), 335-352.

Milgram, Stanley. (1992). The individual in a social world: Essays & experiments, McGraw-Hil press.

Nasar, J L. (1989). Perception, cognition and evaluation of urban places. In: Altman I, Zube E (eds.) Human behavior and environment: Public spaces, Plenum press, pp. 31–56

Nasar, J. L. (1990). The Evaluative Image of the City. Journal of the American Planning Association, 56(1), 41-53.

Nowak, M. Z. (2003). Searching for legible city form: Kevin Lynch's theory in contemporary perspective. Journal of Urban Technology, 10(3), 19-39.

Polic, M., Repovs, G., Natek, K., Klemencic, M., Kos, D., Ule, M., . . . Kucan, A. (2005). A cognitive map of Slovenia: Perceptions of the regions. International Journal of Psychology, 40(1), 27-35. doi: 10.1080/00207590444000113

Portugali, J. (2004). The Mediterranean as a Cognitive Map. Mediterranean Historical Review, 19(2), 16-24. doi: 10.1080/0951896052000336418

Smith, A. (2005). Conceptualizing City Image Change: The ‘Re-Imaging’ of Barcelona. Tourism Geographies, 7(4), 398-423.

Steinitz, Carl. (1968). Meaning and the congruence of urban form and activity, Journal of the American institute of planners, 34 (4), pp. 233-248.

Yu-ling Benni, P. (2009). IMAGEABILITY OF URBAN LANDSCAPE MOVING ACROSS ALLEYS IN CITY FABRICS. (Final Year Thesis), The University of Hong Kong.  

Zhu, H., Qian, J., & Gao, Y. (2011). Globalization and the production of city image in Guangzhou’s metro station advertisements. Cities, 28, 221–229.