نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهر‌سازی و استادیار بخش شهرسازی دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز

2 کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران

3 گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، شهر ری، تهران، ایران

چکیده

امروزه و با گسترش دانش طراحی شهری، بر لزوم توجّه به وجوه گوناگون کیفیت زندگی شهروندان تأکید شده و فرآیند طراحی شهری به عنوان ابزاری قدرتمند و منعطف جهت بهبود و ارتقای کیفیت محیط شناخته شده است. از جمله عناصر محیطی تأثیرگذار در زمینه ارتقای کیفیت­ بصری فضاهای شهری، نما­های شهری هستند. به نظر می­رسد در سال‏های اخیر و به دلیل ساخت و ساز­های انبوه و شتابزده به این عناصر محیطی بی‌توجّهی شده­است. نتیجه این بی‌توجّهی پیدایش شهرهایی با نماهای یکنواخت، غربزده و به دور از تنوع و سرزندگی است که افزایش استرس و نا آرامی ساکنین شهر­های امروزی را به دنبال داشته­است. با توجّه به آنچه گفته شد هدف عمده مقاله حاضر، یافتن فرآیند طراحی شهری منطبق بر رویکرد ایرانی- اسلامی جهت بهبود کیفیت­های بصری نماهای شهرهای امروزی است. بدین منظور مقاله حاضر با استناد به مطالعات کتابخانه‏ای و میدانی و با استفاده از روش­های تحقیق توصیفی - تحلیلی و تطبیقی، به ارزیابی کیفی و تحلیل تطبیقی نمونه­هایی از فرآیند طراحی شهری نماهای شهری در فضاهای عمومی شهر تهران (خیابان کارگر، خیابان امام، میدان امام خمینی و میدان راه آهن) پرداخته و با دست­یابی به چارچوبی مفهومی و اصولی کاربردی، فرآیندی بهینه و انعطاف­پذیر در زمینه ارتقای کیفیت بصری زیبایی شناختی نمای ساختمان‏های شهرهای ایران ارائه کرده است. شناخت، بررسی ویژگی‌های محیطی، تحلیل و بررسی ویژگی‌های محیطی، تدوین و ارائه تکنیک‌های طراحی شهری، تدوین سیاست‌ها و رویکرد پروژه و ارزیابی سیاست‌ها و طرح‌های اجرایی گام­های اصلی این فرآیند طراحی شهری هستند.

کلیدواژه‌ها

-                      امیری، حکمت و معصومه قنبری، 1393، شاخص های شهر اسلامی با تأکید بر متون اسلامی، همایش ملی معماری، عمران و توسعه شهری، کانون ملی معماری ایران، تبریز.

-                      بمانیان، محمدرضا، 1393، معنا و مفهوم شناسی شهر ایرانی- اسلامی؛ مبانی نظری و مصداق ها، نشریه شهر پایدار، شماره 1.

-                      بهزادفر، مصطفی و نوشین رضوانی، 1394، بررسی تطبیقی هنجارهای ریخت شناسی شهرسازی اسلامی در بافت تاریخی، فصلنامه پژوهش های معماری اسلامی، سال سوم.

-                      پورجعفر، محمدرضا، علی پورجعفر، 1391،  الگوی پیشنهادی محله، با مرکزیت مسجد و فضاهای عمومی مورد نیاز در شهر ایرانی- اسلامی، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی- اسلامی، سال سوم، شماره10.

-                      پور­جعفر محمد­رضا و علی­رضا صادقی (1387)، اصول حاکم بر طراحی هدفمند محور­های دید شاخص شهری، نشریه علمی – پژوهشی هویت شهر، سال دوم، شماره 3، صص 106-95.

-                      پور­جعفر محمد­رضا، تقوایی علی­اکبر و علی­رضا صادقی (1388). «خوانش تاثیر ساماندهی محور­های بصری بر ارتقا کیفیت محیط فضاهای عمومی شهری، نمونه موردی: خیابان آزادی تهران»، نشریه علمی پژوهشی مدیریت شهری، شماره 24، صص 80-65

-                      پور­جعفر محمد­رضا، تقوایی علی­اکبر، آزاد فلاح پرویز و علی­رضا صادقی (1393). «بازخوانی ابعاد زیبایی­شناسی محیطی فرم شهر مورد پژوهی: استخوان­بندی اصلی شهر تاریخی اصفهان، نشریه علمی پژوهشی مدیریت شهری، شماره 35، صص 102-87

-                      پور­جعفر محمد­رضا، تقوایی علی­اکبر، آزاد فلاح پرویز و علی­رضا صادقی (1393). «راهبردهای احیاء ارزش­های زیبایی شناسی محیطی رود دره دارآباد تهران، نشریه علمی پژوهشی مدیریت شهری، شماره 36، ص 64-45

-                      توسلی، محمود و ناصر بنیادی؛ 1371؛ طراحی فضای شهری؛ تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

-                      توسلی، محمود؛ 1376؛ طراحی شهری در بخش مرکزی تهران؛ تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

-                      توسلی، محمود؛ 1376؛ قواعد و معیارهای طراحی شهری؛ تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

-                      توسلی، محمود؛ 1379؛ طراحی شهری خیابان کارگر؛ تهران: شرکت عمران و بهسازی شهری.

-                      توسلی، محمود؛ 1388؛ طراحی شهری هنر نو کردن ساختار شهر؛ تهران: دانشگاه تهران.

-                      جعفری، (علامه) محمد تقی، 1369، زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام، تهران: انتشارات شرکت سهامی چاپخانه وزارت ارشاد اسلامی.

-                      جوزی ، محمد رضا،1380، زیبایی و الفاظ وابسته، نشریه اشارت، شماره 2 .

-                      حبیبی، کیومرث؛ الهام روحانی چولائی، 1394، ارزیابی کیفی تغییر عناصر شهر کهن ایرانی به شهر مدرن در جهت احیای مکان های شهری با هویت ایرانی- اسلامی، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره 21.

-                      خاک زند، مهدی ، مریم محمدی، فاطمه جمو کوروش آقایی (1393)، شناسایی عوامل موثر بر طراحی بدنه های شهری با تاکید بر ابعاد زیبایی شناسی و زیست محیطی، فصلنامه مطالعات شهری، شماره 10.

-                      خرقانی، حسن،1390، دیدگاه علامه طباطبایی در حوزه زیبایی شناسی و اخلاق، فصلنامه پژوهش های قرآنی، شماره 68

-                      سهروردی، شهاب الدین، 1376، رساله فی حقیقه العشق، شرح مسائل فارسی سهروردی (سید جعفری شهیدی)، تهران: انتشارات حوزه هنری.

-                      شهری، جعفر؛ 1371؛ طهران قدیم؛ تهران: معین.

-                      فرشید نیک، فرزانه، رضا افهمی، مجتبی انصاری، لطف الله نبوی، 1394، نقش تعادل پویا در شهرسازی اسلامی عصر صفوی، فصلنامه علمی پژوهشی نقش جهان، شماره 3-5.

-                      قلی پور، رحمان، 1395، تاثیر معماری در القای حس تعلق به شهر از گذشته تا زمان معاصر،  کنفرانس بین المللی معماری، شهرسازی، عمران، هنر و محیط زیست، تهران.

-                      گلکار، جهانشاه؛ 1387؛ محیط بصری شهر: سیر تحول از رویکرد تزیینی تا رویکرد پایدار؛ نشریه علوم محیطی، شماره4.

-                      نقی‌زاده، محمد، 1383 ، بارزه‌های شهر و معماری اسلامی، نامه فرهنگستان علوم، شماره 26 و 27.

-                      نقی زاده، محمد: 1389: ملاحظات فرهنگی در شکل دهی به نماهای شهری با تکیه بر ساختار نماهای شهری ایرانی در دوران اسلامی: هویت شهر، شماره7.

-                      محمدی، جمال و رعنا شیخ بیگلو ، (1387)، کارایی شهر اسلامی در مواجهه با چالشهای شهری امروز ، نخستین همایش ملی آرمان شهر اسلامی، دانشگاه اصفهان.

-                      مشکینی، ابوالفضل و علی رضایی مقدم، 1393، بررسی مولفه ها و شاخص های شهر اسلامی با تاکید بر نقش و اهمیت فرهنگ سازی در تحقق الگوی شهرسازی اسلامی – ایرانی، نشریه شهر پیدار، شماره 1.

-                      ویتیک، آرنولد؛ 1385؛ مبانی زیبایی شناسی در محیط شهری؛ جواد مهدی‏زاده؛ نشریه جستارهای شهرسازی, شماره 17 و 18.

-          Gjerde, M; (2010) ; Visual aesthetic perception and judgement of urban streetscapes; In Barrett, P., Amaratunga, D., Haigh, R., Keraminiyage, K. & Pathirage, C. (Eds.) Proceedings W101 – Special Track 18th CIB World Building Congress.

-          Nasar, Jack L; (1994); Urban Design Aesthetics: The Evaluative Qualities of Building Exteriors; Environment and Behavior, 26: 377-401.

-          O’Connor ,zena; (2008); Façade colour and aesthetic response: Examining patterns of response within the context of urban design and planning policy in Sydney; ( Doctor of Philosophy's thesis); University of Sidney.

-          Sadeghi Ali Reza, Pourjafar Mohammad Reza, Taghvaee Ali Akbar & Parviz Azadfallah (2014). Explanation of Environmental Aesthetic Factors of Urban Design. journal of Current World Environment, Vol. 9(2), pp. 502-518

-          Sadeghi Ali Reza, Pourjafar Mohammad Reza, Taghvaee Ali Akbar & Parviz Azadfallah (2014). Quality Enhancement of Environmental Aesthetics Experience through Ecological Assessment Case Study: River of Darabad Valley, Tehran, Iran. journal of Current World Environment, Vol. 9(3), pp. 877-893.

-          WEBER Ralf, Jorg Schnier and Thomas Gacobsen; (2008); Aesthetics of streetscapes: influences of fundamental propertisee on aesthetic judgments of urben space; Perceptual and motor skills: volume 106, issue, pp. 128-146.