نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد لاهیجان

2 تربیت مدرس

چکیده

مطابق مطالعات صورت گرفته طراحی موفق فضاهای غیر رسمی (فضاهای گذار) به لحاظ کیفیت‌های محیطی در مدارس در تسهیل فعالیت های اختیاری و اجتماعی کاربران تأثیرگذار است و در صورت عدم وجود کیفیات لازم، الگوهای رفتاری دچار اختلال خواهد شد. از این رو بررسی عوامل مؤثر در شکل‌گیری و کارکرد درست این قرارگاه‌های رفتاری می‌باید در ساماندهی، برنامه‌ریزی و طراحی محیط‌های یادگیری مدنظر قرارگیرد. این تحقیق بر آن است تا نقش مؤلفه‌های سنجش کیفیت محیطی در فضاهای گذار بر تعامل‌پذیری و اشتیاق به فعالیت در محیط‌های یادگیری را مورد ارزیابی قرار دهد. بر این اساس ابتدا به شناسایی مؤلفه‌های محیطی مؤثر بر کیفیت محیط‌های رفتاری و علت دخیل کردن مفاهیم قرارگاه رفتاری و قابلیت‌های مکان در بررسی این مؤلفه‌ها در فضاهای بینابینی پرداخته می‌شود و در ادامه نحوه شکل‌گیری مدل مفهومی آزمون فرضیات در تطابق با مدل مکان دیوید کانتر شرح داده می‌شود. جهت اعتبارسنجی مدل مفهومی، بستر کالبدی فضاهای بینابینی در مدارس ابتدایی محدوده شمال شرق شهر تهران مورد توجّه قرار گرفته است. طرح این تحقیق بر اساس روابط همبستگی می‌باشد و در فرآیند پژوهش بر اساس شیوه ترکیبی کمی- کیفی با استفاده از ابزارهای پرسشنامه، مصاحبه غیررسمی و مشاهده، داده‌های موردنیاز در خصوص آزمون فرضیه‌ها جمع آوری و سپس در نرم افزار spss تجزیه و تحلیل گردید. بر اساس نتایج، وجود رابطه معنادار میان مؤلفه‌های سنجش کیفیت محیطی در فضاهای گذار و ارتقا رفتارهای تعاملی کودکان در محیط‌های یادگیری تایید شد. در نتیجه، با برقراری تعادل میان مؤلفه‌های مکان‌سازِ کالبدی، کارکردی و معنایی، کیفیت محیطی سیستم مکان – رفتار تعاملی در فضاهای گذار در محیط‌های یادگیری ارتقاء می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

  • الکساندر، کریستوفر (1387)، زبان الگو: شهرها، مترجم: رضا کربلایی نوری، مرکز مطالعاتی شهرسازی و معماری، تهران.
  • پاکزاد، جهانشاه (1386)، مبانی نظری و فرآیند طراحی شهری، انتشارات شهیدی، چاپ دوم،  تهران
  • دانشپور، سیدعبدالهادی و چرخچیان، مریم (1386)، فضاهای عمومی و عوامل موثر بر حیاط جمعی، نشریه باغ نظر، شماره 7، صص 28-19
  • قره بگلو، مینو؛ عینی فر، علیرضا؛ ایزدی، عباسعلی ( 1392)، نشریه هنرهای زیبا، دوره 18،  شماره 2، صص 82-69
  • گروت، لیندا ؛ دیوید وانگ ( 1384)، روش های تحقیق در معماری، مترجم: علیرضا عینی فر، انتشارات دانشگاه تهران، تهران
  • گال، مردیت؛ بورگ، والتر؛ گال، جویس (1393)، روش های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان شناسی، جلد اول، مترجم: جمعی از مؤلفان زیر نظر دکتر احمدرضا نصر اصفهانی، انتشارات سمت، چاپ نهم، تهران
  • لنگ، جان (1391)، آفرینش نظریه ی معماری( نقش علوم رفتاری در طراحی محیط)، مترجم: علیرضا عینی فر، انتشاراتدانشگاه تهران، تهران
  • مطلبی، قاسم (1385)، رویکردی انسانی به شکل دهی فضاهای شهری، نشریه هنرهای زیبا، 27، صص 57-66.
  • مظفر، فرهنگ و حسینی، سید باقر و عظمتی، حمیدرضا ( 1386)، نقش فضاهای باز محله در رشد و خلاقیت کودکان، نشریه باغ نظر، 8، صص59-70
  • · Alexander, Christopher, Sara Ishikawa, and Murray Silverstein. 1968. A Pattern Language Which Generates Multi-Service Center. Berkeley: Center for Environmental Structure.
  • · Blatchford, P. 1998. Social Life in Schools. London: Falmer Press.
  • · Brown, B. B. 1999. Measuring The Peer Environment of American Adolescents. In S. L. Friedma and T. D. Wachs (Eds.), Measuring Environment Across the Life Span: Emerging Methods andConcepts. Washington: American Psychological Association.
  • · Dror, Itiel E., Harnad, Stevan R. (2008). Cognition Distributed: How Cognitive Technology Extends Our Minds. Library of Congress Cataloging-in-Publication Data.
  • · Faulkner, D. and Miell, D. 1993. Settling Into School: The Importance of Early Friendships for the Development of Children’s Social Understanding and Communicative Competence. International Journal of Early Years Education, 1, 1, pp. 23-45.
  • · Festinger, L.; Schachter, S.; and Back, K. 1963. Social Pressures in Groups: A Study of Human Factors in Housing. Stanford, CA: Stanford University Press,.
  • · Gibson J.J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin.
  • · Greeno, James G. (1994). Gibson`s Affordances. Psychological review.
  • · Heft, H. (2001). Ecological Psychology in Context: James Gibson, Roger Barker, and the Legacy of WilliamJames`s Radical Empiricism. Lawrence Erlbaum Associates, Inc. Publishers. United States of America.
  • · Itoh, S. 2001. Children and the Physical Environment in School Settings. Report submitted to Danish Building and Urban Research.
  • · Ittelson, W. H.; Rivlin, L.; Proshansky, H. M.; and Winkel, G. 1974. An Introduction to Environmental Psychology. New York: Holt, Rinehart and Winston.
  • · Kohlberg, L. 1971. Stages of Moral Development. http://www.xenodochy.org/ex/lists/moraldev.html
  • · Kyttä, M., 2003. Children in Outdoor Contexts: Affordances and Independent Mobility in the Assessment of Environmental Child Friendliness. Ph.D. Dissertation, Helsinki University of Technology.
  • · Lackney, J. A. 1998. Educational Facilities: The Impact and Role of the Physical Environment of the School on Teaching, Learning, and Educational Outcomes. Milwaukee: The School of Architecture and Urban Planning, University of Wisconsin.
  • · Lang, John. 1994. Urban Design: American Experience. Van Nostrand Reinhold.
  • · Lieberg, M. 1997. Youth in Their Local Environment. In R. Camstra, (Ed.), Growing Up in a ChangingUrban Landscape. Assen, Netherlands: Van Gorum and Co., pp. 90-108.
  • · Mozafar, F., Mahdizadeh seraj, F. & Mirmoradi, S.S. 2009. Recognition of the Role of Nature in Educational Spaces, Journal of Technology of Education, 4(1).
  • · Murphy, A., Brendan, M., 2010. Children, Policy and the Buil Environment .Belfast: Institute of Spatial and Environmental Planning ,School of Planning, Architecture and Civil Engineering, Queen’sUniversity.
  • · Pasalar, C. 2003. The Effects of Spatial Layouts on Students’ Interactions in Middle Schools: Multiple Case Analysis, PhD Thesis, North Carolina State University.
  • · Proshansky, H. M. and Fabian, A. K. 1987. Development of Place Identity in the Child. In C. S. Weinstein and T. G. David (Eds.), Spaces for Children: The Built Environment and Child Development. New York: Plenum Press.
  • · Yee (Ed.) Social Interaction in Educational Settings. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall, Inc.
  • Weinstein, C. S. and David, T. G. 1987. Space for Children: The Built Environment and Child Development. New York: Plenum Press.