پژوهش کاربرمحور در آتلیة معماری: تجربة کارگاه طراحی ارشد براساس الگوهای رفتار ـ محیط بومی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشگاه پیام نور،تهران، ایران.

2 استادیار دانشگاه فنی و حرفه‌ای، آموزشکده فنی پسران قم، قم، ایران

10.30475/isau.2019.87937

چکیده

دوری طرّاحی از کاربر واقعی در دوران پس از مدرن و تلاش برای حلّ این معضل، در آموزش معماری منجر به روش­ها و رویکردهای نوینی در نیم قرن اخیر شده است که هرگز به جریان اصلی اموزش معماری تبدیل نشده­اند و همچنان در حاشیه مانده­اند؛ در اینجا این رویکردها نیز در چهار دسته (مواجهة ایده­آلیستی، مواجهة حرفه­ای، رویکرد مشارکتی و رویکرد پژوهش تخصّصی) شناسایی و معرفی شده­اند. محور اصلی این بحث، ورود پژوهش به صورت امر اصلی در آموزش معماری است. سپس به شرح برنامه­ریزی و تجربه­ی یک فرآیند کارگاهی برای تلفیق موضوع کار عملی کارگاه­های آموزشی دوره­ ی کارشناسی ارشد با یک مسأله­ی کاملاً پژوهشی یعنی «شناخت عوامل هویّت­بخش در معماری بومی» پرداخته شده است. برای ساماندهی برنامه، سعی شده است که روشی برای جستجوی عوامل هویّت‌بخش معماری بومی در قالب الگوهای رفتار و محیط ارائه گردد و کار دانشجویان در روند تدوین این نظریه تعریف گردد. در این کار تجلّی ذهنیت افراد بومی بواسطه­ی ساختِ محیط یا تغییراتی که در محیط موجود ایجاد کرده­اند مورد مطالعه قرار می­گیرد. به این ترتیب که محیط­هایی که آثار کالبدی افراد بومی می­تواند در آن موجود باشد در چهار دسته معرفی شده (مسکن روستایی، مسکن حاشیه نشینی، مسکن تجربی‌ساز، مسکن مهندسی‌ساز) و گروه­های دانشجویی برای مطالعه روی هر یک تعیین شده است. هر گروه موظف بوده در 48 حوزه که بر حسب نسبت‌های مختلف رفتار- ذهنیت- محیط و بر اساس تجارب مختلف زمانی تعیین شده به جستجوی عوامل هویّت­بخش در محیط انتخابی بپردازد و این یافته­ها مبنای طرّاحی یک واحد مسکونی هویّتمند قرار گیرد. برآیند کلّ گروه‌ها، تصویر نسبتاً کاملی از عوامل هویّت­بخش معماری بومی برای افراد بومی ایجاد می ­کند.

کلیدواژه‌ها


  1. آراد، شهرزاد، (1390)، «بررسی تأثیر رویکرد آموزش اکتشافی در نظام آموزش معماری در دانشگاه­های ایران»، مقالة چهارم در مجموعه مقالات چهارمین همایش آموزش معماری: بررسی چالش­ها، جستجوی راهکارها، زمستان 1390، بکوشش: سید امیرسعید محمودی، دانشگاه تهران.
  2. بی­نا.، (1375)، «نگاهی به تاریخ آموزش معماری در آمریکای شمالی»، ترجمه: علی نمازیان، در صفّه، نشریة علمی ـ پژوهشی معماری و شهرسازی، سال هفتم، شماره 25، پاییز و زمستان 1376،صص 37-32.
  3. تکمیل همایون،ناصر، (1375)، «فنون، صنایع و آموزش آنها در ایران باستان»، در فصلنامة فرهنگ (ویژة تاریخ)، پاییز 1375، ش19، صص 206-145.
  4. چومی، برنارد، (1379)، «یک، دو، سه، جهش»، ترجمه: کاوه بذرافکن، فصل دوازدهم در آموزش معماران، به کوشش: حسین سلطان زاده، ، 1379، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، صص124-121.
  5. حجّت، عیسی، (1389) ، مشق معماری، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  6. حسینی، سید بهشید؛ ضیایی، مجید؛ جعفری، محمد ابراهیم، (1387)، "آموزش معماری روستایی در دانشکده­های معماری"، در مجموعه مقالات سومین همایش آموزش معماری بررسی چالش­ها و جستجوی راهکارها، دانشگاه تهران، دانشکده هنرهای زیبا، تهران.
  7. دورک، دانا پی.، (1389)، برنامه دهی معماری: مدیریت اطلاعات برای طراحی، ترجمه: سیّد امیرسعید محمودی، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  8. راپاپورت، (1384)، معنی محیط ساخته شده: رویکردی در ارتباط غیرکلامی، ترجمه: فرح حبیب، تهران، انتشارات شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری.
  9. زرکش، افسانه، (1388)، «عوامل مؤثر بر معماری بناهای خصوصی در معماری معاصر ایران: سال­های 85-1357»، در کتاب ماه هنر، فروردین 1388، صص 38-28.
  10. علائی، علی، (1380)، «نگاهی به تنوّع دانش­ها در معماری»، در صفّه، نشریة علمی ـ پژوهشی معماری و شهرسازی، سال یازدهم، شماره 32، بهار و تابستان 1380،صص 117-104.
  11. قدوسی­فر، سیدهادی.، ایرج اعتصام، فرح حبیب، هاجرپناهی برجای، (1391)، «آموزش سنتی معماری در ایران و ارزیابی آن از دیدگاه یادگیری مبتنی بر مغز»، در مطالعات معماری ایران، دوفصلنامة معماری ایرانی، شمارة1، بهار و تابستان 1391، صص58-39.
  12. گروت، لیندا و وانگ، دیوید، (1384)، روش های تحقیق در معماری، ترجمه: علیرضا ‌عینی فر، ، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  13. گیلانی، سارا، (1390)، «تفاوت دانشجویان معماری قبل و بعد از تغییر مقطع تحصیلی این رشته از کارشناسی ارشد پیوسته به ناپیوسته»، در مجموعه مقالات چهارمین همایش آموزش معماری: بررسی چالش­ها، جستجوی راهکارها، زمستان 1390، بکوشش: سید امیرسعید محمودی، دانشگاه تهران.
  14. لنگ، جان، (1381)، آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه: علیرضا ‌عینی­فر، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
  15. محمودی، سیدامیرسعید، (1377)، «آموزش روند طراحی معماری بکارگیری استعدادهای نهفته دانشجویان»، در هنرهای زیبا، ش4و5، زمستان 1377، صص81-75.
  16. ندیمی، حمید و شریعت­راد، فرهاد، (1391)، «منابع ایده­پردازی معماری: جستاری در فرآیند ایده­پردازی چند معمار از جامعة حرفه­ای کشور»، در هنرهای زیباـ معماری و شهرسازی، دورة 17، ش2، تابستان 1391، صص5-14.
Abel, C., (1981), “Function of tacit knowing in learning to design”, in Design Studies, vol 2 no 4 october 1981, pp.209-214.
Alexander, C., Davis, H., Matinez, J. & Corner, D., (1984), “the Production of Houses”, chapter10 in The Scope of Social Architecture, edited by: R. Hatch, Van Nostrand Reinhold Company Inc., USA, pp.122-131.
Allen B. L., (2007), “Cyborg theories and situated knowledges: Some speculations on a cultural approach to technology “, in The green braid: towards an architecture of ecology, economy and Equity, edited by: Kim Tanzer and Rafael Longoria, pp.82-90
Birkeland, J., (2002), Design for sustainability: a sourcebook of integrated ecological solutions, UK, Earthscan Publications Ltd.
Collins, H. M., (2010), Tacit and explicit knowledge, Chicago, The University of Chicago Press.
Conway, W. F. and Schulte, M., (2007), “Culture and the recalibration of first ring suburbs”, in The green braid: towards an architecture of ecology, economy and Equity, edited by: Kim Tanzer and Rafael Longoria,UK, Routledge, pp.113-121.
Davis, H., (2006), The culture of building, New York, Oxford University Press Inc.
Diaz Moore, K., (2001), “the Scientist, the Social Activist, the practitioner and the Cleric: Pedagogical Exploration towards a Pedagogy of Practice”, in Journal of Architectural and Planning Research, 18:1 (Spring, 2001), pp.59-79.
Dutton, T.A., (1996), “Cultural Studies and Critical Pedagogy: Cultural Pedagogy and Architecture”, chapter4 in Reconstructing Architecture: Critical Discourses and Social Practices, Edited by: T.A. Dutton and L. Hurst Mann, Minneapolis, University of Minnesota Press, pp.158-201.
EAAE (2012): European Association for Architectural Education, EAAE Charter on Architectural Research, retrieved from <http://www.eaae.be/web_data/documents/research/120903EAAECharterArchitecturalResearch.pdf>, accessed 27 September 2012.
Els De Vos E., De Walsche J., Michels M., Verbruggen S. (eds.), (2013), The Theory by Design conference: Architectural research made explicit in the design teaching studio, Netherland, Uitgeverij UPA University Press Antwerp.
Franz, J. M., (1994), “A critical framework for Methodological research in architecture”, in Design Studies, vol 15, No.4, October 1994, pp.433-447.
Franz, J. M., Lindquist, M. & Bitner, G., (2011), “Educating for change: a case for a pedagogy of desire in design education”, in (Ed.) DesignEd Asia Conference 2011, 29-30 November 2011, Hong Kong, Hong Kong Convention & Exhibition Centre.
Greed, C. H., (1999), “introduction: Introducing social town planning”, chapter1 in Social Town Planning, edited by: C. H. Greed, London, Routledge, pp. 3-14.
Habraken, N. J., (2007), ”To Tend a Garden- Thoughts on the Strengths and Limits of Studio Pedagogy”, in Design Studio Pedagogy: Horizons for the Future, edited by: A. M. Salama and Nicholas Wilkinson, UK,  The Urban International Press, pp.11-20.
Hardin, M. C., (2005), “Research as Ethical Practice: When Academic Goals Align with Community Needs”, Chapter5 in from the Studio to the Street: Service Learning in Planning & Architecture (AAHE's Series on Service-Learning in Disciplines), edited by: M. C. Hardin, R. A.Eribes and C.Poster, series editor: William Zeisel, USA, Stylus Publishing llc., pp.59-76.
Hardin, M. C., Eribes, R. A. and Poster, C., (eds.), (2005), from the Studio to the Street: Service Learning in Planning & Architecture (AAHE's Series on Service-Learning in Disciplines), series editor: William Zeisel, USA, Stylus Publishing llc.
Henderson, G., (2000), “Embedding change: a case study of the CUDE experience “, chapter25 in Changing architectural education: towards a new professionalism, edited by: D. Nicol, & S. Pilling, UK, Spon Press, pp.217-222.
Hester, R. T., (1984), Planning Neighborhood Space with People,2nd Edition, Environmental Design Series, Volume3, USA Van Nostrand Reinhold Company Inc.
Kendall, S., (1990), “A Pedagogy of the Base Building: Design Reasoning in an Architecture Studio”, in Journal of Architectural Education, Vol. 43, No. 2 (winter, 1990), pp. 29-41.
Kwok, A. G. and Grondzik, W., (2007), The Green Studio Handbook: Environmental Strategies for Schematic Design, Oxford, Architectural Press.
Lawrence, R. J., (1983) “Architecture and behavioural research: a critical review”, in Design Studies, vol.4, no.2, April 1983, pp.76-82.
Mallgrave, H. F., (2005), Modern Architectural Theory: A Historical Survey, 1673–1968, UK, Cambridge University Press.
Milburn, L-A. S., Brown, R.D.& Paine, C., (2001), “”…Research on research”: research attitudes and behaviors of landscape architecture faculty in North Amrica”, in Landscape & Urban Planning, no.57 (2001), pp.57-67.
Miles, M., (2008), Urban utopias: the built and social architectures of alternative Settlements, London, Routledge.
Rapoport,  A., (1983), “Development, culture change and supportive design”, in Habitat International, Vol.7, issue 5-6, pp.249-268.
Rosenfeld, M. N., (1977), “The Royal Building Administration in France from Charles V to Louis XIV”, chapter6 in The Architect: Chapters in the History of the Profession” edited by: Kostof, Spiro, New York, Oxford University Press, pp. 161-179.
Salama, A. M. & Wilkinson, N., (2007), “Introduction: Legacies for the Future of Design Studio Pedagogy”, in Design Studio Pedagogy: Horizons for the Future, edited by: A. M. Salama and Nicholas Wilkinson, UK, The Urban International Press, pp.3-10.
Salama, A. M., (1995), New Trends in Architectural Education: Designing the Design Studio, North Carolina, Tailored Text, Raleigh.
__________, (2012), "Knowledge and Design: People-Environment Research for Responsive Pedagogy and Practice", in Procedia - Social and Behavioral Sciences, no. 49 ( 2012 ), pp.8 – 27.
__________, (2013), “Seeking Responsive Forms of Pedagogy in Architectural Education”, in 'Architectural Education' field, vol.5, issue1 (November 2013), @ www.field-journal.org, pp.9-30.
Salingaros, N. A, (2008), “Intelligence-Based Design: A Sustainable Foundation for Worldwide Architectural Education “, in Archnet-IJAR, Vol. 2, Issue 1, March 2008, pp.129-188.
Sanoff, H., (2000), Community Participation Methods in Design and Planning, New York, Wiley & Sons Inc.
Seidel, A., (1981), “Teaching Environment and Behavior: Have We Reached the Design Studios?”, in JAE, Vol. 34, No. 3, Social Science in the Design Studio (Spring, 1981), pp.8-13.
Toker, Z., (2007), “Recent trends in community design: the eminence of participation”, in Design Studies, Vol. 28, No. 3, May 2007, pp.309-323.
Towers, G., (1995), Building democracy: Community Architecture in the Inner Cities, London, UCL Press.
Ward, A., (1996), “The Suppression of the Social in Design: Architecture as War”, chapter2 in Reconstructing Architecture: Critical Discourses and Social Practices, Edited by: T.A. Dutton and L. Hurst Mann, Minneapolis, University of Minnesota Press, pp.27-70.
Wing, S., (2005), “Sore Shoulders, Brused Ethics: the Unintended Lessons of Design- Build”, Chapter7 in, from the Studio to the Street: Service Learning in Planning & Architecture (AAHE's Series on Service-Learning in Disciplines), edited by: M. C. Hardin, R. A.Eribes and C.Poster, series editor: William Zeisel, USA, Stylus Publishing llc., pp.91-98.
Zeisel, John, (2006), Inquiry by Design: Environment/Behavior/Neuroscience in Architecture, Interiors, Landscape, and Planning, Revised edition, W. W. Norton.