نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

2 دانشیار گروه معماری ,دانشگاه تربیت دبیرشهید رجایی,تهران ,ایران

3 دانشجوی دوره دکتری معماری در دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

چکیده

در پژوهش حاضر، تأثیر خوانایی فضای باز مجتمع­های مسکونی بر تعاملات اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت، بواقع این پژوهش بدنبال یافتن پاسخ به این پرسش است که، چه و چگونه رابطه­ای بین ابعاد کالبدی مقوله خوانایی و تعاملات اجتماعی در فضاهای باز مجموعه‌های مسکونی بر‌قرار و چه مؤلفه­هایی و به چه میزان در این رابطه مؤثر هستند؟ نمونه مورد مطالعه در این پژوهش را ساکنین مجتمع سعیدیه همدان تشکیل دادند، 210 پرسشنامه در بین آن‌ها توزیع شد که پس از پالایش و کنار گذاشتن پرسشنامه‌های مخدوش، تعداد 81 پرسشنامه در طی مراحل تحلیل آماری پژوهش به کار گرفته­شدند. تحلیل آماری این پرسشنامه­ها با استفاده از نرم افزار spss و آزمون­های آنالیز واریانس، تحلیل ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی گام به گام، مدل مفهومی پژوهش را برای مجموعه­های مسکونی شهر همدان مورد کنکاش قرار می­دهد. در رابطه با پرسش تحقیق مبنی بر میزان تأثیر خوانایی فضایی بر تعاملات اجتماعی، نتایج نشان می­دهد که مؤلفه­های 1) تشخص راه، گره، لبه، نشانه و چشم انداز، 2) تعریف واحدهای فضایی، 3)فرصت مرور کلیت فضایی، 4)موانع و اختلالات بصری، 5)مؤلفه­های معماری موکد مسیر یابی، دارای بیشترین نقش بر تعاملات اجتماعی می‌باشند، از سوی دیگر هندسه و مؤلفه­های قابلیت دسترسی، ترکیب ساختار و پیکره­بندی واضح بر شکل­گیری تعاملات اجتماعی این مجموعه مسکونی تأثیر اندکی دارند، همچنین یافته­ها بیانگر این مطلب هستند که مؤلفه‌های سه‌بعدی معماری (نظیر شاخص بودن نشانه‌هایی مانند مجسمه و آبنما و برجستگی چشم انداز­هایی نظیر دید به کوه) نسبت به مؤلفه‌های دوبعدی معماری (نظیر هندسه محیط) نقش پررنگ­تری بر شکل­گیری تعاملات اجتماعی در بستر فضای باز مجموعه مسکونی داشته‌اند. به طور کلی، مؤلفه­های خوانایی فضایی در فضای باز مجموعه مسکونی سعیدیه تأثیر نسبتاً متوسطی در ارتقاء تعاملات و پایداری اجتماعی این مجموعه دارند.

کلیدواژه‌ها

  1. بنتلی، ای ین و دیگران(1386)، محیط های پاسخده: کتاب راهنمای طراحان، ترجمه: مصطفی بهزادفر، انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.
  2. بهزادفر ،مصطفی و طهماسبی ،ارسلان،(1392) شناسایی و ارزیابی مؤلفه های تأثیرگذار بر تعاملات اجتماعی* تحکیم و توسعه روابط شهروندی در خیابانهای شهری : نمونه مورد مطالعه سنندج،باغ نظر ، شماره 25،سال دهم، تابستان 1392 
  3. پاکزاد ،جهانشاه، (1386)مقالاتی در باب مفاهیم معماری وطراحی شهری. تهران ،  انتشارات شهیدی،6 ۱۳۸
  4. جلیلی ،محمد ، عینی فر ،علیرضا و طلیسچی، غلامرضا(1392) ،فضای باز مجموع ههای مسکونی و پاسخدهی محیطی: مطالعه تطبیقی سه مجموعۀ مسکونی در شهر همدان،نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی دوره 18 ،شماره ۴ ،زمستان ۱۳۹2
  5. جیکوبز، جین (1386).مرگ و زندگی شهرهای بزرگ امریکایی، ترجمه: حمیدرضا پارسی و آرزو افلاطونی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
  6. رنجبری, زهرا، (1389)، نوشتاری بر پایداری اجتماعی در متن یک اجتماع سالم، همایش ملی معماری و شهرسازی معاصر ایران، بیضاء، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیضاء، http://www.civilica.com/Paper-NCCIAU01-NCCIAU01_074.html
  7. سجادی قائم مقامی ،پروین السادات و پوردیهیمی ،شهرام و ضرغامی ،اسماعیل ،اصول پایداری اجتماعی در مجتمع های مسکونی،صفه و شهر ایرانی اسلامی
  8. عباسی, زهرا، (1393)، نقش فضاهای باز مجتمع های مسکونی در شکل گیری تعاملات اجتماعی ساکنین، همایش ملی معماری، عمران و توسعه نوین شهری، تبریز، کانون ملی انجمن های صنفی مهندسان معمار ایران، http://www.civilica.com/Paper-NSIA01-NSIA01_683.html
  9. عبداللهی، مجید ( 1389 ). بررسی نظری مفهوم محله و بازتعریف آن، نشریه پژوهشهای جغرافیایی انسانی، تهران.
  10. عظمتی ،حمیدرضا،(1392)مدلیابی ساختاری رضایت مندی کودکان از فضاهای باز مجتمع های مسکونی،علوم و تکنولوژی محیط زیست ، دوره پانزدهم، شماره چهار،
  11. عینی فر، علیرضا (1379)، عوامل انسانی_ محیطی موثر در طراحی مجموعه های مسکونی، نشریه علمی -پژوهشی هنرهای زیبا، شماره 8، صص109-118
  12. قره بگلو، مینو ، عینی فر ،علیرضا  ایزدی عباسعلی(1392) ،ارتقای تعامل کودک با مکان در فضای باز مجتمع های مسکونی موردپژوهی سه گونۀ فضای باز مسکونی در شهر تبریز، نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، دوره، 18 شماره ۲، تابستان ۱۳92
  13. قنبران ،عبدالحمید و جعفری ،مرضیه(1393).بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء تعاملات اجتماعی در میان ساکنان محله مسکونی (نمونه موردی: محله درکه – تهران)،نشریه علمی – پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره 7، بهار و تابستان 1393
  14. کاشانی جو، خشایار. (1389) . بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی شهری. مجله هویت شهر، 4(6)95-106.
  15. گروتر، یورت کورت (1383) زیبایی شناسی در معماری )دکتر جهانشاه پاکزاد و مهندس عبدالرضا همایون، مترجم(. چ 2، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی
  16. گل، یان (1392)، شهر انسانی، ترجمه: علی غفاری و لیلا غفاری، انتشارات علم معمار، تهران.
  17. گل، یان(1387)، زندگی در فضای میان ساختمان ها، ترجمه: شیما شصتی، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران.
  18. لنگ، جان (1383)، آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه: علیرضا عینی فر، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
  19. لنگ، جان(1386)،، طراحی شهری: گونه شناسی رویه ها و طر حها، ترجمه: سید حسین بحرینی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
  20. لینچ، کوین (1381)،سیمای شهر، ترجمه: منوچهر مزینی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
  21. لینچ، کوین، (1381) ، سیمای شهر، ترجمه: منوچهر مزینی، انتشارات دانشگاه تهران.
  22. مردمی ،کریم ، هاشم نژاد، هاشم ، حسن پور رحیم آباد، کسری ، باقری، ملیحه(1390)،معماری مسیریابی طراحی فرآیندِ مسیریابی در معماریِ بناهای درمانی، نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی شماره 48 زمستان 1390
  23. مردمی ،کریم و قمری ،حسام (1390)الزامات معماری تاثیر گذار در اجتماع پذیری فضای ایستگاه های مترو،نشریه مدیریت شهری،شماره 27 ،بهار و تابستان 90
  24. مظفر ،فرهنگ و اسدپور ،علی (1393). تحلیل توپولوژیک فضای باز در الگوهای طراحی مسکن بومی- سنتّی شهرهای اسلامی و نظریّه های شهرسازی نوگرا،دو فصلنامه پژوهشهای منظر شهر  ، سال اول، شماره 1  ،بهار و تابستان 1393
  25. نیومن، اسکار(1387) خلق فضای قابل دفاع، ترجمه: فائزه رواقی و کاوه صابر، انتشارات طحان، تهران.
  26. Carr, S., Francis, M., Rivilin, L. G. & Stone, A (1992), Public Space, Cambridge University Press, New York.
  27. Coleman, A (1985), Utopia on Trial: Vision and Reality in Planned Housing, Hilary Shipman, London.
  28. Gehl, J. (2006), Life between Buildings: Using Public Space (6th ed.), Danish Architectural Press, Copenhagen
  29. Jencks, C (1985), Modern Movements in Architecture, Penguin Books, Baltimore.
  30. Koseoglu ,Emine, Onder ,Deniz Erinsel (2011). Subjective and objective dimensions of spatial legibility, Procedia - Social and Behavioral Sciences 30 (2011) 1191 – 1195
  31. Lang, J. & Moleski, W (2010), Functionalism Revisited: Architectural Theory and Practice and the Behavioral Sciences, Ashgate Publishing,Farnham.
  32. Lennard & Lennard (1984). Public Life in Urban Places, Godlier, Southampton
  33. Lynch, K. (1960), The image of the city. Cambridge,MA: MIT Press.
  34. Moulay ،Amine, Ujang ،Norsidah Said ،Ismail (2017) Legibility of neighborhood parks as a predicator for enhanced social interaction towards social sustainability، Cities 61 (2017) 58–64
  35. Safari ،Hossein, FakouriMoridani،Fataneh, Syed Mahdzar ،Sharifah ،(2016)Influence of geometry on legibility:An explanatory design study of visitors at the KualaLumpur CityCenter Frontiers ofArchitecturalResearch(2016) 5, 499–507
  36. Shin,jung hye(2016).Toward a theory of environmental satisfaction and human comfort: A process-oriented and contextually sensitive theoretical framework.Journal of Environmental Psychology 45 (2016) 11-21
  37. Turk ,Yelda Aydin, Sen,Beyza and Ozyavuz,Aysegul (2015). Students Exploration On Campus Legibility,7th World Conference on Educational Sciences, (WCES-2015), 05-07 February 2015, Novotel Athens Convention Center, Athens, Greece. Procedia - Social and Behavioral Sciences 197 ( 2015 ) 339 – 347