سنجش کیفیت‌های محیطی در دروازه شهر و اولویت‌بندی آنها با استفاده از فرایند تحلیل شبکه‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.

2 استاد، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

10.30475/isau.2019.131418.

چکیده

دروازه شهر یکی از اصلی ترین اجزاء ساختار فضایی و کالبدی شهر است که از کارکردها و عملکردهای ویژه‌ای برخوردار می­باشد. دروازه شهر حد واسط و مفصل ارتباط دهنده محیط پیرامونی شهر و محیط انسان ساخت داخلی آن است که به حالت یک عرصه می­باشد و به عنوان یک فضای شهری روابط و مناسبات مختلف فضایی و کارکردی-عملکردی در آن جاری است. هر یک از فضاهای شهری با دارا بودن کیفیت­های منحصربه­فرد، مطالعه آنها از نظر ابعاد مبانی علمی و اجرایی در شهرسازی، دارای اهمیت قابل ملاحظه‌ای می­باشد. کیفیت­های محیطی دروازه شهر عناصر و اجزاء گوناگونی را در بر می­گیرند و روابط متقابلی میان آنها بر قرار است و به صورت مستقیم قابل اندازه گیری نیستند. بر هم کنش عناصر مذکور، ماهیت پیچیده­ کیفیت­های محیطی دروازه شهر را نشان می­دهد. این مقاله به لحاظ هدف از نوع بنیادی می­باشد و رویکرد روش­شناسی آن بر مبنای رویکرد آمیخته (کمی-کیفی) است که به تبیین کیفیت­های محیطی در فضای دروازه شهر و تعیین میزان اهمیت و اولویت­بندی آنها می­پردازد. براساس نتایج بدست آمده مشخص شد که با فاصله اطمینان 99 درصد می‌توان گفت که استفاده از اصطلاح ورودی شهر به لحاظ مفهومی درست نیست و لازم است در مطالعات شهرسازی از اصطلاح دروازه شهر استفاده شود. در این مقاله براساس مبانی علمی موضوع مورد مطالعه، برای سنجش نمایانگرهای کیفیت­های محیطی در دروازه شهر عنصر، هنجار و سنجه­های تخصصی تعریف شده است و نتایج بدست آمده از تبیین و تعیین اهمیت و اولویت­بندی نمایانگرهای کیفیت­های محیطی در فرایند مطالعات و ساماندهی دروازه شهر به ترتیب شامل 1- زیست بوم، 2- کارکردی، 3- زمان، 4- ادراکی، 5- اجتماعی، 6- منظر، 7- مدیریت، 8- فضایی، 9- ریخت شناسی و 10- یگانه‌تنی می‌‌باشد.

کلیدواژه‌ها


-        ابلقی، علیرضا؛ پورجوهری، امیر حسین (1385). مبادی ورودی شهرها، مجله آبادی، شماره 53، صص. 66-80.

-        بحرینی، سیدحسین (1382). تدوین اصول و ضوابط طراحی محیطی ورودی شهر، تهران، ویژه نامه طراحی محیط، شماره 30، صص. 13-36.

-        بهزادفر، مصطفی (1392). روش­های طراحی شهری، جزوه آموزشی مقطع کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه علم و صنعت ایران.

-        بهزادفر، مصطفی (1393). کارگاه طراحی شهری، جزوه آموزشی مقطع کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه علم و صنعت ایران.

-        بهزادفر، مصطفی (1396). اصول طراحی دالان­های دروازه­ای شهر، تهران، سازمان مشاور فنی و مهندسی شهرداری تهران.

-        پاکزاد، جهانشاه (1386). سیر اندیشه­ها در شهرسازی2: از کمیت تا کیفیت، چاپ اول، تهران، انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.

-        پاکزاد، جهانشاه (1391). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران، چاپ ششم، تهران، انتشارات شهیدی.

-        پاکزاد، جهانشاه (1386). سیر اندیشه­ها در شهرسازی1: از آرمان تا واقعیت، چاپ اول، تهران، انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.

-        ترابی، زهره؛ سیما، یلدا (1392). طراحی ورودی شهر با رویکرد هویت­بخشی به فضای شهری مطالعه موردی: ورودی شرقی شهر زنجان، مدیریت شهری، شماره 36، صص. 83-103.

-        چپ من، دیوید (1386). آفرینش محلات و مکان­ها در محیط انسان ساخت، ترجمه شهرزاد فریادی، منوچهر طبیبیان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

-        حبیبی، سیدمحسن (1379). فضای شهری: برخورد نظریه­ای، صفه، تهران، شماره33، صص 4-13.

-        خادمی، مسعود؛ رضا رفیعی جوزم (1387). بررسی مولفه­های کیفیت محیط در فضای ورودی شهرها، نشریه آبادی، شماره 62-61، صص. 84-89.

-        داداش­پور، هاشم؛ خدابخش، حمیدرضا؛ رفیعیان، مجتبی (1391). تحلیل فضایی و مکانیابی مراکز اسکان موقت با استفاده از تلفیق فرایند تحلیل شبکه­ای و سامانه اطلاعات جغرافیایی، نشریه جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره1، صص. 111- 131.

-        داودپور، زهره؛ مغاره، وحید (1388). ضوابط ارزیابی نقش و کارکرد دروازه و فضای ورودی شهرها؛ مطالعه موردی دروازه قرآن شیراز، مجله آبادی، شماره 61 و 62، صص. 76-83.

-        ذکاوت، کامران (1385). چارچوب استراتژیک مدیریت بصری شهر، نشریه آبادی، شماره 53، صص. 1-9.

-        زبردست، اسفندیار (1389). کاربرد فرایند تحلیل شبکه­ای در برنامه­ریزی شهری و منطقه­ای، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، شماره 41، صص. 79-90.

-        سعیدی، مهدی (1394). ساماندهی ورودی­های چند عملکردی شهر بانه با رویکرد برنامه­ریزی طراحی محور، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علم و صنعت ایران.

-        سلطان­زاده، حسین (1372). فضاهای شهری در بافت­های تاریخی ایران، چاپ دوم، تهران، دفتر پژوهش­های فرهنگی تهران.

-        شعله، مهسا (1385). دروازه­های قدیم در خاطره جمعی شهر معاصر و ریشه­یابی رشته‌های خاطره­ای، نشریه هنرهای زیبا، شماره 27، صص 17-26.

-        ظاهری، مصطفی (1380). بررسی ابعاد مؤثر در ترکیب منظر ورودی شهر از نقطه­نظر برنامه­ریزی شهری موردمطالعه: محور ورودی اصلی شهر قزوین (اتوبان قزوین-تهران)؛ پایان­نامه (کارشناسی ارشد)، دانشگاه تربیت مدرس.

-        عمید، حسن (1363). فرهنگ فارسی عمید، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.

-        قوام پور، احمد (1385). نگاهی نو به نقش و جایگاه ورودی­ها در منظر شهری، ماهنامه پیام سبز، شماره 54، صص 12-22.

-        گلکار، کورش (1380). مؤلفه­های سازنده کیفیت طراحی شهری، نشریه صفه، شماره 32، صص 38-65.

-        لینچ، کوین (1376). تئوری شکل خوب شهر، ترجمه سید حسین بحرینی، انتشارات دانشگاه تهران.

-        منصوری فر، کریم (1385). روش­های پیشرفته آماری، انتشارات دانشگاه تهران.

-        Alexander C, Ishikawa S, Silverstein M (1977). A pattern language, London, Oxford university press.

-        Bentley I, Alcock A, Murrain P, McGlynn S, Smith G (1985). Responsive environments: A manual for designers, London, The architectural press.

-        Billings K (1993). Quality in design, Department of Architecture, The University of Sydney.

-        Carmona M, De Magalhaes C, Hammond L (2008). Public space: The management dimension, New York: Routledge Press.

-        Dixon K, Wolf KL (2007). Benefits and risks of urban roadside landscape: finding a livable, Balanced response, 3rd urban street symposium, Seattle, Washington.

-        Garcia-Melon M, Ferris-Onate J, Aznar-Bellver J, Aragones-Beltran P, Poveda-Bautista R (2008). Farmland appraisal based on the analytic network process, Global Optimization, Vol. 42, pp 143-155.

-        Irene Van K, Kees L, Gooitske M, Augustinus de H (2003). Urban environmental quality and human well-being towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study, Landscape and Urban Planning, No. 65, pp 5-18.

-        Punter J, Carmona M (1997). The design dimension of planning: Theory, Content and best practice for design policies, London E, F, Spon press.

-        Saaty TL (1999). Fundamentals of the analytic network process, Proceedings of ISAHP, Kobe, Japan, pp. 1-14.

-        Saaty TL (2001). Decision making with dependence and feedback: Analytic network process, Pittsburg, RWS Press.

-        Tibbalds F (2004).‎ Making people-friendly towns: Improving the public environment in towns and cities, London, Spon Press.