تحلیل مورفولوژیک معماری مسکونی مدرن در کشورهای ترکیه و ایران (نمونه موردی: کاخ چانکایا و کاخ سعدآباد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده هنر معماری و مهندسی شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد ، نجف آباد، اصفهان، ایران.

2 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد، مشهد، ایران.

10.30475/isau.2019.97167

چکیده

بعد از ورود مدرنیسم به خاورمیانه کشورهای این منطقه در مواجهه با این موج، موجب شد تا قطع ارتباط با گذشته نمادین و بصری، نخستین دستاوردی شود که جمهوری ترکیه به رهبری مصطفی کمال آتاترک به دست آورد. ترکیه در ساختن دوباره خود موفق بود و الگویی برای همسایه اش ایران، در دوره پهلوی اول شد. از این رو بررسی، تأثیر مدرنیسم بر ساختارهای گذشته نمادین و بصری از اهمیت خاصی برخوردار است. لذا تأثیر معماری کیوبیک برکاخ های آوانگارد این دو رهبر امری ضروری است. این نوشتار بر آن است این فرآیند و ریشه های آن را مورد مطالعه قرار دهد. روش تحقیق
پژوهش از نوع کیفی و بر پایه شیوه تحقیق تحلیلی تطبیقی و با راهبرد تحلیل مورفولوژیک انجام گرفته است. گردآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است. جهت تحلیل موفولوژیک و بررسی تطبیقی، کاخ سعدآباد و کاخ چانکایا انتخاب شدند. سپس شاخص های مورد نظر، جهت مقایسه تعیین و بررسی ها انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان می دهد، تبادلات فرهنگی متقابل در قرن بیستم به طور قابل توجهی موجب تبدیل و تغییر فرهنگ شهری و مسکونی در ایران و ترکیه شده بود. بطوری که نمی توان از تولید معماری خالص "جهان شمول" در یک فضای انتزاعی به دور از تأثیر شرایط محلی و یا از معماری خالص"محلی" حرف زد در حالی که که یک مکان به مکان های دیگر به طور کامل وابسته است. کاخ های سعدآباد و چانکایا صرفاً متأثر از معماری محلی یا جهان شمول نیستند بلکه این بناها تحت تأثیر ویژگی های توأمان محلی و جهان شمول شکل گرفته اند. لذا مقایسه مورفولوژیک کاخ های سعدآباد و چانکایا، بیشتر از آنکه تبعیت از محتوای معماری کیوبیک داشته باشد، صرفاً تقلیدی تجددگرا از معماری غرب نبوده و سنت گذشته معماری(محلی) این کشورها کاملاً کنار گذاشته نشده و به واقع در نمونه های بررسی شده مفاهیم و فرم های سنتی و مدرن برهم منبطق یا باهم سازگارشده اند.

کلیدواژه‌ها


-        اتابکی، تورج (1393). تجدد آمرانه جامعه و دولت در عصر رضاشاه، انتشارات ققنوس، تهران، ص. 67.

-        بانی‌مسعود، امیر (1388). معماری معاصر ایران (در تکاپوی بین سنت و مدرنیته)، نشر هنری معماری قرن، تهران.

-        جانی­پور، بهروز (1380). سیرتحول معماری مسکونی تهران در دوران پهلوی، رساله دکتری، دانشگاه تهران، تهران.

-        حسن­پور، ناصر؛ سلطانزاده، حسین (1395). عوامل پس زمینه تحولات معماری معاصر ایران در دوران پهلوی دومو مقایسه تطبیقی آن با ترکیه، مجله باغ نظر، شماره 44، تهران.

-        رجبی، پرویز (1355). معماری ایران در عصر پهلوی، مرکز تحقیقات ایران‌شناسی دانشگاه ملی ایران، چاپ نقش جهان، تهران.

-        زرکش، افسانه (1388). نقش و تأثیر عوامل دولتی‌ در معماری بناهای خصوصی‌ در دوره‌ی پهلوی اول، کتاب ماه هنر، شماره 136، تهران.

-        سروشیان، س؛ دانیل، و؛ شافعی، ب (1387). معماری وارطان هوانسیان، نشر دید، صص. 69-60.

-        سهیلی، جمال‌الدین؛ دیبا، داراب (1389). تأثیر نظام‌های حکومتی در ظهور جنبش‌های ملی گرایانه معماری ایران و ترکیه، مجله باغ نظر، شماره 14، تهران.

-        کیانی، مصطفی (1383). معماری دوره پهلوی اول: دگرگونی اندیشه­ها، پیدایش و شکل­گیری معماری دوره بیست ساله معاصر ایران 1320-1299، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، تهران.

-        منابع تصاویر بناهای پهلوی اول، مجله آرشیتکت (1325). شماره­های یک، صص. 4-33، دو، ص. 84، پنج صص. 18,179,167.

-        Akcan E. (2012). Architecture in translation: Early twentieth century german-turkish exchanges in land settlement and residential culture, PhD Dissertation, Columbia University.

-        Bilgen D. (2010). Against style: Re-reading new architecture in early republican period in turkey, PhD Dissertation, Izmir Institute of Technology.

-        Bozdoğan S. (1996). Modern life: Cubic house in early republican Turkey, artistic exchange, Proceedings of the 28th International Congressof the History of Art, Berlin, Akademie Verlag.

-        Bozdoğan S. (2001). Modernism and nation building: Turkish architectural culture in the early republic, Seattle and London, University of Washington Press.

-        Bozdoğan S., Esra A. (2012). Turkey: Modern architecture in history, London, Reaktion Books Ltd.

-        Bozdoğan S., Kasaba R. (2000). Rethinking Modernity and Identity in Turkey, Uneversity of Washing Press.

-        Collins P. (1967). Changing ideals in modern architecture 1750-1950, Montreal, McGill University Press.

-        Colomina B. (1997). Where are we? in architecture and cubism, Cambridge, MIT Press.

-        Crowther P. (2016). Morphological analysis of the city for achieving design for disassembly, In Brebbia, A (Eds.) The Sustainable City XI, WIT Press (UK), Southampton, U.K, pp. 15-26.

-        Imamoğlu B. (2010). Architectural production in state offices: an inquiry into the professionalization of architecture in earl republican turkey, Phd Dissertation, Technical University of Delft.

-        İmamoğlu B., Ergut EA. (2010). Cumhuriyetin Mekanları, Zamanları, İnsanları, Ankara: Dipnot Yayınları.

-        Kanpinak O. (1998). Modernism & Dwelling: Residential Architecture in Early Republican Turkey, Massachusetts Institute of Technology.

-        Khan HU .(1995). Contemporary Asian architects. Köln, Taschen.

-        Kropf K. (2014). Ambiguity in the definition of built form. Urban Morphology journal, Vol. 18, No. 1, pp. 41-5.

-        Kruft HW. (1994). A history of architectural theory from vitruvius to the present, trans. Ronald Taylor, Elsie Callander and Antony Wood, New York, NY: Princeton Architectural Press.

-        Madanipour A. (1998). Tehran: The Making of a Metropolis. Academy Press.

-        Marefat M. (1986). Building to power: architecture of tehran 1921-1941, PhD Dissertation, Massachusetts institute of Technology.

-        Overy P. (1997). The Cell in the City. in Architecture and Cubism, Cambridge, MIT Pres.

-        Sanders P., Woodward S. (2015). Morphogenetic analysis of architectural elements within the townscape. Urban Morphology Journal, Vol. 19, No. 1, pp. 5-24.

Ünlü T., Baş Y. (2017). Morphological processes and the making of residential forms: morphogenetic types in Turkish cities, Urban Morphology Journal, Vol. 21, No. 2, pp. 105–122.