چگونگی بازتاب جلوه های میان متنی در بازخوانش معماری معاصر ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

2 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.

3 استاد، گروه مهندسی طراحی محیط، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.30475/isau.2019.97237

چکیده

دوگانه انگاری خلاقیت و نووارگی در مقابل اثرپذیری، پیوندگونی و خویشاوندی میان آثار از بحث هایی است که به ویژه پس از مدرنیته همواره بر هنر و معماری سایه افکنده است. این پژوهش در تلاش است با رهیافت به فرآیند میان متنی بیان کند؛ معماری تنها با اتکا به نبوغ و چیرگی اصالت ایده ی معمار و به یکباره و ناگهانی خلق نمی شود بلکه در جذبه و کشاکشی غریزی با تجربه، روش، اثر و ابزارهای دیگر هنرمندان؛ قوام می یابد. معماری اقتباس و
خوانشی گسترده، ناهمگون و بیپایان از آثار دیگران و همواره در گفت وگوی با دیگری است. از سوی دیگر در فرآیند میان متنی تلاشمان برای جست وجوی شباهت ها و قیاس آثار معماری با یکدیگر را باید به میل انسان به یافتن تبار، تبارشناسی و در اصطلاح یافتن اسطوره ی خویشاوندی اش نسبت دهیم. پژوهش در دفاع از این فرضیه بنا شده که معماری نوعی گفتمان است که از پیوندخوردگی و خویشاوندی میان آثار در تقابل با هژمونی یکتایی و منحصربفرد بودن سخن می گوید و در انتقاد از نقد سنتی است که در بدنهی انتقاداتشان ارزش اثر را به اصالت ایده، حاصل ذهن خلاقه ی آفریننده، نسبت می دهند و برخی آثار را تا سطح اثری کپی و فقط اقتباسی، تنزل می دهند . اما در رهیافت میان متنی هیچ متنی (اثری) دیگر فقط یکتا نیست و به طور حتم در گفتگوی میان لایه های ذهن هنرمند با یک یا چند پیش متن دیگر شکل یافته است. پژوهش با ماهیتی کاربردی و به روش تحلیلی - تفسیری می باشد. داده های مستخرج با تکیه بر استدلال منطقی مورد تحلیل قرار خواهند گرفت که نتایج آن در قالب جداولی ارائه خواهد شد. با رویکرد تفسیرگرای میان متنی به تحلیل آرای معتبر با محوریت مفهوم خوانش میان متنی می پردازیم و در نهایت تحلیل چند اثر از معماری ایران ارائه می شود، تا خوانش معماری میان متنی، به صورت کلّی بازشناخته شود.

کلیدواژه‌ها


-      آبراهامیان، یرواند (1384). ایران بین دو انقلاب، درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمه: احمد گل‌محمدی و محمد ابراهیم ولیلایی، چاپ 11، تهران: نشرنی.

-      احمدی، بابک (1374). حقیقت و زیبایی، تهران: نشر مرکز.

-      احمدی، بابک (1380). ساختار و تأویل متن (نـشانه‌‌شناسـی و سـاختارگرایی)، تهـران: نشر مرکز.

-      احمدی، بابک (1389). موسیقی‌شناسی، فرهنگ تحلیلی مفاهیم، چاپ اول، تهـران: نشر مرکز.

-      آلن، گراهام (1385). بینامتنیت، ترجمة: پیام یزدانجو، تهران، نشر مرکز.

-      بارت، رولان (1373). از اثر تا متن، ترجمه: مراد فرهادپور، ارغنون 4، زمستان، صص. 57-66.

-      بارت، رولان (1375) اسطوره، امروز، ترجمه: دقیقیان، شیرین­دخت، تهران: نشر مرکز.

-      بارت، رولان (1393). درجه صفر نوشتار، ترجمه: شیرین‌دخت دقیقیان، تهران، انتشارات هرمس.

-      بارت، رولان (1393) نشانه‌‌شناسی ادبی،ترجمه: ناصر فکوهی، تهران، نشر فرهنگ جاوید.

-      پارسا، مهدی (1391) خواندن نامه‌ی نانوشته، واسازی و ابعاد اجتماعی و سیاسیِ متن، ماهنامه فرهنگی تحلیلی سوره اندیشه، شماره یازدهم (66-67).

-      تودوروف، تزوتان؛ کریستوا، ژولیا، باختین (1373). سودای مکالمه، ترجمه: خنده، آزادی و محمدجعفر پوینده، ف‍ره‍ن‍گ‍‌ ه‍ن‍ری آرس‍ت.

-      حیدری، شاهین (1395) درآمدی بر روش تحقیق در معماری، چاپ سوم، تهران: کتاب فکرنو.

-      درودی، فریبرز (1393) درآمدی بر انواع نقد و کارکردهای آن، فصلنامه نقد کتاب اطلاع­رسانی و ارتباطات، تهران، ســـال اول، شماره 3 و 4، پاییــز و زمســتان، صص. 221-234.

-      ضیمران، محمد (1393). مبانی فلسفی نقد و نظردر هنر، چاپ اول، تهران: انتشارات نقش جهان.

-      کانت، ایمانوئل (1377). نقد قوه حکم، ترجمة: عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشرنی

-      لســینگ، آلفــرد؛ داتــون، دنیــس (1389). مســائل هنــر و زیبایی‌شناســی معاصــر 4؛ ترجمه: نیمــا ملــک‌محمـدی، تهـران: فرهنگسـتان هنـر.

-      مکاریک، ایرنا ریما (1385). دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصـر، مهـران مهـاجر و محمد نبوی، تهران: آگه.

-      مقتدر، رضا (1372). دوران صدساله تجدد در شهرسازی و معماری ایران، ایران­نامه، سال یازدهم، شماره 2، صص. 259-270.

-      نامورمطلق، بهمن (1394). درآمدی بر بینامتنیت: نظریه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و کاربردها، تهران، انتشارات سخن.

-      نامورمطلق، بهمن (1386). ترامتنیت مطالعۀ روابط یک متن با دیگر متن­ها، پژوهشـنامه علوم انسـانی، شماره 56، صص. 98ـ83، تهران: فرهنگستان هنر.

-      نامورمطلق، بهمن (1391). بینامتنیت­ها، نقدنامه هنر شماره 2، صص. 49.

-      نسبیت،کیت (1387). نظریه‌های پسامدرن در معماری، محمدرضا شیرازی، تهران، نشرنی.

-      نوشمند، محمدرضا (1390). شناخت مکاتب نقد ادبی با نظری کوتاه به روش‌های بررسی آثار هنری در هر یک، بازیابی 20 دی 1396 تارنمای http://rezanooshmand.blogfa.com/post/691.

-      هوانسیان، وارطان (1325). مسائل مربوط به معماری در ایران، مجله آرشیتکت، شماره 1، صص 4-9.

-      هوسپیان، شاهن (1392). تاریخچه و معماری کلیسای مریم مقدس تهران، فصلنامه فرهنگی پیمان، شماره 66، سال هفدهم، زمستان 1392، بازیابی فروردین 97 http://www.paymanonline.com/article.aspx?id=

-      Allen G. (2000). Intertextuality: The New Critical Idiom, London and New York, Routledge.

-      Barthes R. (2002). S/Z. Translated by Richard Miller, United Kingdom: Blackwell Publishing Ltd, Retrieve from http://www.blackwellpublishing.com.

-      Barthes R. (1977). The Death of the Author, trans. Stephen Heath, in Image, Music, Text New York, Hill and Wang.

-      Barthes R. (1967). Semology and the urban IN N. Leach (ed.), Rethinking Architecture: A Reader in Cultural Theory, Routledge, London and New York, 2005, pp. 158-172.

-      Benjamin W. (1969). The Work of art in the age of mechanical reproduction, edited by Hannah Arendt, translated by Harry Zohn, from the 1935 essay New York, Schocken Books.

-      Bloom H. ( 2004). The Breaking of form, in Jacques Derrida, Geoffrey H. Hartman, J. Hillis Miller, Paul De Man, 2004, Deconstruction and Criticism. Published by Bloomsbury Academic.

-      Carroll N. (2009). On Criticism, London, Routledge.

-      Claire Gignoux A. (2005). Initiation à l’intertextualité, Ellipses.

-      Colquhoun A. (1989). Modernity and the classical tradition, 254, Mit Pr, First Edition edition

-      Culler J. (1975). Structuralist Poetics, Routledge and Kegan Paul.

-      Dodds G. (2002). Freedom from the Garden Gabriel Guévrékian and a New Territory of Experience, IN  Tradition and Innovation in French Garden Art: Chapters of a New History, edited by John Dixon Hunt, Michel Conan, Philadelphia, University of Pennsylvania Press.

Retrieve from the web: http://www.arch.utk.edu/Research_Outreach/scholarship/dodds_garden.pdf.

-      Derrida J. (1976). Of Grammatology, trans, Gayatri Chakravorty Spivak, Baltimore: Johns Hopkins University Press.

-      Derrida J. (1994). Specters of marx: The state of the debt, the Work of Mourning and the New International, Translated By Peggy Kamuf, London and New York, Routledge.

-      Eco U. (1984). The role of the reader: Explorations in the semiotics of texts, Indiana University Press.

-      Eco U. (1986). Function and sign: The semiotics of architecture in N. Leach(ed.), Rethinking Architecture: A Reader in Cultural Theory, Routledge, London and New York, 2005, pp. 173-195.

-      Eisenman P. (1999). Diagram diaries (Universe Architecture Series), Thames and Hudson.

-      Eldridge R. (2014). An introduction to the philosophy of art, second Edition, Cambridge University Press, Retrieve from: https://books.google.com/books.

-      Foucault M. (1984). What Is an Author? Josué V. Harari )trans(, Paul Rainbow (ed), The Foucault Reader (New York: Pantheon Books), pp. 101-120.

-      Grigor T. (2009). Building Iran: Modernism, Architecture, and National Heritage under the Pahlavi Monarchs, New York: Periscope Publishing, distributed by Prestel.

-      Kristeva J. (1980). The Bounded Text, In Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art, Ed. Leon S. Roudiez, Oxford: Blackwell, pp. 36-63.

-      Kristeva J. (2002). Nous deux or a (hi) story of intertextuality, The Romanic Review, Jan-Mar 2002, Vol. 93, Issue ½, pp. 7-13, Retrieve from the web:https://www.thefreelibrary.com

-      Leckrone MB. (2005). Julia Kristeva and literary theory, Palgrave Macmillan.

-      Lenain T. (2011). Art Forgery: The History of a Modern Obsession, Reaktion Books.

-      Samoyault T. (2005). L’intertextualité, Paris, Armand Colin.

-      Sarup M. (1988). An Introductort guide to post-structuralism and post modernism, Harvester Wheatsheaf.

-      Seamon R. (2001). Criticism in the routledge companion to aesthetics, trans Berys Gaut, Dominic McIver Lopes, London, Routledge.

Retrievein:https://monoskop.org/images/0/03/LopesDominicGautBerysTheRoutledgeCompaniom2001.pdf.

-      Theartstory, 2019. Retrived from: https://www.theartstory.org/artist/ray-man/artworks. At march 2019. 11:32:28AM.

-      Widewalls, 2019. Retrived from: https://www.widewalls.ch/jablonka-maruani-mercier-knokke-gallery-sherrie-levine-man-ray-exhibition.  At march 2019. 08:15:45PM.