فراتحلیل مطالعات حاکم بر رویکرد شهر ۱۵ دقیقهای با تکیه بر مطالعات جهان
دوره 15، شماره 2، دی 1403، صفحه 89-110
https://doi.org/10.30475/isau.2024.428702.2112
فاطمه شیخی، زینب عادلی، ملیحه باباخانی
چکیده رویکرد شهر ۱۵ دقیقهای پس از شیوع کووید-۱۹ به عنوان یک رویکرد شهرسازی پساکرونا مورد توجه بسیاری از پژوهشگران قرارگرفت. پژوهشگران نیز با توجه به مقیاس مطالعه، زمینه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، نوع مطالعه و رشته تحصیلی (برنامهریزی شهری، طراحی شهری، جغرافیا، حملونقل) به گونهای متفاوت به این مفهوم پرداختهاند. این تنوع در دیدگاه، چالشهای متعددی ایجاد میکند. از این روی، پژوهش حاضر سعی دارد تا با بازشکافی موضوع، گامی در جهت روشنتر شدن ابعاد این مفهوم و کاربردهای آن بردارد. هدف این پژوهش ارائه پایه و اساس نظری عمیق و قوی جهت پیشبرد تحقیقات مفهوم شهر ۱۵ دقیقهای است. در این پژوهش از روش فراتحلیل استفاده شده است. برای محدودسازی جستجو، تنها جستجوی کلیدواژهها در عنوان مقالات درنظر گرفتهشد. 106 مقاله مورد تجزیه و تحلیل موجز قرار گرفت؛ که از این تعداد ۴ مقاله فارسی و 102 مقاله انگلیسی بودهاند. براساس نتایج این پژوهش، این رویکرد از چهار بعد تراکم، تنوع، مجاورت و دیجیتالی شدن شکل یافته است و در بیشتر مطالعات با تحلیل دسترسی به امکانات مورد نیاز شهروندان پیش رفته است. در روششناسی این مفهوم هر سه رویکرد کمی، کیفی و آمیخته مشاهده میشود؛ با این تفاوت که تعداد مقالات آمیخته با اختلاف کمی، بیشتر است. مقیاس شهر و پس از آن محله بیشترین مقیاس مورد استفاده در مقالات بررسیشده، بودهاند؛ چرا که کلیدواژههای مورد استفاده در این پژوهش طیف وسیعی از شهر/ محله ۱۵ دقیقهای و یا شهر/ محله ۲۰ دقیقهای را شامل شدهاند. این رویکرد به معیارهای متفاوتی وابستهاست که در این مقاله به ۵ بعد عوامل فردی، زیستمحیطی، تسهیلاتی و خدماتی، کالبدی و ادراکی-اجتماعی تقسیمبندی شدهاند. با توجه به جستجوهای انجام شده این رویکرد در ایران در موارد بسیار کمی مورد استفاده قرار گرفته است و فرصت مطالعات بیشتر برای پژوهشگران و متخصصان شهرساز وجود دارد.