معماری و شهرسازی ایران(JIAU)

چکیده یکی از موضوعاتی که دهه‌های اخیر در نظام شهرسازی نقش پررنگ‌تری گرفته است، مسائل مرتبط با مشارکت شهروندی است. علیرغم اهمیت نظام مشارکتی شهروندان، نظریات مطرح در این حوزه توانمندی و کارآمدی لازم را ندارد. گفتمان مشارکت شهروندی هم به حوزه تسریع و هم تهدید مشارکت شهروندان اشاره دارد. هدف اصلی این پژوهش کشف موانع مشارکت شهروندی در فرآیند برنامه‌ریزی ، اجرا و بازبینی (3p) از نگاه حرفه‌مندان رشته شهرسازی است. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی است و در زمره تحقیقات کیفی و تفسیری قرار دارد. در این پژوهش از روش نظریه‌داده‌بنیاد (خوانش کلاسیک) و تحلیل‌محتوا استفاده‌ شده‌است. روش جمع‌آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه‌های باز (تکمیل شده با 176 نفر از حرفه‌مندان رشته شهرسازی) میباشد. جهت تحلیل داده‌های کیفی و کدگذاری از نرم‌افزار maxqda استفاده شده است. در مجموع تعداد 474 کد باز استخراج شده‌است که این کدهای باز به 57 مفهوم، 21 مقوله فرعی و در نهایت 8 مقوله اصلی تبدیل شده‌است. در این بین فراهم نبودن بستر و امکانات، سلطه قدرت، عدم شفافیت و اعتماد، ضعف ساختاری و مشارکتی نبودن فرآیند، استفاده از روشهای نامناسب، پشتوانه ضعیف دانشی و تجارب ناکافی، عدم استقبال مردمی، تعارض منافع اقشار مختلف به عنوان مولفه‌های کلیدی در عدم مشارکت شهروندان از دیدگاه حرفه‌مندان رشته شهرسازی شناخته‌شده‌است. مقایسه و تطبیق مولفه‌ها‌ی اشاره‌شده در مطالعات پیشین که به صورت عام عدم مشارکت شهروندان را مورد‌بررسی قرار‌داده بودند و مولفه‌های اشاره‌شده به صورت خاص توسط حرفه‌مندان رشته شهرسازی در خصوص عدم مشارکت شهروندان در فرآیندهای سه‌گانه برنامه‌ریزی، اجرا و بازبینی نشان از آن دارد که بسیاری از مولفه‌ها و عوامل اشاره‌شده مشترک هستند. در انتها با استخراج و تحلیل موانع مشارکت شهروندی از دیدگاه حرفه مندان حرفه رشته شهرسازی و مقایسه این عوامل و مولفه های مستخرج از پیشینه پژوهش ، مشخص گردید که عواملی نظیر عوامل ساختاری- سیاسی و مشارکتی نبودن فرآیند، عوامل مرتبط با تعارض منافع اقشار مختلف، عوامل زمینه ای و بسترساز، سلطه قدرت و عوامل حاکمیتی، عدم استقبال مردمی و عوامل فردگرایانه بین حرفه مندان رشته شهرسازی و دیدگاه های عام حاکم بر جامعه در خصوص مشارکت شهروندی مشترک است و این موضوع نوآوری پژوهش فوق می باشد.