معماری و شهرسازی ایران(JIAU)

چکیده مازاری یا حناسایی، پیشه‌ای کهن است که بقایا و آثار مادی منتسب به آن در شهرهایی چون یزد، بم و زاهدان در امتداد راه ادویه دیده می‌شود. آن‌ها نقش مهمی در فرهنگ و اقتصاد شهرهایی چون یزد داشته‌اند و قرن‌ها با تولید محصولاتی از قبیل حنا و بوته‌های گیاهی دیگر در تأمین بخشی از خوراک، درمان و بهداشت مردم یزد مشارکت می‌کردند. بقایای مازاری‌ها در یزد مربوط به پیش از دوره قاجار بوده و در کوی میرچخماق قرار گرفته‌است. مازارها در دوره پهلوی به دلیل مسائل بهداشتی و حقوقی به کوی اتابکی تغییر موقعیت می‌دهند و به این دلیل بنیان آن‌ها دچار تغییر می‌گردد. مسأله تحقیق لزوم دسترسی به اطلاعات عمیق‌تر درباره ویژگی‌های کالبدی و کارکردی مازاری‌ها است. هم اکنون بسیاری از آن‌ها در حال تغییر کاربری و رهاشدگی هستند و تعداد اندکی نیز با تغییرات نامناسب در کالبد مواجه شده‌اند. هدف پژوهش فهم پیشه و معماری حناسایی در شهری چون یزد است. مقاله پیش‌رو سعی کرده است ضمن شناخت موضوع به بررسی پرسش‌هایی درباره سیرتحول مازاری‌ها و عوامل مؤثر بر آن بپردازد و برای نیل به آن از روش تفسیری و رهیافت تفسیری-تاریخی استفاده کرده است.
این مقاله به این نتیجه رسیده است که فرآیند تحول کالبدی و کارکردی مازاری‌های یزد در چهار دوره؛ قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و حال حاضر قابل بررسی است و چهار عامل؛ زیست محیطی و بهداشتی، اقتصادی، مدیریتی و قانونی و اجتماعی و فرهنگی در آن تأثیر بسزایی داشته‌است. شهرهایی چون یزد می‌توانند با نگاه به تجارب بین‌المللی در این زمینه و با تأسیس مراکز احیاء حنا با مشارکت دینفعان و ذیمدخلان به توسعه نقش این مجموعه‌ها در اقتصاد داخلی و خارجی کمک کنند و به رفع چالش‌ها بپردازند.

چکیده میراث معماری صنعتی نقشی مهمی را در بازخوانی هویت و میراث شهرها ایفا می‌کنند. آغاز جریان پساصنعتی در شهرها منجر به متروکه شدن بخشی از ابنیه صنعتی گردید، هرچند که این فضاها به مثابه فرصت‌های بازآفرینی شهری و استفاده مجدد تطبیقی می‌باشند که دارای مشکلات اجتماعی و زیست محیطی نیز هستند. با فراگیر شدن رویکرد استفاده مجدد تطبیقی به عنوان راهکاری به منظور حفاظت پایدار، میراث معماری صنعتی نیز به عنوان فضاهایی منعطف به منظور اتخاذ کاربری‌های جدید در دستور کار قرار گرفتند. این پژوهش در پی آن است از طریق بازخوانی و واکاوی نظریه‌ها، اسناد بین‌المللی مرتبط و تدوین چارچوب نظری، با اتخاذ رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره(MCDM) و تحلیل داده‌ها از طریق روش تحلیل سلسله مراتبی(AHP) درنرم‌افزار ExpertChoice، بهترین کاربری را از میان سه گزینه پیشنهادی برای کارخانه شرکت فرش کرمان که از آثار میراث صنعتی دوران پهلوی کرمان و یکی از مراکز مهم تولید و صادرات فرش در جنوب شرقی کشور بوده است ارائه نماید. یافته‌های حاصل از پژوهش حاضر نشان می‌‌دهد که کاربری «صنایع خلاق» می‌تواند ضمن ارتقاء سطح اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محله، منجر به ارتقاء خلاقیت در سطح شهر و منطقه گردد و حفاظت از ارزش‌های ملموس و ناملموس مجموعه را تضمین نماید. این پژوهش در پی آن است از طریق بازخوانی و واکاوی نظریه‌ها، اسناد بین‌المللی مرتبط و تدوین چارچوب نظری، با اتخاذ رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره(MCDM) و تحلیل داده‌ها از طریق روش تحلیل سلسله مراتبی(AHP) درنرم‌افزار ExpertChoice، بهترین کاربری را از میان سه گزینه پیشنهادی برای کارخانه شرکت فرش کرمان که از آثار میراث صنعتی دوران پهلوی کرمان و یکی از مراکز مهم تولید و صادرات فرش در جنوب شرقی کشور بوده است ارائه نماید. یافته‌های حاصل از پژوهش حاضر نشان می‌‌دهد که کاربری «صنایع خلاق» می‌تواند ضمن ارتقاء سطح اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محله، منجر به ارتقاء خلاقیت در سطح شهر و منطقه گردد و حفاظت از ارزش‌های ملموس و ناملموس مجموعه را تضمین نماید.