معماری و شهرسازی ایران(JIAU)

چکیده آسایش بصری به‌ویژه در فضاهایی که فعالیت بصری در آن زیاد است، همواره برای معماران و طراحان روشنایی چالش‌برانگیز بوده است. این امر به‌خصوص در کلان‌شهرها و شهرهای با تراکم بالا، به دلیل سایه‌اندازی ساختمان‌های مجاور و محدودیت دسترسی به روشنایی روز، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای دسترسی به طراحی مطلوب روشنایی آگاهی از سطح روشنایی مطلوب ضروری است. در حال حاضر در ایران، این محدوده برای فضاهای اداری تعریف نشده است و متخصصین برای جبران این نقیصه به یافته‌های دیگر کشورها رجوع می‌کنند. به دلیل تفاوت‌های اقلیمی و تفاوت فرهنگ استفاده از روشنایی، ممکن است یافته‌های دیگر کشورها برای ایران مناسب نباشد. از این رو پژوهش پیش‌رو به دنبال تعریف محدوده رضایت‌مندی از شدت روشنایی در ساختمان‌های اداری شهر تهران است. روش استفاده شده پیمایش و مطالعات میدانی است. به همین منظور تعداد 509 پرسشنامه در دو فصل تابستان و زمستان، در 146 اتاق در تابستان و 109 اتاق در زمستان توسط کاربران در شش ساختمان اداری با ویژگی‌های مختلف از جمله یک طبقه تا سیزده طبقه، پلان باز و با اتاق‌های خصوصی، نوساز و قدیمی، به منظور ارزیابی شرایط روشنایی محیط تکمیل شدند. هم‌زمان با تکمیل پرسشنامه توسط کاربران، پارامتر فیزیکی شدت روشنایی در سطح میز کار کاربران، اندازه‌گیری شدند. از روش‌های آماری مرتبط در نرم افزار SPSS برای تحلیل داده‌ها و یافتن ارتباط بین متغیرهای تحقیق، استفاده شد. نتایج نشان می‌دهد که شدت روشنایی مطلوب در این فضاها 600 تا 650 لوکس است و شدت روشنایی بین 550 تا 600 لوکس نیز شرایط آسایش را فراهم می‌کند. شدت روشنایی کمتر از 550 لوکس برای کاربران مطلوب نیست.

چکیده نور به عنوان فراگیرترین عنصرطبیعت، در تجربه مخاطب از فضا نقش مهمی را ایفا می­ نماید. یکی از جنبه­ های قدرتمند فضای معماری تاریخی ایران، به­ک ارگیری خردمندانه نور است. بهره ­برداری از نور روز در معماری سنتی ایران علاوه بر تامین روشنایی، پاسخگوی نیازهای اقلیمی، فیزیکی، روانی و زیبایی­شناسی بوده است. در راستای این رویکرد، معمار ایرانی تجربه­ های موفقی در بهره­ گیری خلاقانه نور در فضاهای داخلی دارد. ترکیبات متنوع از مدخل ­های نوری نشان این ادعا است. به­ منظور بررسی جایگاه نورپردازی طبیعی در معماری ایران، پژوهشی در مجموعه بازار قیصریه اصفهان صورت پذیرفت. هدف از این پژوهش، بررسی کمیت و کیفیت نور روز و عملکرد انواع مدخل­ های نور در یک فضای عمومی- تجاری است که بنا بر کاربری خاص، محدودیت ­هایی در بهره ­مندی از انواع روزن ­ها دارد. در این تحلیل، نور طبیعی، در تاریخ­ ها و ساعت­ های معلوم و نیز به­ صورت سالانه، با استفاده از نرم­ افزارها، شبیه ­سازی و شاخص ­های کمی ارزیابی نور روز اعم از ایستا و پویا بررسی شده است. یافته ­های تحقیق نشان از تبعیت توزیع روشنایی نور روز از الگویی خاص می­ نماید. به­ طوری­که بازه­ های سهم روشنایی در کل سال تقریبا ثابت است و با تغییر فصل تفاوت چشمگیری در سهم دریافتی دیده نمی­ شود. همچنین میزان نور دریافتی در بیش از 70%  از مساحت راسته قیصریه و 50% از زمان ­های کاربری، بین بازه 100 تا 2000 لوکس قرار دارد که نوری مطلوب برای یک فضا محسوب می ­شود. میزان تامین نور کمی و کیفی در بازار قیصریه بر اساس آنالیز یافته­ ها، از اهم نتایج پژوهش حاضر است.