تبیین فرآیند بهرهگیری از روش تکنگاری در مطالعات معماری ایران
دوره 16، شماره 1، شهریور 1404، صفحه 103-118
https://doi.org/10.30475/isau.2025.448216.2142
حجتاله عبدی اردکانی، سیده یاسمن ده بزرگی
چکیده تکنگاری در حوزه معماری، موضوعی است که طی چند دهه گذشته کم و بیش مورد توجه محققین مختلف قرار گرفته و در مقالات آنان نمود پیدا کرده است. این قبیل از پژوهشها موجب معرفی، ثبت و مستندنگاری ابنیهای شده که به علت ناشناخته ماندن، در معرض آسیب قرار گرفته و در حال تخریب بودهاند. علیرغم اهمیت تکنگاری در زمینهی معماری، تاکنون یک طرح جامع به عنوان یک مرجع برای نگارش این دست از مقالات تهیه نشده و افراد مختلف به شیوههایی متنوع به نگارش چنین مقالاتی پرداختهاند. بنابراین هدف اصلی در پژوهش حاضر، ارائهی راهنمایی جامع با مراحل از پیش تعیین شده به منظور انجام این قبیل از پژوهشها است. بدین منظور در ابتدا تلاش شده تا با مرور نمونههای اولیهی تکنگاری به ریشههای شکلگیری چنین موضوعی در ایران و جهان پرداخته شود. در ادامه نیز با استناد به روش تحلیل محتوای کیفی به بررسی متن 50 مقاله مربوط به 75 سال گذشته در این حوزه پرداخته و مفاهیم قابل استخراج از هرکدام مشخص شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که این مفاهیم به صورت زیرمجموعههای یک مقولهی کلی درآمده و این مقولات مراحل تکنگاری را روشن ساختهاند. این مراحل عبارتند از شناسایی، تاریخنگاری و معماری. در مرحلهی شناسایی به انتخاب و مشاهدهی بنا به صورت مستقیم (بازدید میدانی) و غیرمستقیم (مشاهده تصاویر و طرحهای موجود از بنا) پرداخته شده است. در مرحلهی دوم پیشینه تاریخی و موقعیت جغرافیایی منطقهای که بنا در آن واقع شده، زمان ساخت بنا و سیر تحولات آن از ابتدا تاکنون، سازنده و بانیان بنا و علت نامگذاری آن با استناد به منابعی نظیر اطلسهای جغرافیایی، کتیبههای موجود، متون تاریخی، سفرنامهها، اشعار و ...، مشخص شدهاند. در مرحلهی پایانی نیز به توصیف معمارانه بنا پرداختهشده و عناصر فضایی، فرم ظاهری، سازه و شیوههای اجرای بنا، مصالح و تزیینات به کار رفته در آن مشخص شدهاند.