انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران معماری و شهرسازی ایران(JIAU) 2228-589X 9 1 2018 08 23 Restudying the Iranian (Islamic) City Analyzing the Institutions of Urban Governmentality in Iranian Cities and Their Influences on Urban Space During Qajar and Safavid Era بازخوانی شهر ایرانی (اسلامی) بررسی نهاد های نقش آفرین در حاکمیت شهری و بازتاب فضایی آنان در شهرهای دوران صفویه و قاجار 33 45 68578 10.30475/isau.2018.68578 FA حسین معروفی استادیار شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر اسلامی، دانشگاه فردوسی‌ مشهد، مشهد، ایران. 0000-0003-1857-5710 Journal Article 2015 07 04 Analyzing the spatial features of Islamic-Iranian cities has been a dominant mode in studies related to urban history in Iran. The research investigates the socio-political structure of Iran after the Safavid dynasty up to the Constitutional reform in order to get a better understanding of different influential factors in governing cities. This research offers an alternative way of reading Islamic-Iranian cities through which urban space becomes a reflection of power relation and interaction between different institutions involved in urban government. Starting with introduction of state-society structure in pre-modern Iran, the article suggests three institutions that are directly involved in urban government. These three institutions are: the institution of the sovereign (Nahad-e- Hakemiatن, the institution of shari’a (Nahad-e Mazhab), and the institution of custom (Nahad-e-Urf) corresponding respectively to the state, religion, and communal affiliations. The negotiation and interaction between these three institutions were fundamental for maintaining secutiy, stability, public morality and social welfare of inhabitants in one coherent urban system. Accordingly, the produced space in traditional Iranian cities was a result of collective interaction between the state’s authority, customs, and religious culture realized in different functional zones of cities which are politico-administrative zone of citadel (arg), socio-economical zone of bazar and semi-autonomous zone of residential neighbourhoods. در بین مطالعات بسیاری که در یک دهه اخیر بر شهر ایرانی صورت گرفته است بررسی سازمان فضایی و شکل شهر نقش پر رنگتری دارد. دراین پژوهش نگاهی‌ متفاوت به ماهیت شهر ایرانی ارائه گردید؛ نگاهی که فضای شهر را بازتاب روابط قدرت و تعامل میان نیروهای تشکیل دهنده سازمان شهر می‌داند. مقاله با معرفی‌ ساختار دولت و جامعه در ایران ما قبل مدرن به بررسی ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی حاکم بر ایران و نهاد‌های تاثیرگذار در حاکمیت شهری می‌پردازد. هدف از پژوهش بازخوانی مفهوم شهر ایرانی از طریق تحلیل رابطه قدرت بین نهاد‌های نقش آفرین در حاکمیت شهری و بازتاب آن در سازمان فضایی شهرهای ایرانی در دوران حاکمیت صفویه و حاکمیت قاجار تا پیش از تحولات مشروطه می‌باشد. پژوهش ماهیت توصیفی-تحلیلی داشته و به منظور بهره بردن از نتایج تحقیقات موجود با روش اسنادی به جمع‌آوری اطلاعات پرداخته و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به تحلیل و جمع بندی می‌پردازد. سه‌ نهاد مورد بررسی در این پژوهش عبارتند از نهاد حاکمیت، نهاد مذهب و نهاد عرف که تشکیل دهنده ساختار سیاسی - اجتماعی در مقیاس سرزمینی و در مقیاس شهری می‌باشند. تعامل میان این سه نهاد عامل بنیادین حاکمیت شهری و موثر‌ترین ساز و کار در کنترل اجتماعی - فضایی شهر‌های ایرانی‌ دوران صفویه و قاجار بوده که به موجب آن‌ رفاه اجتماعی شهروندان در یک سازمان شهری منسجم تحقق‌ می‌یافته است. بر این اساس ساختار فضایی شهر‌ ایرانی‌ نیز حاصل تعامل جمعی‌ بین قدرت حاکم، نظامات عرفی و فرهنگ مذهبی‌ نمود یافته در ساختار حکومتی و ساختار عرفی-مذهبی شهر بوده است. یافته‌های پژوهش حکایت از آن‌ دارد که در دوران معاصر با پررنگ شدن نقش حکومت و کاهش نقش نظامات عرفی تغییرات بنیادین در نظام مدیریتی و اجتماعی و به تبع آن مناسبات فضایی شهرهای ایرانی حاصل گردید. https://www.isau.ir/article_68578_e951935d8b53e453adec7a89355be49c.pdf