نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 دکتری جغرافیا برنامه ریزی شهری ، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران.

3 دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران ، ایران.

چکیده

فضاهای سبز شهری می‌توانند به عنوان بستری مناسب برای توسعه روابط اجتماعی و ارتقاء ارزش‌های فرهنگی جامعه مورد استفاده قرار گیرند. در کشورهای در حال توسعه مانند ایران، توجه به پارک‌های جیبی بیشتر با هدف تأمین حداقل فضای سبز مورد نیاز برای شهرها احساس نیاز می‌شود و در این میان به علت اثرگذاری این پارک‌ها بر نوع و کیفیت روابط میان شهروندان، کیفیت و چگونگی این تأثیرات در طراحی پارک‌ها نیز به دقت باید تبیین شود. با توجه به این امر؛ شکاف ذهنی نوشتار حاضر بر این امر استوار است که اجتماع‌پذیری پارک‌های جیبی در شهر خرمدره تحت تاثیر چه شرایط و شیوه‌ای تولید می‌شود؟ با این رویکرد هدف نوشتار حاضر؛ معرفی رهیافت توسعه پارک‌های جیبی به عنوان مؤثرترین روش‌ در ارتقاء بخشی به تولید هم‌حضوری اجتماعی در محلات شهر ایرانی می‌باشد. تحقیق حاضر از نظر نوع، کاربردی و به لحاظ ماهیت روش، ترکیبی شامل راهبردهای کیفی و همبستگی و به لحاظ قلمرو زمانی، مقطعی(شهریور 1398)،می‌باشد. جهت جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز تحقیق از منابع اسنادی و مشاهده میدانی(مصاحبه با 384 نفر از سرپرستان خانوار) و به منظور تجزیه داده‌ها از آزمون تحلیل عاملی، آزمون T تک نمونه‌ای و آزمون تحلیل مسیر در قالب مدل DPSIR، استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد خلق پارک‌های جیبی می‌تواند بیشترین تاثیر را در ارتقاء مناسبات همسایگی داشته باشد. همچنین شاخص‌های انگیزش اجتماعی در محله و ارتقاء آسایش و تصور ساکنین در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. آزمون تحلیل مسیر در قالب مدل DPSIR نیز نشان داد شاخص "فشار" با ضریب اثر کل 0/713 بیشترین تاثیر و رابطه علی را بر بازتولید هم‌حضوری اجتماعی بواسطه ایجاد پاکت پارک در شهر خرمدره دارد. با توجه به این‌که مولفه فشار متشکل از شاخص‌های کیفیت اعتماد اجتماعی بین ساکنین، کیفیت احساس امنیت اجتماعی، کیفیت پاسخگوئی به شخصیت افراد و تنوعی از فعالیت‌ها متناسب با نیازهای مختلف گروه‌های متنوع افراد در طول شبانه روز، می‌باشد، لذا این عوامل باید در بطن برنامه‌ریزی در راستای بازتولید هم‌حضوری اجتماعی در شهر خرمدره مورد توجه قرار گیرد.

تازه های تحقیق

- خلق پارک‌های جیبی و تاثیر آن در ارتقاء مناسبات همسایگی

- استفاده از پرسشنامه نیمه ساخت یافته برای تعیین شاخص‌های پیشران خلق هم‌حضوری از طریق پارک‌های جیبی و تلفیق داده‌ها و نحوه اثرگذاری آن‌ها بر یکدیگر از طریق مدل DPSIR

- ضرورت کاربست پارک‌های جیبی به عنوان پروژه‌های محرک هم‌حضوری اجتماعی شهر؛ به منظور اثربخشی آن با رویکرد ترویج اقتدار و توسعه اجتماعی، ظرفیت‌سازی و توسعه سرمایه اجتماعی

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Creating pocket parks to regenerate people's social interactions (Case study: Khorramdareh city)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Taghi Heydari 1
  • Anita Majidi Heravi 2
  • Maryam Rahmani 3

1 Assistant Professor, Department of Geography, Zanjan University, Zanjan, Iran.

2 Ph.D in Geography and Urban Planning , Payame Noor University, Tehran, Iran.

3 PhD in Political Geography, Kharazmi University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Extended Abstract
Background and Objectives: Urban space is an essential element of a healthy urban life and an arena for shaping human beings and this public life requires tolerance between human beings. Today, the pocket park approach has been introduced as a platform for creating potential capacities for public space development. The fragmentation of the urban fabric and the destruction of public spaces, along with the outbreak of the Corona virus as a rogue crisis, have increased the depth and breadth of production of such a space. If until yesterday, neighborhoods, public baths, mosques, etc, were the basis for friendly and neighborly relations between individuals and families, Today, along with them or by reducing and eliminating their social role, the development of parks, especially local orchards, can pave the way for the beginning, consolidation and continuation of friendly and neighborhood relations between local people; Because local parks are places where different groups and social strata get to know and interact with each other. Therefore, the need to use pocket parks as important social stimulus projects of the city, promotion of authority and social development, capacity building and development of social capital is considered important. Khorramdareh city, due to its capacities and potentials in creating local green space in general and pocket parks in particular, can increase the social presence of the city by benefiting from the participation of citizens; because such parks are considered as a lost space in the hierarchy of Khorramdareh urban parks, Which can play an effective role in the field of relaxation, interactions and leisure space and play of citizens. Reproduction of pocket parks as a driving force for social presence in Khorramdareh was one of the main objectives of this study. The creation of pocket parks as a driving force for social presence in Khorramdareh was one of the main objectives of this study and creating a city with a social, democratic and citizen-oriented quality is one of the consequent goals of this research; To revitalize the neighborhoods of Khorramdareh in the form of pocket parks and to provide solutions to use its capacity to develop relationships and interactions in the form of neighborhood units. According to the topic, the mental gap of the research is based on the fact that under what conditions is the socialization of Khorramdareh neighborhoods produced by pocket parks? With this approach, the purpose of the present article; Introducing the pocket park development approach as the most effective method in promoting the production of social presence in the neighborhoods of the Iranian city.
Methods: The present study is applied in terms of type and in terms of the nature of the method (a combination of qualitative strategies and correlation). The present research in terms of type, application and the nature of the method is hybrid. The present study has been cross-sectional in terms of time domain (September 2017) In order to collect the data required for the research, documentary sources and field observation and in order to analyze the data, factor analysis test, one-sample T test and path analysis test in the form of DPSIR model have been used.
Findings: The presence of plants, trees and generally natural elements in public spaces, encourages people to be present in these spaces. As research has shown, there is a direct relationship between the use of public spaces and the duration of people's presence in these spaces with the number and location of trees. Therefore, the existence of green space, by increasing the use of public spaces and the presence of people, will increase the solidarity and social motivation of the neighborhoods of Khorramdareh city. According to the results of the present study, the more the above spaces are created in the space of neighborhoods and have a higher quality, Provides more opportunities for group social interactions such as meeting, chatting, playing games, sports, etc and the mentioned spaces, as a result of the above activities, while becoming a place, acquire the characteristics of vitality and civil life.
Conclusion: The results of the studies showed that the index of promotion of social and neighborhood relations has the highest coefficient with an impact rate of 4.83. In addition, the classification of indicators affecting the creation of social presence in the form of DPSIR model showed that the "pressure" index with a total effect factor of 0.713 has the greatest impact and causal relationship for creating social coexistence by creating a park envelope in the city of Khorramdareh. Given that the pressure component consists of indicators (quality of social trust between residents; quality of feeling of social security; quality of responding to the personality of individuals; variety of activities tailored to the different needs of different groups of people during the day) And these components should be emphasized in planning the creation of social presence in the city of Khorramdareh. Examining what people want from pocket and leisure parks and the qualities they like should be on the agenda of employers, investors and executive working groups. Therefore, the need to review and explore pocket parks that can be a place for social interaction and increase the presence of people, is very important.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pocket Parks
  • Social Production of Space
  • Co-presence
  • Khorramdareh City
احدنژاد روشتی، محسن؛ حیدری، محمدتقی؛ عزیزی، محمدصادق(1398)، ارزیابی توسعۀ پارک‌های جیبی با رویکرد مشارکت شهروندان در محلات شهری (مطالعۀ موردی: محلات زیباشهر و امیرکبیر شهر زنجان)؛ دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 15؛ صص 39-54.
اشلقی،مهدی(1399)، تبیین مفهوم هویت مکان و فرایند شکل‌گیری آن در فضاهای عمومی شهری(مطالعه موردی: شهر تبریز)؛ دانشکده علوم جغرافیایی؛ دانشگاه زنجان
آرام، فرشید؛قرائی، فریبا؛ حبیبی، میترا(1395)، بررسی نقش فضای سبز بر حضور ساکنین و افزایش تعاملات اجتماعی در محله های دارای بازار دوره ای (نمونه موردی: بازارهای روز شهر همدان)، نشریه انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، شماره 13؛ صص135-146.
امنییان، مهدی، امنییان، محسن(1393)، " توسعه ی پایدار فضای سبز شهری با رویکرد مدیریت یکپارچه شهری"؛ ششمین کنفرانس بین المللی مدیریت و برنامه ریزی شهری، 21 و 22 آبان، مشهد مقدس.
آندرانویچ، گرگوری و گری ریپوسا (1380)؛ روشهای پژوهش شهری؛ ترجمه سیدمحمود نجاتی حسینی، چ اول، تهران: سازمان شهرداریهای کشور
بحرینی، سید حسین(1382 )، فرآیند طراحی شهری؛ چ دوم، تهران: دانشگاه تهران
بلیکی، نورمن (1394) طراحی پژوهشهای اجتماعی؛ ترجمه حسن چاوشیان، چ نهم، تهران: نشر نی.
پارسی،حمیدرضا(1379)،فضای شهری، حیات مدنی، نیروهای اجتماعی و فرهنگی، رساله دکتری، رشته شهرسازی، استاد راهنما: دکتر منوچهر طبیبیان؛ دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
پوراحمد، احمد، زیاری، کرامت‌الله و حسین حاتمی‌نژاد (1397). «تحلیلی بر کنترل فضای عمومی در پارک‌های شهر تهران»، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، دورة ششم، شمارة 4، 649-673.
پوراحمد، احمد، زیاری، کرامت الله و حسین حاتمی‌نژاد (1397). «تحلیلی بر ماهیت فضای عمومی در پروژه‌های بزرگ‌مقیاس گردشگری شهری براساس نظریة تولید اجتماعی فضا (مطالعة موردی: شهر تهران)»، گردشگری شهری، دورة پنجم، شمارة 2، 135-159.
جبل عاملیان، نیلوفر(1396)، ارتقاء قابلیت حضور پذیری در محله حسین آباد با تاکید بر زندگی روزمره شهروندان در بستر فضا- زمان، پایان نامه کارشناسی ارشد، طراحی شهری، دانشگاه اصفهان.
جعفرزاده حقیقی فرد, نعمت اله و البوشوکه، انوار و آهنگری، عبدالمجید و لاهیجان زاده، احمدرضا و خاکسار، الهام (1392)، شاخص های مدل مفهومی DPSIR در مطالعات بررسی اثر ریزگرد بر حمل و نقل اهواز با کاربرد تکنیک تصمیم گیری چند معیاره TOPSIS، همایش مدیریت آلودگی هوا و صدا، دانشگاه صنعتی شریف
 
جمیلیان، مهدیه(1390). " بوستان و فضای سبز شهری"، انتشارات دانشگاه یزد.
حبیبی، داوود(1392)؛ "بررسی عوامل موثر بر افول حس سرزندگی و زیست پذیری بافتهای تاریخی و فرسوده (محله سنگ سیاه شیراز)"؛ نشریه شهر ایرانی اسلامی، شماره چهاردهم، زمستان؛ صص75-80
حیدری، فردین و مجید زارعی (1398). «مفهوم حق به شهر و ارتباط آن با طراحی شهری شهروندمدار؛ تطبیق هنجارهای جامع بیانگر شهروندمداری با شاخصه‌های کیفی طراحی شهری»، مجلة منظر، سال یازدهم، شمارة 46، 14-23.
خیرالدین، رضا؛ کاکاوند؛ الهام(1393)،"ارزیابی توسعه قابلیت‌های توسعه فضای سبز شهری با رهیافت پارک‌های جیبی در ارتقاء کیفیت منظر تاریخی شهر"؛ پژوهشهای منظر شهری، سال اول، شماره 2، پاییز و زمستان.
درانی عرب، آتاناز(1394)، منطق اجتماعی و فضایی تغییرات بافت شهری: ارتباط بین پیکره بندی فضایی و هم‌حضوری؛ نمونه موردی: شهر نائین؛ پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته طراحی شهری، دانشگاه اصفهان
رستم‌خانی، پروانه، لقایی، حسنعلی(1383). "اصول طراحی فضای سبز در محیط های مسکونی"، چاپ: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
رهنمایی، محمدتقی؛ اشرفی، یوسف(1386)، فضاهای عمومی شهر و نقش آن در شکل گیری جامعه مدنی از دیدگاه برنامه ریزی شهری؛جغرافیا (نشریه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیایی ایران)؛ دورة جدید، سال پنجم، شمارة 14 و 15 پائیز و زمستان؛صص23-45.
زالی، نادر؛ محمدپور، صابر؛ علیزاده،شاهین(1394)، سنجش توسعه نواحی شهری با استفاده از مدل الکتره(شهر خرمدره)، جغرافیا (فصلنامه علمی ـ پژوهشی و بینالمللی انجمن جغرافیای ایران)، دوره جدید، سال سیزدهم، شماره ، 47 زمستان؛صص 287-301.
زندیه، مهدی؛ حصاری، پدرام(1395)، "ظرفیت سنجی فضاهای گمشدۀ شهری با رویکرد توسعۀ فضای سبز پایدار مورد شناسی: محلۀ آخوند شهر قزوین"؛ جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، شماره 20، پاییز؛صص 109-128.
زنگی، حسین(1396)، تحلیل تأثیرمسکن مهر بر کیفیت زندگی گروه های کم درآمد شهری، پایان نامه کارشناسی ارشد، جغرافیا وبرنامه ریزی شهری، دانشگاه زنجان.
سوزنچی، کیانوش؛تریوه، سارا(1390)، بازطراحی بوستان های محلی با تاکید بر توسعه روابط اجتماعی میان ساکنان محله، نشریه نقش جهان، دوره یک(1)،صص 107-128.
سمیاری، امیر؛ صادقی، زهرا؛ رحمانی،فرشته؛خواجه سعید، فرناز(1397)، ارزیابی پسندهای منظر؛ برنامه ریزی بوستان‌های محلی شهر تهران، با رویکرد جامعه محور؛ نشریه علوم محیطی،دوره شانزدهم(2)،ص 15-30.
شارع‌پور، محمود (1395). «حق به شهر و فضای عمومی شهر»، فصلنامة تخصصی میراث فرهنگی و گردشگری، سال دوم، شمارة 2، 50-66.
صادقی، مجتبی(1395)، متن فضایی در زیست جهان جهانی، رساله دکتری جغرافیا،راهنما: دکتر جعفر جوان و محمد رحیم رهنما؛ دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
عزیززاده، محمود؛ عنایتی، بهرام (1394)،" لزوم ارتقای امنیت محیطی در پایداری پارک های شهری؛ با بهره گیری از رویکرد )CPTEDمطالعه موردی: پارک بهاران، منطقه17 شهرداری تهران)"؛ نشریه معماری و شهرسازی پایدار، سال سوم، شماره اول، بهار و تابستان.
عظمتی، حمیدرضا؛ضرغامی، اسماعیل(1391)، رابطه سلامت ساکنان و کیفیت فضای همسایگی؛ نشریه پایش، سال دوزازدهم، شماره یک؛ صص 25-35.
علیخانی،مینو؛ آسایش،منیژه(1392)،پاکت پارک ها، حلقه گمشده فضاهای سبز و فضاهای شهری،عامل کلیدی در ایجاد شهر پایدار؛ اولین همایش جغرافیا، شهرسازی و توسعه پایدار، دانشگاه تهران, انجمن محیط زیست کومش ودانشگاه صنعت هوایی وقطب برنامه ریزی وتوسعه پایدار؛ هفتم اسفندماه
کرمی، تاج الدین؛ سلیمانی، محمد؛ افراخته، حسن و حسین حاتمی نژاد(1391)؛" بایسته های بوم شناسی سیاسی شهر: الگوی توزیع تاج پوشش درختی و نابرابری فضایی در شهر تهران"؛ مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای تابستان ۱۳۹۱ شماره ۱۳؛صص 1-22.
کوکبی، لیلا؛ ایزدی خرامه، حسین؛ عبداللهی، رحمت الله(1391)، حیات جمعی در فضای سبز عمومی راه، نگرشی تنوع فرهنگی اجتماعی استفاده از فضا؛ مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، سال سوم،شماره یازدهم، صص114-97.
گل نشین، راضیه؛ ذاکر حقیقی، کیانوش (1396)، تحلیل نقش پارک‌های جیبی در تقویت تعاملات اجتماعی و زیست محیطی شهروندان در محلات مسکونی نمونه موردی منطقه 6 شیراز؛چهارمین کنفرانس بین المللی عمران،معماری و توسعه اقتصاد شهری؛دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان.
محمدی، جمال، دانش مهر،حسین(1393)، زیابی اثرات اجتماعی ترمیم و بازسازی پارکها به شیوۀ نظریه مبنایی(مطالعه موردی: پارکهای سطح منطقه 18 شهرداری تهران)؛نشریه مطالعات شهری، شماره هفتم،صص 72-61.
مشکینی، ابوالفضل؛رحیمی، محسن(1389)، "ارزیابی و تحلیل کاربری‌های شهری با تاکید بر فضای سبز شهری شهر گلستان"، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای، شماره پانزدهم، پاییز و زمستان.
معروفی، حسین؛ وحیدی برجی، گلدیس(1394)"فضا و تحقق‌پذیری حق شهری :شناسایی مؤلفه‌های فضایی برآمده از حق شهری به منظور تحلیل و ارزیابی پروژه نواب در تهران و لا دفانس در پاریس" نشریه مطالعات شهری، شاره شانزدهم، پاییز،صص 6-14.
معروفی، حسین؛ وحیدی برجی، گلدیس(1394). «فضا و تحقق‌پذیری حق شهری»، فصلنامة مطالعات شهری، شمارة 16، 5-14.
معروفی، سیامند؛ بایزیدی، قادر(1397)، سنجش تداوم حضور در فضای عمومی شهری و عوامل موثر بر آن، جغرافیا(برنامه ریزی منطقه ای)،  8(4)، ص ص 254-237.
منصوریان، یزدان (1394)، پدیدارشناسی بیرون از مرزهای فلسفه )متن گفتگو(، ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت، ش 6 ، صص 11 – 5.
موحد، سپیده، طبیبیان، منوچهر(1397)،" تحلیل نگرش ها و بهره گیری از دانش بوم شناسی شهری در برنامه ریزی؛ با نگاهی بر نمونه های موردی از برنامه های ملی تا محلی"؛ علوم و تکنولوژی محیط زیست؛ تابستان, دوره  20 , شماره  2 (مسلسل 77); صص 169 -189 .
مونین، کلیف (۱۳۸۶)، " ابعاد سبز طراحی شهری"، تهران: شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.
مهدویان، مرتضی(1380)،" بوستا‌ن‌ها به عنوان نهاد اجتماعی"؛. مجموعه مقالات همایش های آموزشی و پژوهشی فضای سبز شهر تهران(جلد 19 سازمان پارک ها و فضای سبز شهر تهران).
نوری،زهرا؛ سهیلی، جمال الدین(1396)، اثرات فضای سبز در سلامت اجتماعی و رفتار ساکنان شهری،همایش پایداری و تاب آوری، از آرمان تا واقعیت؛ دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، سی اردیبهشت1396
یزدانیان، احمد؛داداش‌پور، هاشم (1395). «مسئلة حضور در فضا: آگاهی و عاملیت فضایی، با تأکید بر فضای عمومی شهری»، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، دورة هفتم، شمارة 26، 73-91.
Abd El Aziz, Noha Ahmed(2017), “Pocket Park Design in Informal Settlements in Cairo City”,Egypt,Landscape Architecture and Regional Planning 2017; 2(2): 51-60
Baulkwill, A. (2002) ‘Lots of conviviality’. The Garden, September 2002, pp693-697.
Bishop, K., & Marshall, N. (2017). Social Interactions and the Quality of Urban Public Space. Encyclopedia of Sustainable Technologies, 63-70.
Du, Mengbing; Zhang, Xiaoling(2020), “Urban greening: A new paradox of economic or social sustainability? ”, Land Use Policy 92 (2020) 104487.
Girma, Yared, Terefe, Heyaw, Pauleit, Stephan(2019). “Urban green spaces use and management in rapidly urbanizing countries:- The case of emerging towns of Oromia special zone surrounding Finfinne”, Ethiopia, Urban Forestry & Urban Greening 43 (2019) 126357
Clifford, Nicholas, Shaun French& Gill Valentine(eds) (2010) Key Methods in Geography; 2rd, Los Angeles: Sage.
Goffman, E. (1963). Behavior in Public Places: Notes on the Social Organization of Gatherings. New York: The Free Press of Glencoe
Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities. New York: Vintage Books.
Jasprizza, Roger (2000). “Small Spaces Make a Difference” Landscape Australia, v.21, n.4 (84), p.292-294
Kremera, Peleg, Haase, Annegret(2020), “The future of urban sustainability: Smart, efficient, green or just? Introduction to the special issue”, Sustainable Cities and Society 51 (2019) 101761
Leclercq, E., Pojani, D., & Van Bueren, E. (2020). Is Public Space Privatization Always Bad for the Public? Mixed Evidence From the United Kingdom, Cities, 100(102649), pp.1-5.
Lefebvre, H. (1991). The Production of Space. London: Blackwell, Oxford.
Mandeli, K. (2019). Public Space and the Challenge of Urban Transformation in Cities of Emerging Economies: Jeddah Case Study, Cities, 95(102409), 1-11.
Mass, Jolanda, Sonja M.E van Dillen, Robert Verhenji, and Peter Groenewegen. (2009) “Social contacts as a possible mechanism behind the relation between green space and health.” Health & Place 15
Massey, H. (2002) ‘Urban farm’. Landscape Design. 313, pp40-41.
Nordh,Helena, Ostby ,Kjersti(2013), “Pocket parks for people – A study of park design and use”, Urban Forestry & Urban Greening 12 (2013) 12– 17.
Rau, Susanne (2019) History, Space, and Place; London: Routledge
Stokes, E.C., Seto, K.C., (2018). “Tradeoffs in environmental and equity gains from job accessibility”. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A. 115 (42), E9773–E9781.
Stokes, E.C., Seto, K.C., (2018). “Tradeoffs in environmental and equity gains from job accessibility”. Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A. 115 (42), E9773–E9781
Varzi, Achille C. (2019) What is a City?; Topoi, 27/ April, pp.1-10.
Wu, J., He, Q., Chen, Y., Lin, J., Wang, S.,(2018). “Dismantling the fence for social justice? Evidence based on the inequity of urban green space accessibility in the central urban area of Beijing”. Environ. Plan. B Urban Anal. City Sci., 2399808318793139.