نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته معماری، دانشکده معماری و عمران، دانشگاه شهید رجایی، تهران، ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری و عمران،دانشگاه شهید رجایی، تهران، ایران.

چکیده

یکی از آسیب­های معماری معاصر ایران تضعیف هویت و مولفه­های آن مانند حس تعلق به مکان است که در نتیجه کم­توجهی به ابعاد معناشناختی و خوانش اثر در ایده­پردازی طراحی و آموزش ایجاد می­شود.نشانه­ها به عنوان شاخص­ترین عوامل معنایی و موثر بر خوانش، می­توانند عاملی مؤثر در ارتقای حس مکان و هویت از طریق ارتباط با مخاطب باشند. این درحالی است که امروزه غالبا کپی برداری از نمونه­ها، روش اصلی ایده­پردازی در سطوح آموزشی است که به بی­هویتی منجر خواهد شد. پیشینه پژوهش عمدتا بر تحقیقاتی اشاره دارد که بر الگوهای طراحی، ادبیات موضوع نشانه و عوامل موثر بر خوانش و نیز منابع برداشت ایده و بررسی جایگاه آن در فرآیند طراحی  تمرکز یافته­اند و در این میان خلا رویکرد معنامحوری در ایده­پردازی محسوس است. سوالات تحقیق بر چیستی عوامل موثر بر فرایند ایده­پردازی و نیز چگونگی روابط میان آن­ها در جریان آموزش معنامحور طراحی از دیدگاه نشانه­شناختی اشاره دارد. پژوهش در راستای دست­یابی به هدف اصلاح فرآیندهای آموزش طراحی در مرحله ایده­پردازی با بهره­گیری از اصول نشانه­شناسی در ساحت خوانش مخاطب، به تحلیل مسیر، تحلیل عامل و سپس مدل­یابی می­پردازد. از آن­جا که بهره­گیری از مبانی نشانه­شناسی مستلزم توجه به عوامل «انسانی»، «زمانی» و «مکانی»ِ موثر بر تصورات ذهنی است، بر این اساس و از طریق روش­های تحقیق کیفی درکنار روش­های پیمایشی و همبستگی، مهم­ترین مولفه­های موثر بر فرآیند ایده­پردازی "تحلیل پژوهش­محور"، "ابعاد زیبایی­شناختی"، "ابعاد روان­شناختی"، "ارزیابی خوانش­محور جمعی نشانه­ها" شناسایی شد و مدل پیشنهادی، به صورت فرآیند چرخه­ای با محوریت ارزیابی ادراک مخاطبان معرفی گردید.

کلیدواژه‌ها

-          ادیب، مرتضی. سعید نوروزیان ملکی،(1397)، چارچوب مفهوم پایداری در طراحی محیط از دیدگاه معماران و معماران منظر، علوم و تکنولوژی محیط زیست، 20(4)، 305-283.

-          الکساندر،کریستوفر،(1396)، معماری و راز جاودانگی، مهرداد قیومی بیدهندی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

-          امینی، سارا. محمدمنصور فلامکی. غزال کرامتی،(1398)، گونه­شناسی خیال در فرایند طراحی معماری، باغ نظر،16(72)، 64-53.

-          باستانی، مهیار. امیر سعید محمودی،(1397)، روش­های خلق ایده و کانسپت در فرآیند طراحی معماری، هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی،23(1)، 18-5.

-          باقری، سحر. علیرضا عینی­فر،(1395)، تدقیق و تحدید حوزه شمول و نمود نشانه­ها در معماری، آرمان­شهر،9(17)، 1-10.

-          براون، مایکل،(1396)، تفکر معمارانه: فرآیند طراحی و چشم خیال اندیش، سعید حقیر، تهران: فکر نو.

-          پاکزاد، جهانشاه. الهه ساکی،(1393)، تجربه زیبایی شناختی محیط، هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی،19(3)، 14- 5.

-          پالاسما، یوهانی، (1395)، دست متفکر، حکمت وجود متجسد در معماری، علی اکبری، تهران:پرهام.

-          پناهی، سیامک. رحیم هاشم­پور. غلامرضا اسلامی،(1393)،معماری اندیشه، از ایده تا کانسپت، هویت شهر. 17(8)، 34-25.

-          تقوائی، حسین،(1391)، از سبک تا هویت در معماری، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 17(2)، 73-65.

-          دباغ، امیر مسعود. سید مصطفی مختاباد،(1390)، تاویل معماری پسامدرن از منظر نشانه شناسی، هویت شهر،55(72)، 39-59.

-          دلاور، علی،(1397)، روش تحقیق در روان­شناسی و علوم تربیتی، تهران: انتشارات ویرایش.

-          روشن، محبوبه. شیبانی، مهدی،(1394)، نشانه شناسی و معنا یابی مفاهیم عرفان شناختی در معماری و شهرسازی با تلفیق عرفان اسلامی و رمزگان امبرتوکو، مدیریت شهری،14(38)، 172-151.

-          سرمد، زهره. عباس بازرگان. الهه حجازی،(1395)، تهران: نشر آگه.

-          سلیمانی، سارا. صلاح الدین مولانایی، (1396)، ارائه الگوی کارآمد جهت ارتقا سازه به دانشجویان معماری، معماری و شهرسازی آرمان­شهر، 10(19)، 33-23.

-          سیف نراقی، مریم. عزت الله نادری،(1385)، روش­های تحقیق در علوم انسانی با تاکید بر علوم تربیتی، تهران: انتشارات بدر.

-          صالح صدق­پور، بهرام. سمیه حسن­نیا. مجید ابراهیم دماوندی،(1393)، مدل­یابی رابطه ساختاری هوش هیجانی و شادکامی با واسطه­گری خودکارآمدی و خودتنظیمی تحصیلی، مطالعات آموزش و یادگیری، 6(2)، 60-32.

-          صحراگرد منفرد، ندا،(1394)، مدل مولفه­های طراحی مرکز محله مشارکت محور با رویکرد ادراکی (نمونه موردی: مرکز محله چیذر)، تهران:پایان نامه دکتری دانشگاه علم و صنعت.

-          طیبی، امیر. کامران ذکلوت،(1396)، تصویر ذهنی گردشگران داخلی از فضاهای شهری اصفهان با رویکرد نظریه زمینه­ای، صفه، 27(77)، 78-63.

-          غریب­پور، افرا،(1398)، سنجش امکان توجه به مولفه­های فرهنگی در آموزش دوره پایه طراحی معماری، هویت شهر، 13(2)، 20-5.

-          فلاحت، محمد صادق. سمیرا نوحی،(1391)، ماهیت نشانه­ها و نقش آن در ارتقای حس مکان فضای معماری، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی،17(17)، 25- 13.

-          فلامکی،محمد منصور. علیرضا غفاری،(1395)، بازتاب نظریه های نشانه شناسی در خوانش معماری و شهر، مدیریت شهری، 45، 350-339.

-          فیضی، محسن. لیلا علی­پور. اصغر محمد مرادی،(1396)، برداشت ساختاری از مصادیق معماری، نامه معماری و شهرسازی، 10(19)، 5-22.  

-          قاسمی، وحید،(1392)، مدل­سازی معادله ساختاری در پژوهش­های اجتماعی با کاربرد Amos Graphics، تهران: جامعه شناسان.

-          کلالی، پریسا. آتوسا مدیری،(1391)، تبیین نقش مولفه معنا در فرایند شکل گیری حس مکان، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 17(2)، 51-43.

-          گرجی مهلبانی، یوسف، (1386)، تفکر طراحی و الگوهای فرایندی آن، صفه، 16(45)، 123-106.

-          لاوسون، برایان(1384)، طراحان چگونه می­اندیشند، ابهام زدایی از فرایند طراحی، حمید ندیمی، تهران: انتشارات دانشگاه بهشتی.

-          لینچ، کوین،(1393)، تئوری شکل شهر، سید حسین بحرینی، تهران: دانشگاه تهران.

-          میرگذار لنگرودی، صدیقه. نوروز برازجانی، ویدامنصوری، محمد ضیمران،(1398) روایت «دیگری» فهم معماری معاصر ایران در مواجهه با دیگری (از منظر معماران(، باغ نظر، 16(77)، 79-52.

-          میرمقتدایی، مهتا. نازنین گنجی زاده. سمانه حسین آبادی،(1397)، ماهیت روش­های تحقیق در پژوهش­های معماری و طراحی شهری، پژوهش­های معماری و محیط1(1)، 12-1.

-          نادری­فر، مهین. حمیده گلی. فرشته قلجایی،(1396)، گلوله برفی، روشی هدفمند در نمونه­گیری تحقیقات کیفی، گام­های توسعه در آموزش پزشکی، 3، 182-170.

-          ناری قمی، مسعود. سید امیر سعید محمودی،(1395)، اهمیت بکارگیری دانش تجربی در آموزش معماری، هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی،21(3)، 66-53.

-          ندیمی، حمید. سمیه شریف زاده،(1395)، جستاری در کاربرد دفترچه فرایند به عنوان ابزاری کمک آموزشی در کارگاه طراحی معماری، هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، 21(2)، 44-33.

-          ندیمی، حمید. فرهاد شــریعت­راد،(1391)، منابع ایده­پردازی معماری، جستاری در فرآیند ایده­پردازی چند معمار از جامعه حرفه­ای کشور، هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 17(2) ، 14-5.

-          نظیف، حسن. قاسم مطلبی،(1398)، ارائه مدل مفهومی از خوانایی با تکیه بر تصور ذهنی، باغ نظر، 16(78)، 78-71.

-          هادیان، محمد. حسنعلی پورمند،(1393)، طرحمایه در معماری: یک ضرورت در فرایند طراحی و چالش­های آموزش آن در دانشکده­های معماری، هنرهای کاربردی، 3(4)، 80-73.

-          Alexander, C.(1966). Notes on the synthesis of form.Cambridge:Harvard university press.

-          Alexander, V. N. (2013) Creativity: Self-Referential Mistaking, Not Negating. Biosemiotics, 6, 253-272.

-          Appleyarde,D,(1969), Why buildings are known. Environment and behavior, 1 (2), 131-156.

-          Finke, R.A.Word, T.B. Smith, S.M.(1992). Creative cognition : Theory , Research and application ,Cambridge: MIT press.

-          Friedman, Alon. Martin Thellefsen, (2015), Concept theory and Semiotic in knowledge organization, Journal of documentation, 67, 644-674.

-          Goldschmidt,G.(1991). The dialectics of Sketching, creativity research journal,4(2),123-143.

-          Goodman,L,A,(1961), sampling Snowball,Annals  of mathematical statistics ,32(1),148-170.

-          Groat, Linda. David Wang,(2002), Architectural research method. Jhon Wiley &sons publication.

-          Johansen, Juergen Dennis . Larsen, Svndaryk, (2002) Signs in use, An introduction to semiotics, D.L. Gorlee . G.Irons, London:Routledge.

-          Kaplan,S. Kaplan,R,(1989), The visual environment:LPublic participation in design and planning,journal of social issues, 45(1), 59-86.

-          Kline, B,(2010), Principles and practice of structural equation modelling, New York: The Guilford press.

-          Parsaee, Mojtaba. Mohammad Parva & Bagher Karimi, (2015), Space and place concepts analysis based on semiology approach in residential architecture, HBRC Journal, 11(3), 368-383.

-          Rudy Trisno, Nathanael Hanli, Petrus Rudi Kasimun and Fermanto Lianto,(2019),the Meaning of Means: Semiology in Architecture Case Study: Villa Savoye, Engineering and Technology, 10(02), 2019, 653–660.

-          Schon, D.A.(1985), Designing: types and worlds, Design studies, 9, 181-190.

-          Smith, M.(1998), The tools designers use, What do they reveal about design thinking, Edinburgh:Napier university press.

-          Tribe, M, (1974), Stadtgestaltung Theoric Und Praxis, English: Bertelsmann.

-          Verbruggen, Sven,(2014) Poiesis or Semiosis in Architectural Design Practice, Architecture & Education Journal, 11, 225-240.