نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، خوزستان، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، خوزستان، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، خوزستان، ایران

چکیده

تصاویر ارزیابانه، انعکاسی از تصویرهای ذهنی مؤثّر عمومی شهر هستند. این تصاویر، تصوّر سودمندی از کیفیت درک شده از عناصر غالب شهر را ارائه می‌دهند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تصویر ذهنی شهروندان اهوازی نسبت به عناصر موجود در کناره‌ی رودخانه‌ی کارون، صورت گرفته است. معیارهای این بررسی، صفات ارزیابانه‌ای چون: آرامش‌بخشی، ایمنی، رضایت‌بخشی، تحریک‌کنندگی، هیجان‌انگیزی محیط و موردعلاقه بودن، هستند. بخش اعظم این نوشتار با استفاده از تحقیقات میدانی و بکارگیری پرسش‌نامه، صورت گرفته است و جامعه‌ی آماری آن افراد مراجعه‌کننده به کناره‌ی رود کارون حدفاصل پل هفتم و پل طبیعت می‌باشد که نمونه‌های آماری تحقیق، مجموعاً 186 نفر از این افراد است. داده‌ها با هدف بررسی تصویر ذهنی افراد جمع‌آوری ‌شده است و میزان مطلوب یا نامطلوب (تأثیرگذار)  بودن این تصاویر  با استفاده از پرسش‌نامه و تحلیل آن‌ها با استفاده نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس 20، صورت گرفت. بنابراین نگارندگان جهت رسیدن به هدف تعیین‌شده و بر اساس انتخاب روش، میزان تأثیرگذاری تصاویر ارزیابانه ذهنی را به‌صورت کمّی مورد بررسی قرار داده‌اند، البته با توجه به ماهیت موضوع، مطالعات کیفی آتی نیز می‌تواند در بهبود و تکمیل نتایج این تحقیق مؤثر واقع گردد. درنهایت یافته‌های تحقیق نشان داد که، عموم شهروندان در جذابیّت و عدم جذابیّت بصری فضاها اتّفاق نظر دارند و طی بررسی‌های صورت گرفته، تصویر ذهنی شهروندان اهوازی با توجه به صفات ارزیابانه نسبت به محیط به‌گونه‌ای است که فضاهای با عملکردهای متفاوت و با کیفیت‌های محیطی بالا، تصاویر ذهنی مثبت قوی و فضاهای باکیفیت محیطی پایین، تصاویر ذهنی ارزیابانه مثبت ضعیفی را در ذهن شهروندان ایجاد می‌کنند. 

کلیدواژه‌ها

-          استرنبرگ، رابرت (1387). روانشناسی شناختی، ترجمه: کمال خرازی و الهه حجازی، تهران: سمت.

-          اسدپور، علی؛ فیضی، محسن؛ مظفر، فرهنگ؛ بهزادفر، مصطفی(1394). گونه شناسی مدل ها و بررسی تطبیقی روش‌های ثبت تصاویر ذهنی و نقشه‌های شناختی از محیط. باغ نظر، دوره12، شماره 33: 13-22.

-          ایمانی، فاطمه؛ تاکی، دیهیم؛ طبائیان، مرضیه(1391). تأثیر نقشه‌های شناختی در بازآفرینی الگوهای ذهنی از محیط. دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، شماره 4: 103-113.

-          بازوندی، فرشاد؛ شهبازی، مهرداد(1393). نقش سرزندگی در ایجاد تصویر ذهنی شهروندان و میزان بهره‌گیری از فضای شهری(مطالعه موردی: پیاده راه خیابان سپه‌سالار تهران). پژوهش‌های منظر شهر، شماره 1: 33-43.

-          پاکزاد، جهانشاه (1385). مبانی نظری و فرایند طراحی شهری، تهران: انتشارات شهیدی.

-          پاکزاد، جهانشاه؛ بزرگ، حمیده (1394). الفبای روانشناسی محیط برای طراحان، تهران: آرمانشهر.

-          عبداللهی، مهدی؛ قاسم‌زاده، بهنام؛ رهبری پور، کسری(1392). تأثیر نمای بناهای تاریخی بر تصویر ذهنی شهروندان شهر تبریز(مطالعه موردی: گذر خیابان تاریخی تربیت). فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره11: 65-71.                               

-          فیروزی، محمدعلی؛ نعمتی، مرتضی؛ داری پور، نادیا (1393). سنجش تطبیقی تصویر ذهنی شهروندان و کارشناسان به کیفیت محیط شهری در طرح مسکن مهر(مطالعه موردی: شهر امیدیه). دو فصلنامه پژوهش‌های منظر شهر، شماره2: 21-28.

-          کارمونا، متیو؛ تیم هیت، تنراک؛ استیون، تیسدل(1391). مکان‌های عمومی، فضاهای شهری: ابعاد گوناگون طراحی شهری، ترجمه: فریبا قرایی، مهشید شکوهی، زهرا اهری؛ اسماعیل صالحی، تهران: دانشگاه هنر تهران. (2003).

-          کاظمی، مصطفی؛ سعادت یار، سمیرا؛ بیطرف، فهیمه سادات (1390). تأثیر تصویر ذهنی گردشگران بر ارزش ادراک شده از شهرهای ساحلی دریای خزر با تأکید بر نقش واسط کیفیت عوامل ادراک شده. پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره2، شماره6: 34-19.

-          کاکاوند، الهام؛ براتی، ناصر؛ امین زاده گوهرریزی، بهرام (1392). سنجش تطبیقی تصویر ذهنی شهروند و شهرساز به مفهوم کیفیت محیط شهری(مطالعه موردی: بافت فرسوده شهر قزوین). باغ نظر، دوره10، شماره25: 101-112.

-          لنگ، جان (1390). آفرینش نظریه معماری(نقش علوم رفتاری در طراحی محیط)، ترجمه: علیرضا عینی فر، تهران: دانشگاه تهران، چاپ هشتم.

-          لینچ، کوین (1355). سیمایشهر، ترجمه: منوچهر مزینی، تهران:  انتشارات دانشگاه ملی.

-          مدنی پور، علی (1379). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرآیندهای اجتماعی-مکانی، ترجمه: فرهاد مرتضایی، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

-          مک اندرو، فرانسیس تی (1393). روانشناسی محیطی، ترجمه: غلامرضا محمودی، تهران: وانیا.  

-          نسر، جک . ال (1393). تصویر ذهنی ارزیابانه از شهر، ترجمه:‌ مسعود اسدی محل چالی، تهران: آرمانشهر

-          Harrison J. A, Sarre Ph (1975). Personal Construct Theory in the Measurement of Environmental Images. Environment and Behavior, Vol.7, No.1, pp.3.                                                       

-          Kaplan R, Kaplan S (1989). Experience of Nature. New York: Cambridge.

-          Kirvaitiene S, Daunora Z (2007). Mental image of the city and methodical preconditions for its investigation, The 11th International Planning History Conference 2004, 14 to 17 July, p p.1-9.

-          Lynch, K (1960). The Image of the City. London: The M.I.T. Press.

-          Najafi Charmini H, Khastou M (2015). Organizing the Urban Landscape With Emphasis on Legibility, Using Visual Preference Technique (V.P.T) (Case Study: Khayyam Street of Qazvin), International Journal of Architecture  and Urban Development, Vol.5, No.2, pp.43-56

-          Nasar J. L (1998). The Evaluative Image of the City. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

-          Riza M, Doratli N, Fasli M (2012). City Branding and Identity, Journal of Social and Behavioral Sciences, Vol.35, pp.293-300.

-          Saarinen T. F (1969). Perception of Environment. Washington: Association of American Geographers.

-          Steinitz, C (1968). Meaning and Congruence of Urban Form and Activity, Journal of the American Institute of Planners, Vol.34, pp.233-248.

-          Trieb, M (1974). Stadtgestaltung- theorie und praxis. Bertelsmann fachverlag.