نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی.

2 استاد، دانشکده هنر و معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

از مهمترین ویژگی های فضا، فراهم نمودن فرصت هایی در جهت تعاملات اجتماعی است. هنگامی که مردم یک اجتماع با یکدیگر در تعامل هستند، رابطه احساسی قوی تری با مکان و فضای اجتماعی خود برقرار می کنند. این تعامل نه تنها بر روان اجتماعی آن جمع تاثیرگذار است که موجب رشد و پیشرفت اقتصادی اجتماعات حاضر در آن فضاها همچون محوطه/ شهرک های کارگری- صنعتی نیز می شود. از همین رو، هدف این پژوهش، بررسی و تببین تعاملات اجتماعی در محوطه کارگری دوره هخامنشی و معماری شهرک صنعتی نوین است. نگارندگان، از میان عوامل کالبدی، کارکردی و معنوی معماری، عامل فضا/کالبد را مورد توجه قرار داده اند. روش این پژوهش توصیفی– تحلیلی و تاریخی، به شیوه اسنادی و براساس مطالعه کتابخانه ای است. پس از بررسی اسناد دیوانی پارسه در ارتباط با کارگران و متخصصان حاضر در محدوده اطراف پارسه/ تخت جمشید و همچنین کندوکاو در متون مختلف مرتبط با تعاملات اجتماعی این نتیجه دست آمد: کیفیت محیط کالبدى محوطه / شهرک های کارگری- صنعتی براى جذب افراد، به عوامل گوناگونی بستگی دارد که یکی از این عوامل مرتبط به ساختار کالبدى محیط مانند ایمنى و امنیت، تنوع و سازگارى کاربرى ها، آسایش اقلیمی، تراکم و ظرفیت مناسب، دسترسی، زیبایی و سرزندگی است. باتوجه به اسناد ارایه شده، محوطه های کارگری دوران هخامنشی با امکانات و اندیشه های منطبق بر آرای زمان خویش، نه تنها توانستند موجب تعاملات اجتماعی بین کارگران ایرانی و غیرایرانی شوند، بلکه محیطى سرزنده و جذاب را نیز برای کارگران خلق نمودند که انعکاس آن را می توان در اسناد دیوانی پارسه – الواح خزانه و بارو- به نظاره نشست؛ اما در شهرک های صنعتی نوین، متاسفانه به علت عدم توجه و کم توجهی به مولفه های بالا، آنها فضاهایی تعامل پذیر برای کارگران نیستند. بنابراین، باتوجه به اهمیت و نقش انسان در فضا، یکی از کارهای مهم در طراحی معماری شهرک های صنعتی توجه به فضاهای تعامل پذیر است که اگر به درستی این امر در طراحی لحاظ شود، موجب رشد و توسعه اقتصادی در آن شهرک صنعتی و به تبع در کل کشور خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

آراسته خوی، محمد. (1353). فرهنگ معنوی و ایدئولوژی های حاکم بر تفکرات عصر هخامنشی و آثار نتایج آن در دوران بعد، از بینش های جامعه شناسی. سخنرانی های سومین اجلاسیه کنگره تاریخ و فرهنگ ایران. انتشارات اداره کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر.

اشمیت، اریک. (1342). تخت جمشید، بناها، نقشه ها، نبشته ها. ترجمه عبدالله فریار. تهران: فرانکلین-امیرکبیر.

اوستا، کهن ترین سرودهای ایرانیان. (1375). گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. 2ج. تهران: انتشارات مروارید.

اومستد، ا.ت. (1378). تاریخ شاهنشاهی هخامنشی. ترجمه دکتر محمد مقدم. تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.

ایزدی، ملیحه؛ محمدی، جمال. (1394)، شناسایی و ارزیابی شاخص های کیفیتی فضاهای فرهنگی- اجتماعی (مطالعه موردی: کلان شهر اصفهان). مطالعات برنامه ریزی شهری، سال 3، زمستان، شماره 12: 11-33. 

بریان، پیر. (1380). امپراتوری هخامنشی، ج1. ترجمه ناهید فروغان. تهران: نشر و پژوهش فروزان روز و نشر قطره.

پیرنیا، حسن؛ اقبال آشتیانی، عباس. (1397). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه. تهران: انتشارات بهزاد، چاپ نهم.

تبریزی، امید؛ مختاباد امریی، سید مصطفی؛ فیضی، محسن. (1393). اثرات طراحی فضاهای شهری و معماری جمع گرا بر تعاملات و ارتباطات اجتماعی. مدیریت شهری، دوره 13، شماره 37: 257-271.

دانشپور، سید عبدالهادی؛ چرخچیان، مریم. (1386). فضاهای عمومی و عوامل موثر بر حیات جمعی. باغ نظر، دوره 4، بهار و تابستان، شماره 7: 19- 28.

دیودور سیسیلى. (1384). ایران و شرق باستان در کتابخانه تاریخى. ترجمه حمید بیکس و اسماعیل سنگارى. تهران: انتشارات جامى.

رجبی، پرویز. (1382). هزاره های گمشده. ج1. تهران: انتشارات توس.

رضوانی، سعید؛ شش پری، نوید؛ شش پری، زهرا. (1390). ماندن در فضا. ماهنامه همشهری معماری/ آرمان شهر(مدیریت شهری) : 30- 34.

سامی، علی. (1344). قضاوت در ایران باستان. نشریه مهر، سال 11، شماره 1: 55- 59.

سامی، علی. (1389). تمدن هخامنشی. تهران: موسسه فرهنگی انتشاراتی پازینه.

طهماسبی، ارسلان؛ بهزادفر، مصطفی. (1392). شناسایی و ارزیابی مولفه های تاثیرگذار بر تعاملات اجتماعی. باغ نظر، دوره 10، تابستان، شماره 25: 17- 28. 

عسکری چاوردی، علیرضا؛ کالیری، پیر فرانچسکو. (1390). نگرش یکپارچه چند رشته ای به تختگاه تخت جمشید و شهر پارسه. پژوهشگاه پژوهشکده باستان شناسی، بنیاد پژوهشی پارسه- پاسارگاد.

عسکری چاوردی، علیرضا؛ کالیری، پیر فرانچسکو. (1393). فصل پنجم مطالعات باستان شناسی شهر پارسه از کاخ تا شهر: تل آجری. گزارش های سیزدهمین گردهمایی سالانه باستان شناسی ایران، اسفند، 231- 234.

عسکری چاوردی، علیرضا. (1394). مهم ترین ابهام دوره هخامنشی در تخت جمشید روشن شد. خبرگزاری مهر، تاریخ ارایه 13 دی 1394. قابل دریافت از سایت ˃ https://www.mehrnews.com˂

عسکری چاوردی، علیرضا؛ کالیری، پیر فرانچسکو؛ گنده، سباستین. (1397). بنای یادمانی تل آجری در بخش فیروزی شهر پارسه، رویکرد چندرشته ای جامع به تختگاه تخت جمشید و شهر پارسه (بخش یکم). فصلنامه اثر، زمستان، شماره 80: 61- 80.

فره وشی، بهرام. (1374). ایرانویج. تهران: انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

قلمبر دزفولی، مریم؛ نقی زاده، محمد. (1393)، طراحی فضای شهری به منظور ارتقا تعاملات اجتماعی. هویت شهر، بهار، شماره 17، سال هشتم، صص 15-24.  

کالیکان، ویلیام. (1392). مادی های و پارسی ها. در تاریخ ایران سرزمین همیشه ماندگار. ترجمه گودرز اسعد بختیار. تهران: نشر سمیر.

کخ، هایدماری. (1377). از زبان داریوش. ترجمه پرویز رجبی. تهران: کارنگ.

کوچکی کیا، لیلا. (1382). بررسی کتیبه های هخامنشی و نقش آنها در انتقال فرهنگ و تمدن هخامنشی با تاکید بر کتیبه بیستون. پایان نامه کارشناسی ارشد. به راهنمایی عطاءالله حسنی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران. 

کوچکی کیا، لیلا. (1386). اسرار الواح گلی استحکامات تخت جمشید به زبان آمار. پروژه تحقیقی موسسه فرهنگی پژوهشی هفت اقلیم خرد. 

گیرشمن، رومن. (1374). ایران از آغاز تا اسلام. ترجمه محمد معین. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

لنگ، جان. (1381). آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ترجمه ی علیرضا عینی فر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مهربانی گلزار، محمدرضا. (1391). تفسیر منظرین: رمزگشایی از محوطه های تاریخی، کشف ساختار فضایی و منظرین مجموعه پاسارگاد. منظر، پاییز، شماره 20: 6- 10.

نصر، سید حسن. (1355). جهان منشی هخامنشیان. گوهر، سال 4، شماره 40: 303- 307.

وامقی، ایرج. (1385). کار و کارگر در ایران باستان بر مبنای الواح تخت جمشید. اطلاعات سیاسی اقتصادی، خرداد و تیر، شماره 225 و 226: 4- 19.

Cameron, George. (1961). Persepolis treasury tablets. Chicago: the University of Chicago.

Car, Stephen; Francis, Mark; Rivilin, Leanne; Stone, Andrew. (1992). Public Space. Massachusetts: Cambridge university press. 

Car, S., Frances, M., Rivlin, L. G., & Stone, A. M. (1992), Public Spac. Cambridge University press, New York.

Earth.Google. (2019). Retrieved from: http://earth.google.com/web/@29.93440147,52, at April, 2019; 12:10:30 PM.

Garrison, Mark.  Root, Margaret Cool. (2002). Seal impression on the Persepolis fortification tablets, volume I: images of Heroic encounter, Oriental institute publication 117. Chicago: the university of Chicago press. 

Gehl, J. (1987), Life between buildings: using public space. Van Nostrand Reinhold, New York.

Hallok, Richard. (1969). Persepolis fortification tablets. Chicago: the university of Chicago oriental institute publications. 

Imanpour, Mohammad Taghi. (2004). The Construction of Apadana of Persepolis and Susa: which one was built first?. Proceedings of the First National Congress on Iranians Studies 17-20 June 2002: 1-9.

Kent, Roland. (1961). Old Persian: grammar, texts, lexicon. New Haven: American oriental society.

Lefebvre, Henri. (1993), The Production of Space, translated by Donald Nicholson Smith, Oxford University Press, Oxford.

Loftland, Lyn. (1998). The public realm. New York: Walter de Gruyter.

Louvre. (2019). Retrieved from: https://www.louvre.fr/en/rooms/iran-and-persian-empire-during-achaemenian-period, at February, 2019; 02:18:54 PM.

Rapoport, A. (1984). Culture and the urban order, in Agnew John Mercer and David Sopher (Eds.), the city in cultural context, Boston: Allen and Unwin.

Shiraz1400. (2019). Retrieved from: https://shiraz1400.ir, at March, 2019; 10:18:32 AM.

Uchicago. (2019). Retrieved from: Website of the University of Chicago's Oriental Institute: https://oi.uchicago.edu/visit, at February, 2019; 11:42:40 AM.

Wekerle, G., Whitman, C. (1995). Safe Cities: Guidelines for Planning, Design and Management. New York: Van Nostrand Reinhold.

Whyte, W, H. (1980), The social life of small urban spaces. Tuxedo, Printers II Inc, Maryland.

Wikipedia. (2019). Retrieved from: https://en.wikipedia.org/wiki/, at April, 2019; 09:17:05 PM.