نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، آذربایجان شرقی. ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، آذربایجان شرقی. ایران.

3 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، آذربایجان شرقی. ایران.

چکیده

در جوامع امروزی، اجتماع پذیری مجتمع­ های مسکونی برای سالمندان که نیاز به روابط اجتماعی داشته و بیشتر وقت خود را درخانه سپری می­ کنند، اهمیت دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین اجتماع پذیری کالبدی مجتمع­ های مسکونی برای گروه سالمندان در تبریز می باشد که در آن ارزیابی شاخص ­ها در نمونه­ های مورد بررسی به روش علی-مقایسه­ ای صورت گرفته است. در این پژوهش 4 نمونه مجتمع مسکونی از محدوده ­های 4 گانه­ ی تبریز انتخاب شده ­اند. برای سنجش شاخص ­های بدست آمده و مقایسه آن­ ها، پژوهش میدانی بر روی سالمندان بالای 65 سال در چهار مجتمع منتخب، انجام شده است. در این راستا نمونه­ گیری تصادفی ساده درجامعه آماری 313 نفری صورت گرفت که 172 نفر با استفاده از فرمول کوکران به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند و از پرسشنامه­ ی بسته و مشاهده غیر­مشارکتی استفاده شد. تحلیل پرسشنامه ­ها به روش­ های واریانس و رگرسیون و در مشاهده با محاسبه میانگین امتیازات انجام پذیرفته­ است. طبق تحلیل واریانس به ترتیب مجتمع­ های ستارخان، آسمان، سپیدار و علامه امینی امتیاز بالاتری برای اجتماع پذیری سالمندان داشته ­اند و طبق تحلیل رگرسیون پرسشنامه ­ها در مجتمع ستارخان محفل­ های متنوع، درمجتمع آسمان چشم ­انداز، در مجتمع علامه امینی فرصت ­های رسیدگی و در مجتمع سپیدار فعالیت­ های متنوع در اولویت بالاتر قرار­ داشتند. بر اساس نتایج حاصل از مشاهده در مجتمع ستارخان فضای نشستن، امکانات ­رفاهی، عناصر طبیعی، مبلمان سالم و دسترسی در محوطه، در مجتمع آسمان طبیعت، عناصر تزیینی، در مجتمع سپیدار ایمنی و کفسازی پیاده، دسترسی مناسب و در مجتمع علامه امینی امکانات رفاهی دراولویت بالاتری قرار داشته ­اند. براساس جمع ­بندی کلی در چهار مجتمع منتخب، راهکارهایی جهت بهبود اجتماع پذیری مجتمع ­های مسکونی برای سالمندان بدست آمد.

کلیدواژه‌ها

اسفندیاری صدق، راضیه؛ کریمی مشاور، مهرداد؛ دانشگر مقدم، گلرخ(1395)، ارزیابی احساس جمعی در مجتمع­های مسکونی(مطالعه موردی: مجموعه مسکونی سعیدیه همدان)، هویت شهر، 10(27)، 52-41.

باقری­، حسین­؛ نوروزیان ملکی­، سعید­؛ حسینی­، باقر­(1395)، شناسایی متغیرهای مؤثر بر اجتماع پذیری در حوزه مسکن­. نشریه مسکن و محیط روستا، 35(154)، 28 – 17 .

بیدلف، مایک(1393)، طراحی شهری و مسکن مقدمه ای بر طراحی سایت های مسکونی، ترجمه سمانه محمدی و ساره نجوا زیر نظر علی غفاری، تهران: انتشارات علم معمار رویال.

خاشعی، رضا(­1385­)، ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﻭ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﺳﺎﻟﻤﻨﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﺮﺩﻡ، نجوای فرهنگ، 1(2)، 104-89 .

دانشگرمقدم­، گلرخ­؛ بحرینی­، حسین­؛ عینی فرد­، علیرضا­(1390)­، تحــلیل اجتـماع پذیری­محـیـط کالبـدی متأثر از ادراک طبیعت در محیط انسان ساخت – مطالعه موردی نمونه های­مسکونی شهر همدان، نشریه هنرهای زیبا-معماری و شهرسازی، 3(45)،  36 – 25 .

دباغ­، امیر مسعود­ و میلاد الفت(1394)، اصول طراحی­مسکن سالمندی با­رویکرد­روانشناسی­محیط، تهران: نشر طحان.

رضازاده، نرگس(1395­)، بررسی شاخص­ها و استانداردهای مناسب سازی محیط در فضاهای باز شهری برای سالمندان دو فصلنامه تخصصی جستارهای اجتماعی، 2(2)، 113-95 .

شجاعی­،­دلآرام­؛ پرتوی­، پروین­(1394)، عوامل مؤثر بر ایجاد و­ارتقاء اجتماع­پذیری در فضاهای­عمومی با مقیاس­های­مختلف شهر تهران­(­نمونه­موردی: فضاهای عمومی دو محله و یک ناحیه­در منطقه 7 تهران­)، باغ نظر،12(34)، 108 – 93.

صالحی­نیا، مجید و معماریان، غلامحسین.(­1388­)، اجتماع­پذیری فضای معماری، هنرهای زیبا، 1(40)، 17-5.

ضابطیان الهام، تقوایی علی اکبر. (1388). شاخص‌های مناسب‌سازی فضاهای شهری دوست‌دار سالمندان با استفاده از رویکرد مشارکتی. مسکن و محیط روستا. ۲۸ (۱۲۸) :۶۰-۷۱.

ضرغامی، اسماعیل؛ شرقی، علی و الفت، میلاد. (1394). ویژگی های محیطی موثر در افزایش کیفیت زندگی ساکنان خانه های سالمندان نمونه موردی: خانه های سالمندان ناحیه شمیرانات در استان تهران. مطالعات معماری ایران. 4(7): 111-126.

ضرغامی­،­ اسماعیل­ و میلاد الفت(1395)­، معیارهای نوین برنامه­ریزی­و­طراحی سکونتگاه سالمندان ­با­رویکرد افزایش امید به زندگی­در ساکنین، تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی­.

ضرغامی، اسماعیل(1396)، نظریه پایداری اجتماعی و مجتمع های مسکونی، تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.

فرگاس، جوزف(1379)، روانشناسی تعامل اجتماعی: رفتار میان فردی، ترجمه مهرداد فیروز بخت و خشایار بیگی، تهران: انتشارات مهد.

قلمبردزفولی، مریم؛ نقی­زاده، محمد(­1393­)، طراحی فضای شهری به منظور ارتقاء تعاملات اجتماعی مطالعه موردی: بلوار بین محله­ای، نشریه هویت شهر، 8(17)، 24-15.

قنبران­، عبدالحمید­؛ جعفری ، مرضیه(1393)، ﺑﺮرﺳﻲ­ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ارﺗﻘﺎ­ ﺗﻌﺎﻣﻼت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در­ﻣﻴﺎن­ﺳﺎﻛﻨﺎن ﻣﺤﻠﻪ مسکونی­(­نمونه موردی : محله درکه – تهران­)­، نشریه انجمن­علمی معماری­و شهرسازی ایران­، 7(7)، 64-57.

کاشانی جو­، خشایار­(1389)­، بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی شهری­، هویت شهر، 4(6)، 106-95 .

کرمی، اسلام؛ محمدحسینی، پریسا(1397)، بــررســی تأثیر اجتماع پذیری فضاهای عمومی بــر پــایــداری اجتماعی مجتمع­های مسکونی مطالعه موردی: مجتمع­های مسکن مهر اردبیل، مطالعات شهری، 7(26)، 56-43.

کوپرمارکوس، کلر وکارولین فرانسیس(1394)، مکان های مردمیراهنمای طراحی فضاهای باز عمومی، ترجمه نغمه مفیدی نژاد، مشهد: کتابکده کسری.

گل، یان(1392)، شهر انسانی، ترجمه علی غفاری و لیلا غفاری، تهران: موسسه علم معمار.

لنارد، سوزان کروهرست(1377)، طراحی فضای شهری و زندگی اجتماعی، ترجمه رسول مجتبی پور، مجله ی معماری و شهرسازی، 7(44 و 45)، 35.

لنگ، جان(1381)، آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه علیرضا عینی فرد، انتشارات دانشگاه تهران.

محمدزاده، رحمت(­1394­)، تحلیل فضاهای گذران اوقات فراغت سالمندان پارک گلستان شهر تبریز و ارائه راهکارها، فصلنامه هویت شهر، 9(23)، 58-47.

مداح، باقر(­1387­)، وضعیت فعالیت­های اجتماعی و نحوه گذراندن اوقات فراغت در سالمندان ایران و سوئد، مجله سالمند ایران، 3(2)، 606-597.

مردمی، کریم؛ قمری، حسام(1390)، الزامات معماری تاثیرگذار در اجتماع پذیری فضای ایستگاه های مترو، نشریه مدیریت شهری، 8(27)، 40-31.

نصر، طاهره(­1394­)، جایگاه پارادایم «معماری مسکن» در سیمای امروز شهر ایرانی ـ اسلامی، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 6(22)، 78-67.

هاشم­نژاد، هاشم؛ اسدی بوالوردی، سمیرا(­1388­)، بهره­گیری از فضای اقامتی روزانه برای ارتقای سطح کیفی زندگی سالمندان، نشریه آرمانشهر، 2(2)، 90-75.

هال، ادوارد. تی(­1376­)، بعد پنهان، ترجمه منوچهر طبیبیان، تهران: دانشگاه تهران.

هروی­کریموی، مجیده؛ انوشه، منیره؛ فروغان، مهشید؛ شیخی، محمدتقی؛ حاجی‌زاده، ابراهیم؛ سید باقر مداح، منیرالسادات؛ محمدی، عیسی و  احمدی، فضل‌الله. (1386­)، تبیین دیدگاه سالمندان پیرامون پدیده احساس تنهائی: یک پژوهش کیفی پدیدارشناسی، مجله سالمندی ایران، 2(4)، 420-410.

E . Andersson, Jonas( 2011), Architecture and Ageing on the interaction between frail older people and the built environment, ARK-akademisc avhandling.

Gehl, Jan (1987). Life Between Buildings, Translated by J. Koch, Washington - Covelo – London.

Lang, J. (1987). Creating architectural theory,­the role of behavioral science in environmental design. New York: Van nostrand-Reinhold.

Mojnews, (2018). Retrieved from: https://www.mojnews.com/newsstudios/archive,at December, 2018; 8:28:49PM.

Osmond, H, ( 1957 )” Function as the Basis of Psychiatric Ward Design”, Architectural Supplement, April, 8(4), 23-27.

WHO(World Health Organization).(2018). Health services Management –Quality and Safety.