مقایسه تطبیقی الگوی فضایی مسکن شهری مبتنی بر پیشینه تاریخی و اجتماعی شهر (مطالعه موردی: شهر اردبیل)

نویسندگان

1 شهید رجایی

2 دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

3 تربیت دبیر شهید رجایی

چکیده

در طول تاریخ خانه به عنوان مهم ترین مکانی که سازگار بازندگی انسان باشد شناخته شده است. به علت عدم شناخت کافی از کاربران و نیازهای آن ها، امروزه شاهد تغییرات زیادی در مبحث مسکن هستیم که منجر به بی هویتی خانه ها و حرکت به سوی یکسان سازی در سطح کشور شده است و پیامدی جز عدم رضایت مندی کاربران، تغییر هنجارهای اجتماعی و از بین رفتن هویت بومی ساکنان نداشته است. درعین حال روی آوردن به اصول مبتنی بر شناخت نیازها، شیوه زندگی، باورهای بومی که در طول زمان تبدیل به فرهنگ آن جامعه شده است، می تواند موجب افزایش حس تعلق به فضا و در کل رضایت مندی ساکنین از برآورده شدن نیازهای واقعی خویش شود. در این پژوهش هدف آن بوده است که به بررسی الگوهای مسکن و تحولات آن در گذر زمان با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی مؤثر پرداخته شود؛ لذا به بررسی نظام ساختاری موجود و به بازشناسی ویژگی های اصلی معماری بومی شهر اردبیل پرداخته شده است. پژوهش کمی- کیفی بوده و از روش تحقیق تاریخی و پیمایشی بهره گرفته شده است. در این راستا با ریش سفیدان و اهالی شهر مصاحبه شده و همچنین برداشت میدانی از 36 نمونه خانه در شهر اردبیل مربوط به سه دوره کلی سنتی، سنتی- معاصر و معاصر، انجام شده است؛ تا به تغییرات خانه بومی اردبیل در گذر زمان از نظر تغییرات شیوه زندگی و ویژگی های کالبدی در این خانه ها و تأثیر این تغییرات بر روند تغییر الگوی مسکن شهر پی  برده شود. پس از جمع آوری داده ها به دست آمده با استفاده از نرم افزار Excel به طبقه بندی و نمایش اطلاعات در قالب نمودار ها پرداخته شده است. در نهایت مقایسه تطبیقی تغییرات سه دوره فرض شده برای عوامل تأثیر گذار از قبیل شکل کلی خانه ها، الگوی پلان خانه ها، ویژگی های کالبدی و میزان بهره گیری از فضاها ارائه گردیده است.

کلیدواژه‌ها


امینیان، سعید؛ جانی پور، بهروز و سهرابی، ثریا ( 1390 ). گونه شناسی مسکن روستایی استان هرمزگان، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران.
.18- -

 

پوردیهیمی، شهرام ( 1390 ). فرهنگ و مسکن، نشریه مسکن و محیط روستا، شماره 3، صص. 3

 

 پیرنیا، محمدکریم ( 1386 ). سبک شناسی معماری ایرانی، چاپ پنجم، نشر سروش دانش، تهران.

 

ثلاثی، محسن ( 1387 ). جهان ایرانی و ایران جهانی، چاپ پنجم، نشر مرکز، تهران.

 

راپاپورت ( 1388 ). انسان شناسی مسکن، افضلیان، خسرو: آستان قدس رضوی، 26

 

راپاپورت، ایموس ( 1366 ). منشأ فرهنگی مجتمع های زیستی، مترجم: راضیه رضازاده، جهاد دانشگاهی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران.

 

صادق پی، ناهید ( 1391 ). تاریخچه و علل گرایش به معماری بومی، نشریه ی شهر و معماری بومی، شماره 5، ص. 6

 

میری، سید حسن و شاکریزاده ابیانه، عباس ( 1390 ). از بردیه تا ساریه، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی تهران.

 

نور محمدی، سوسن ( 1388 ). درک سرشت فضای معماری با تأمل در تشابه فضا در سکونتگا ههای بومی، رساله دکتری معمار ی، دانشکده معمار ی،
پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.