نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مرمت شهری، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

4 کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه پیام نور(تهران شرق)، تهران، ایران.

چکیده

باز زنده‌سازی فضای شهری و استخوان­بندی اصلی آن فراهم‌کننده زمینه رشد و به ‌مثابه اهرمی برای توسعه شهر است. عناصر طبیعی بخشی از منظر طبیعی هستند که در نتیجه‌ی همپوشانی و تعامل میان انسان و طبیعت پدید می‌آیند. از آنجایی که عناصر طبیعی کارکردی چندگانه از جمله ایجاد فضاهای جمعی، غنای بصری و زیست‌محیطی، ایجاد حس تعلق به مکان، مطبوعیت محیطی  و نظایر این را دارند، لذا احیاء و باز زنده­سازی مناظر طبیعی در شهر از اهمیت بسزایی برخوردار می‌باشد. اهمیت این موضوع در خصوص رودهای شهری واقع در مناطق شمالی کشور به دلیل نقش و کارکردهای ویژه آن دوچندان می‌باشد. نهر شهررود آمل که از دل محلات تاریخی شهر آمل می­گذرد یکی از بارزترین منابع طبیعی شهر تاریخی آمل است که نقش مؤثری بر شکل­گیری شهر تاریخی آمل و محلات ایفا می‌کند. هدف اصلی این تحقیق دستیابی به اصول، راهبردها و راهکارهایی جهت باز زنده‌سازی منظر طبیعی رودهای شهری به ویژه در خصوص مورد مطالعاتی یعنی نهر شهررود آمل است، به گونه‌ای که بتواند در ابعاد کالبدی، عملکردی و محیط زیستی تعاملی سازنده را بین استفاده‌کنندگان و محیط طبیعی برقرار سازد. تحقیق حاضر با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی به انجام رسیده است که در آن برای جمع‌آوری اطلاعات از اسناد کتابخانه‌ای و برداشت از محدوده به روش میدانی (بهره‌برداری از عکس‌ها و تصاویر ماهواره‌ای و غیره) شده و ارزیابی و بهره‌گیری از تجارب موفق داخلی و خارجی نیز در روند پژوهش مورد توجه بوده است. نتایج حاصل نشان می‌دهد در صورتی ‌که بتوان با باز زنده­سازی فضاهای غیرقابل استفاده مسیر و جداره‌های نهر شهررود آمل را به ‌عنوان کمیتی مؤثر بر کیفیت منظر شهری بدان نقش داد، می­توان از این محوری که از شمال به جنوب شهر گسترده است برای پاسخگویی به فعالیت­ها و نیازهای مردم شهر بهره­مند گردید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Revitalization of the Landscape of Urban Rivers with an Approach to Positive Interaction between Human and the Natural Environment; (Case Study: the River of Amol Shahr-roud)

نویسندگان [English]

  • Narges Hamzeh 1
  • Hamed Mazaherian 2
  • Mohammadsaeid Izadi 3
  • Morteza Lotfipour Siahkalroudi 4

1 M.Sc. in Urban Restoration, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran

2 Associate Professor, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran

3 Assistant Professor, Faculty of Art and Architecture, University of Bu-Ali Sina, Hamedan, Iran

4 M.Sc. in Urban Design, Faculty of Art and Architecture, Payam-e-noor University(East Branch), Tehran, Iran

چکیده [English]

Iranians have realized the value of human-nature relationships within cities for thousands of years and have been pioneers in creating this relationship. That is to say, simultaneous with human settlements in fixed locations and emergence of cities, the nature of those areas in general, and in particular, the land, surface waters (rivers, lakes, marshes, and ponds) and groundwater were exploited and transformed. The advent of the European Industrial Revolution and its following evolutions in the 19th and 20th centuries led to major changes in people’s lifestyles, as a result of which, human being, thinking to domination over nature and exploitation of it, started to destruct the nature and over time, these changes became more intense such that land became an economic commodity. In the present century also, due to the growth of urbanization and intensification of changes in the way human beings think about nature, the long-standing equilibrium of man and nature has tended toward human’s dominance over nature. However, since a few decades ago, the need for a change in attitude toward nature was emphasized; that is, the shift in attitude toward the earth from perceiving it as a commodity for human use and benefit to perceiving nature and landscape as a matter of particular values ​​and restoration of the sense of connection between human being and the earth on which it lives. In other words, today human beings believe in their adaptation to nature in the framework of environmental sustainability and maintenance as access to open and green spaces is the key to human health.
The rapid growth of suburbs due to uncontrolled constructions, population growth, rapid suburban changes, and increased urban wastes and industrial wastes are all threats that endanger the planet and the future of human life, some of its symptoms are already present which have emerged as destructive changes, increased natural disasters, and climate change. With the trend that today’s human is following, many habitats will soon be destroyed by human activities and all of the human cultural heritage which is part of the natural environment will be destroyed. These undesirable changes and consequences are the results of the inaccurate method of designing and constructing separated from the natural substrate and in line with destroying it. The balance between man and nature was governed by nature. In the 19th century, with the rapid development of technology and the subsequent increase in urbanization process destroyed the long-standing equilibrium of human and nature. So, by reflecting on the relationship between man and nature throughout history and the process of human domination over it, solutions can be found to adapt the constructions to the environment and landscape and to prevent the current acceleration toward the destruction of cultural-natural diversity.
Natural elements are part of the natural landscape that arises as a result of the overlap and interaction between human and nature. Thus, the revitalization of urban space and its main structure provides the basis for growth and is as a lever for urban development. Natural elements are part of the natural landscape that arises as a result of the overlap and interaction between human and nature. Since natural elements have multiple functions such as creation of social spaces, visual and environmental richness, creation of a sense of belonging to the place, environmental utility, and so on, therefore, restoration and revitalization of natural landscapes in the city are very important. This issue would be more important in urban rivers located in the northern regions of Iran due to their special role and functions. The river of Amol Shahr-roud, which flows from the historical sites of Amol city, is one of the most prominent natural resources of the historical city of Amol which plays an important role in the formation of the historic city of Amol and its districts. The main purpose of the present study is to achieve some principles, strategies, and solutions for revitalizing the natural landscape of urban rivers especially regarding the case study, the River of Amol Shahr-roud such that it can establish a positive interaction between users and the natural environment in physical, functional and environmental aspects.The present study was done in descriptive-analytical method and library documents and field method (use of satellite images, etc.) were used to collect the data. The successful domestic and foreign experiences and the principles of its application to the interaction between human and nature in these cities have also been analyzed. The results show that if it is possible to recreate the role of Amol Shahr-Roud as an effective element on quality of urban landscape by revitalization of the unusable spaces in the route and the Amol Shahr-Roud river walls along the route, it will be possible to take advantage from this river that is spread from the north to the south of the city to respond to the needs and activities of the city people. This study also indicates that the River of Amol Shahr-roud as a domestic river plays an important role in physical landscape, and social and environmental life of the texture of ancient neighborhoods which are recognized as physical, social, and environmental capitals of the natural landscape of the city and affect so much on linear and flexural formation, spatial hierarchy, walking routes, public facilities, integration of environmental elements, and ecological sustainability of the environment and its ecosystem.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • revitalization
  • Historical structure of city
  • Landscape of urban rivers
  • River of Amol Shahr-roud
-       اسپرین، آن ویستون (1387). زبان منظر، ترجمه سید حسین بحرینى، بهناز امین­زاده، چاپ دوم، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.
-       امین­زاده، بهناز؛ نقی­زاده، محمد (1382). الهام از میراث طبیعی در ساخت محیط زندگی، مجله پیام سبز، شماره 21.
-       ایزدی، محمد سعید (1389). عناصر و اجزاء متشکله شهر ایرانی ـ اسلامی با تأکید بر فضاهای عمومی و کارکرد آن­ها، همایش تبیین الگو­های معماری و شهرسازی اسلامی ـ ایرانی، همدان.
-       بل، سایمون (1382). عناصر طراحی بصری در منظر، ترجمه محمدرضا مثنوی، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.
-       بل، سایمون (1386). منظر: الگو، ادراک و فرایند، ترجمه بهناز امین­زاده، موسسه و انتشارات چاپ دانشگاه تهران، تهران.
-       بهزادفر، مصطفی (1386). نگاهی به هویت شهر تهران، تهیه شده در مرکز مطالعات فرهنگی شهر تهران، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، موسسه نشر شهر، تهران.
-       پاپلی یزدی، محمدحسین؛ سقایی، مهدی (1381). سنت، مدرنیته؛ بازخوانی یک مقاله جغرافیا عبارتست از روابط متقابل انسان، (فرهنگ) تکنولوژی، مدیریت و محیط، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 65 و 66، 8-31.
-       پرلورنزو، کلود؛ دوآن، فیلیپ؛ پیکون لوبور، ویرجینی؛ سیمونه، سریل (1387).، طراحی شهری و معماری کنار آب، ترجمه وحید شالی امینی، شرکت عمران و مسکن‌سازان هرمزگان، تهران.
-       تابان، محسن؛ پشوتنی­زاده، آزاده (1389). محورهای شاخص شهری و دالان­های بوم شناسانه رودها (ارتقای هویت مکانی با تأکید بر مسیرهای پیاده گردشگری)، هویت شهر، سال چهارم، شماره 6، دوره 4، 51-62.
-       چراغچی، سوسن (1391). بیانیه شیان در مورد حفاظت از محیط‎های پیرامون ساختارها، محوطه‎ها و مناطق میراث، مصوب پانزدهمین نشست مجمع عمومی ایکوموس در شیان- 21 اکتبر 2005.
-       حبیبی، محسن؛ مقصودی، ملیحه (1384). مرمت شهری- تعاریف، نظریه­ها، تجارب، منشورها و قطعنامه­های جهانی، روش­ها و اقدامات شهری، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
-       ذکاوت، کامران (1385). هویت شهرهاى جدید-نقش عوامل طبیعى و مصنوع، شرکت عمران شهرهاى جدید، تهران.
-       روستا، زهرا؛ منوری، مسعود؛ درویشی، مهدی؛ فلاحتی، فاطمه (1391). کاربرد داده­های سنجش از راه دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در استخراج نقشه­های کاربردی اراضی شهر شیراز، نشریه آمایش سرزمین، شماره 6، 149-164.
-       سلطان­زاده، حسین (1391). طراحی منظر، مجله معماری و فرهنگ 49،  تهران، 4.
-       غضنفری، پروانه (1387). منظر طبیعی، مجله منظر، شماره صفر، تهران، 20-25.
-       فلامکی، محمدمنصور (1386). باز زنده­سازی بناها و بافت­های تاریخی، ویرایش جدید، دانشگاه تهران، تهران.
-       فلامکی، محمدمنصور (1387). نظریه­ای بر منشور مرمت شهری در ایران، نشر فضا، تهران.
-       کالن، گورودن (1377). گزیده منظر شهری، ترجمه منوچهر طبیبیان، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.
-       کوریک، جیمز آ (1381). انقلاب صنعتی، ترجمه مهدی حقیقت­خواه، نشر ققنوس، تهران.
-       لینچ، کوین (1387). سیمای شهر، ترجمه منوچهر مزینی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
-       ماتلاک، جان (1379). آشنایی با طراحی محیط و منظر، سازمان پارک­ها و فضای سبز شهر تهران، تهران.
-       مال عزیزی، مهرداد (1391). طرح منظر اراضی درون‌شهری حاشیه رودخانه­ها، مجله معماری و فرهنگ 49، تهران، 21-24.
-       مجتهدی، بهار (1389). رودخانه خشک تبریز، محور پایداری شهر، راهبرد احیای زیرساخت­های طبیعی در سازمان فضایی شهر، ماهنامه منظر، شماره نهم، 14-17.
-       مک هارگ، ایان (1386). طراحی با طبیعت، ترجمه عبدالحسین وهاب‌زاده، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، مشهد.
-       منصوری، سید امیر (1384). جزوه درسی منظر معاصر، استادیار دانشگاه تهران.
-       مهندسین مشاور پارهاس و همکاران (1386). ساماندهی حریم رودخانه­های زرجوب و گوهر رود رشت، چهار جلد.
-       مهندسین مشاور پژوهش و عمران (1385). مطالعات طرح تفصیلی ویژه بافت قدیم شهر آمل، جلد اول.
-       میاس، جوزف (1390). هویت بخشی و احیای کانال­های آن در محله تاریخی بنیولس، ترجمه: عمید پارسی، مجله معماری و فرهنگ، شماره 43.
-       نقره‌کار، عبدالحمید (1381). هویت و بحران آن در اندیشه معماری و شهرسازی معاصر، مرکز تحقیقات شهرسازى و معمارى دانشگاه علم و صنعت، تهران.
-       نقی­زاده، محمد (1384). جایگاه طبیعت و محیط‌زیست در فرهنگ و شهرهای ایرانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران.
-       وفایی، شهربانو (1381). سیمای میراث فرهنگی مازندران، چاپ اول.
-       Aasarchitecture (2012). Retrieved from: https://aasarchitecture.com/2012/08/arganzuela-footbridge-by-dominique-perrault.html, 2012.
-       Benson JF, Roe MH (2000). Landscape and sustainability, 1st edition, London, Spon press Taylor and Francis Group.
-       Charter of New Urbanism (2000). Congress for the New Urbanism / United States Bulletin of Science, Technology & Society.
-       CNU Charter Awards (2013). The Global Award for Excellence in Urban Design, Congress for the New Urbanism.
-       Declaration 1st Fox River Summit (2013). Burlington, Wisconsin Celebrating Success & Addressing Shared Challenges, 22 March 2013.
-       European Landscape Convention (2000). Council of Europe, Florence, Retrieved from: http://conventions.coe.int/ Treaty/en/Treaties/Html/176.htm/, {Visited on March 20, 2010}.
-       Ferdinands K (2004). Landscape Ecology and GIS, Charles Darwin University, July 2004.
-       Florence Declaration on Landscape (2012). Final Declaration of the UNESCO International Meeting on "The International Protection of Landscapes" held in Florence on September 19-21, 2012 on the occasion of the 40th Anniversary of the World Heritage Convention, iflaonline.org/wp.../12/FLORENCE-DECLARATION-ON-LANDSCAPE-2012-6.pdf.
-       Gettyimages (2009). Retrieved from:
https://www.gettyimages.fr/detail/photo/cheonggyecheon-river-image-libre-de-droits/537575737.
-       ICOMOS (2000). The Oxford Declaration on Landscape,
www.rogercrofts.net/files/floppydisc/oxforddeclarationlandscape.pdf.
-       Irna (2015). Zayandeh Rood Beach, Marnan Historic Bridge, Retrieved from: https://www.irna.ir/news/81719697/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%84-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1 %D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%84 %D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%86#gallery, 12:43 24 Mordad 1394.
-       Jackson L (2003). The Relationship of Urban Design to Human Health and Condition, Landscape and Urban Planning, No. 64, pp. 191-200.
-       Mediterranean Landscape Charter (2013). Landscape, Territorial Mark of Identity and Driving Force for a New Model of Territorial Governance in Mediterranean Rural Areas, Editor: Alpes de Lumière, Responsible Partner: Comarca del Matarraña, Objective 2.1: Protection and Enhancement of Natural Resources and Heritage.
-       Nairobi Declaration (2014). 3rd Inter-Parliamentary Hearing on Forests for People Nairobi, Kenya, 30 Septeber 2014.
-       Northern Ireland’s Landscape Charter (2014). Response to January 2014 consultation documentfrom Mountaineering Ireland,
-       https://www.mountaineering.ie/_files/2014716112012_a1f8fbb8.pdf.
-       Proshansky HM (1978). The city and self-identity. Environment and Behavior, Vol. 10, pp. 147-169.
-       Scazzosi Z (2003). Landscape and Cultural Landscape: European Landscape convention and UNESCO. Policy, In: UNESCO paper 7: Curtural Landscape: The challenge of Convention, UNESCO, World Heritage Center, pp. 55-59.
-       Scotland’s Landscape Charter (2010). Scottish Natural Heritage October 2010. www.snh.gov.uk,
https://www.nature.scot/sites/default/files/2017-06/B721956%20-%20Scotland%27s%20Landscape%20Charter%20-%2028%20September%202010.pdf, The Scottish Landscape Forum.
-       The Eeconet Declaration, Bennett G (Ed.) (1994). Conserving Europe's Natural Heritage: Towards a European Ecological Network, 1-85966-090-8, Graham. Bennett; pub. Graham & Trotman; printed in Great Britain), pp. 285-288.
-       The Landscape Declaration (2013). Made at the UK National Parks conference, North York Moors, https://www.northyorkmoors.org.uk/discover/landscape/the-landscape-declaration, September 2013.
-       Vancouver Charter (1953). ]SBC 1953 [Charter 55, Heritage Conservation, part XXVIII.
http://www.bclaws.ca/civix/document/id/consol15/consol15/vanch_29.
-       Vienna Memorandum (2005). World Heritage and Contemporary Architevture – Manageing the Heritage Urban Landscape, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Organisation des Nations Unies pour l‘éducation, la science et la culture, Centre du patrimoine mondial World Heritage Centre, whc.unesco.org/document/6814.
-       Westhoff V (1970). New criteria for nature reserves, New Science, pp. 108-113.
-       Wheeler S (1998). Planning Sustainable and Livable Cities, In “The City Reader “Ed (R.T.Legates and Fostout) Routedge, pp. 440-441.