باز زنده‌سازی منظر رودهای شهری با رویکرد تعامل سازنده بین انسان و محیط طبیعی؛ (مورد واکاوی نهر "شهررود" آمل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مرمت شهری، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

4 کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه پیام نور(تهران شرق)، تهران، ایران.

10.30475/isau.2020.103681

چکیده

باز زنده‌سازی فضای شهری و استخوان­بندی اصلی آن فراهم‌کننده زمینه رشد و به ‌مثابه اهرمی برای توسعه شهر است. عناصر طبیعی بخشی از منظر طبیعی هستند که در نتیجه‌ی همپوشانی و تعامل میان انسان و طبیعت پدید می‌آیند. از آنجایی که عناصر طبیعی کارکردی چندگانه از جمله ایجاد فضاهای جمعی، غنای بصری و زیست‌محیطی، ایجاد حس تعلق به مکان، مطبوعیت محیطی  و نظایر این را دارند، لذا احیاء و باز زنده­سازی مناظر طبیعی در شهر از اهمیت بسزایی برخوردار می‌باشد. اهمیت این موضوع در خصوص رودهای شهری واقع در مناطق شمالی کشور به دلیل نقش و کارکردهای ویژه آن دوچندان می‌باشد. نهر شهررود آمل که از دل محلات تاریخی شهر آمل می­گذرد یکی از بارزترین منابع طبیعی شهر تاریخی آمل است که نقش مؤثری بر شکل­گیری شهر تاریخی آمل و محلات ایفا می‌کند. هدف اصلی این تحقیق دستیابی به اصول، راهبردها و راهکارهایی جهت باز زنده‌سازی منظر طبیعی رودهای شهری به ویژه در خصوص مورد مطالعاتی یعنی نهر شهررود آمل است، به گونه‌ای که بتواند در ابعاد کالبدی، عملکردی و محیط زیستی تعاملی سازنده را بین استفاده‌کنندگان و محیط طبیعی برقرار سازد. تحقیق حاضر با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی به انجام رسیده است که در آن برای جمع‌آوری اطلاعات از اسناد کتابخانه‌ای و برداشت از محدوده به روش میدانی (بهره‌برداری از عکس‌ها و تصاویر ماهواره‌ای و غیره) شده و ارزیابی و بهره‌گیری از تجارب موفق داخلی و خارجی نیز در روند پژوهش مورد توجه بوده است. نتایج حاصل نشان می‌دهد در صورتی ‌که بتوان با باز زنده­سازی فضاهای غیرقابل استفاده مسیر و جداره‌های نهر شهررود آمل را به ‌عنوان کمیتی مؤثر بر کیفیت منظر شهری بدان نقش داد، می­توان از این محوری که از شمال به جنوب شهر گسترده است برای پاسخگویی به فعالیت­ها و نیازهای مردم شهر بهره­مند گردید.

کلیدواژه‌ها


-       اسپرین، آن ویستون (1387). زبان منظر، ترجمه سید حسین بحرینى، بهناز امین­زاده، چاپ دوم، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.

-       امین­زاده، بهناز؛ نقی­زاده، محمد (1382). الهام از میراث طبیعی در ساخت محیط زندگی، مجله پیام سبز، شماره 21.

-       ایزدی، محمد سعید (1389). عناصر و اجزاء متشکله شهر ایرانی ـ اسلامی با تأکید بر فضاهای عمومی و کارکرد آن­ها، همایش تبیین الگو­های معماری و شهرسازی اسلامی ـ ایرانی، همدان.

-       بل، سایمون (1382). عناصر طراحی بصری در منظر، ترجمه محمدرضا مثنوی، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.

-       بل، سایمون (1386). منظر: الگو، ادراک و فرایند، ترجمه بهناز امین­زاده، موسسه و انتشارات چاپ دانشگاه تهران، تهران.

-       بهزادفر، مصطفی (1386). نگاهی به هویت شهر تهران، تهیه شده در مرکز مطالعات فرهنگی شهر تهران، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، موسسه نشر شهر، تهران.

-       پاپلی یزدی، محمدحسین؛ سقایی، مهدی (1381). سنت، مدرنیته؛ بازخوانی یک مقاله جغرافیا عبارتست از روابط متقابل انسان، (فرهنگ) تکنولوژی، مدیریت و محیط، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 65 و 66، 8-31.

-       پرلورنزو، کلود؛ دوآن، فیلیپ؛ پیکون لوبور، ویرجینی؛ سیمونه، سریل (1387).، طراحی شهری و معماری کنار آب، ترجمه وحید شالی امینی، شرکت عمران و مسکن‌سازان هرمزگان، تهران.

-       تابان، محسن؛ پشوتنی­زاده، آزاده (1389). محورهای شاخص شهری و دالان­های بوم شناسانه رودها (ارتقای هویت مکانی با تأکید بر مسیرهای پیاده گردشگری)، هویت شهر، سال چهارم، شماره 6، دوره 4، 51-62.

-       چراغچی، سوسن (1391). بیانیه شیان در مورد حفاظت از محیط‎های پیرامون ساختارها، محوطه‎ها و مناطق میراث، مصوب پانزدهمین نشست مجمع عمومی ایکوموس در شیان- 21 اکتبر 2005.

-       حبیبی، محسن؛ مقصودی، ملیحه (1384). مرمت شهری- تعاریف، نظریه­ها، تجارب، منشورها و قطعنامه­های جهانی، روش­ها و اقدامات شهری، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

-       ذکاوت، کامران (1385). هویت شهرهاى جدید-نقش عوامل طبیعى و مصنوع، شرکت عمران شهرهاى جدید، تهران.

-       روستا، زهرا؛ منوری، مسعود؛ درویشی، مهدی؛ فلاحتی، فاطمه (1391). کاربرد داده­های سنجش از راه دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در استخراج نقشه­های کاربردی اراضی شهر شیراز، نشریه آمایش سرزمین، شماره 6، 149-164.

-       سلطان­زاده، حسین (1391). طراحی منظر، مجله معماری و فرهنگ 49،  تهران، 4.

-       غضنفری، پروانه (1387). منظر طبیعی، مجله منظر، شماره صفر، تهران، 20-25.

-       فلامکی، محمدمنصور (1386). باز زنده­سازی بناها و بافت­های تاریخی، ویرایش جدید، دانشگاه تهران، تهران.

-       فلامکی، محمدمنصور (1387). نظریه­ای بر منشور مرمت شهری در ایران، نشر فضا، تهران.

-       کالن، گورودن (1377). گزیده منظر شهری، ترجمه منوچهر طبیبیان، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، تهران.

-       کوریک، جیمز آ (1381). انقلاب صنعتی، ترجمه مهدی حقیقت­خواه، نشر ققنوس، تهران.

-       لینچ، کوین (1387). سیمای شهر، ترجمه منوچهر مزینی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.

-       ماتلاک، جان (1379). آشنایی با طراحی محیط و منظر، سازمان پارک­ها و فضای سبز شهر تهران، تهران.

-       مال عزیزی، مهرداد (1391). طرح منظر اراضی درون‌شهری حاشیه رودخانه­ها، مجله معماری و فرهنگ 49، تهران، 21-24.

-       مجتهدی، بهار (1389). رودخانه خشک تبریز، محور پایداری شهر، راهبرد احیای زیرساخت­های طبیعی در سازمان فضایی شهر، ماهنامه منظر، شماره نهم، 14-17.

-       مک هارگ، ایان (1386). طراحی با طبیعت، ترجمه عبدالحسین وهاب‌زاده، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، مشهد.

-       منصوری، سید امیر (1384). جزوه درسی منظر معاصر، استادیار دانشگاه تهران.

-       مهندسین مشاور پارهاس و همکاران (1386). ساماندهی حریم رودخانه­های زرجوب و گوهر رود رشت، چهار جلد.

-       مهندسین مشاور پژوهش و عمران (1385). مطالعات طرح تفصیلی ویژه بافت قدیم شهر آمل، جلد اول.

-       میاس، جوزف (1390). هویت بخشی و احیای کانال­های آن در محله تاریخی بنیولس، ترجمه: عمید پارسی، مجله معماری و فرهنگ، شماره 43.

-       نقره‌کار، عبدالحمید (1381). هویت و بحران آن در اندیشه معماری و شهرسازی معاصر، مرکز تحقیقات شهرسازى و معمارى دانشگاه علم و صنعت، تهران.

-       نقی­زاده، محمد (1384). جایگاه طبیعت و محیط‌زیست در فرهنگ و شهرهای ایرانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران.

-       وفایی، شهربانو (1381). سیمای میراث فرهنگی مازندران، چاپ اول.

-       Aasarchitecture (2012). Retrieved from: https://aasarchitecture.com/2012/08/arganzuela-footbridge-by-dominique-perrault.html, 2012.

-       Benson JF, Roe MH (2000). Landscape and sustainability, 1st edition, London, Spon press Taylor and Francis Group.

-       Charter of New Urbanism (2000). Congress for the New Urbanism / United States Bulletin of Science, Technology & Society.

-       CNU Charter Awards (2013). The Global Award for Excellence in Urban Design, Congress for the New Urbanism.

-       Declaration 1st Fox River Summit (2013). Burlington, Wisconsin Celebrating Success & Addressing Shared Challenges, 22 March 2013.

-       European Landscape Convention (2000). Council of Europe, Florence, Retrieved from: http://conventions.coe.int/ Treaty/en/Treaties/Html/176.htm/, {Visited on March 20, 2010}.

-       Ferdinands K (2004). Landscape Ecology and GIS, Charles Darwin University, July 2004.

-       Florence Declaration on Landscape (2012). Final Declaration of the UNESCO International Meeting on "The International Protection of Landscapes" held in Florence on September 19-21, 2012 on the occasion of the 40th Anniversary of the World Heritage Convention, iflaonline.org/wp.../12/FLORENCE-DECLARATION-ON-LANDSCAPE-2012-6.pdf.

-       Gettyimages (2009). Retrieved from:

https://www.gettyimages.fr/detail/photo/cheonggyecheon-river-image-libre-de-droits/537575737.

-       ICOMOS (2000). The Oxford Declaration on Landscape,

www.rogercrofts.net/files/floppydisc/oxforddeclarationlandscape.pdf.

-       Irna (2015). Zayandeh Rood Beach, Marnan Historic Bridge, Retrieved from: https://www.irna.ir/news/81719697/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%84-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%B1 %D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%84 %D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%86#gallery, 12:43 24 Mordad 1394.

-       Jackson L (2003). The Relationship of Urban Design to Human Health and Condition, Landscape and Urban Planning, No. 64, pp. 191-200.

-       Mediterranean Landscape Charter (2013). Landscape, Territorial Mark of Identity and Driving Force for a New Model of Territorial Governance in Mediterranean Rural Areas, Editor: Alpes de Lumière, Responsible Partner: Comarca del Matarraña, Objective 2.1: Protection and Enhancement of Natural Resources and Heritage.

-       Nairobi Declaration (2014). 3rd Inter-Parliamentary Hearing on Forests for People Nairobi, Kenya, 30 Septeber 2014.

-       Northern Ireland’s Landscape Charter (2014). Response to January 2014 consultation documentfrom Mountaineering Ireland,

-       https://www.mountaineering.ie/_files/2014716112012_a1f8fbb8.pdf.

-       Proshansky HM (1978). The city and self-identity. Environment and Behavior, Vol. 10, pp. 147-169.

-       Scazzosi Z (2003). Landscape and Cultural Landscape: European Landscape convention and UNESCO. Policy, In: UNESCO paper 7: Curtural Landscape: The challenge of Convention, UNESCO, World Heritage Center, pp. 55-59.

-       Scotland’s Landscape Charter (2010). Scottish Natural Heritage October 2010. www.snh.gov.uk,

https://www.nature.scot/sites/default/files/2017-06/B721956%20-%20Scotland%27s%20Landscape%20Charter%20-%2028%20September%202010.pdf, The Scottish Landscape Forum.

-       The Eeconet Declaration, Bennett G (Ed.) (1994). Conserving Europe's Natural Heritage: Towards a European Ecological Network, 1-85966-090-8, Graham. Bennett; pub. Graham & Trotman; printed in Great Britain), pp. 285-288.

-       The Landscape Declaration (2013). Made at the UK National Parks conference, North York Moors, https://www.northyorkmoors.org.uk/discover/landscape/the-landscape-declaration, September 2013.

-       Vancouver Charter (1953). ]SBC 1953 [Charter 55, Heritage Conservation, part XXVIII.

http://www.bclaws.ca/civix/document/id/consol15/consol15/vanch_29.

-       Vienna Memorandum (2005). World Heritage and Contemporary Architevture – Manageing the Heritage Urban Landscape, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Organisation des Nations Unies pour l‘éducation, la science et la culture, Centre du patrimoine mondial World Heritage Centre, whc.unesco.org/document/6814.

-       Westhoff V (1970). New criteria for nature reserves, New Science, pp. 108-113.

-       Wheeler S (1998). Planning Sustainable and Livable Cities, In “The City Reader “Ed (R.T.Legates and Fostout) Routedge, pp. 440-441.