ضرورت شناسایی عوامل موثر بر بکارگیری فناوری مناسب مصالح بومی در مسکن موقت پس از زلزله در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران و عضو هیأت علمی گروه هنرو

2 دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران

3 دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.

10.30475/isau.2026.477946.2189
چکیده
مطالعه تجارب مسکن موقت پس از زلزله‌های مرگبار حدود چهل سال اخیر ایران حاکی از آن است که در بازسازی برخی از مناطق زلزله‌زده در عین ضرورت نیاز به تأمین مسکن موقت(شش ماه تا سه سال) برای بازگشت آسیب‌دیدگان به زندگی و از سرگرفتن فعالیت‌های عادی روزمره‌شان، سیاست مسئولین بر حذف مسکن موقت و انتقال سکونت از چادرها به سکونتگاه‌های دائمی، با تسریع بازسازی مساکن دائمی قرارگرفته‌است. از این رو این پژوهش با هدف بررسی ضرورت شناسایی عوامل مؤثر بر بکارگیری فناوری مناسب مصالح بومی در مسکن موقت پس از زلزله در ایران و روش نظریه زمینه‌ای انجام شده‌است. کدگذاری داده‌ها و استحصال و تحلیل14 مقوله(313 کد) با استفاده از نرم‌افزارمکس‌کیودی‌ای، در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی، نحوه‌ی سکونت آسیب‌دیدگان تا زمان آماده‌شدن مسکن دائم را، در دو رویکرد اصلی و سه بخش کسب آمادگی قبل از وقوع زلزله(4 مقوله)، مواجهه با زلزله(5 مقوله) و پس از مواجهه با زلزله(5 مقوله) قابل جمع‌بندی می‌نماید. در رویکرد اول سکونت در چادر و کانکس به‌دلایل مختلف سبب بروز نارضایتی و مشکلات فراوانی برای خانوار آسیب‌دیده شده‌است و رویکرد دوم، تجارب قابل تأمل و خودجوش ساخت مسکن موقت بومی را بدون برنامه‌ریزی قبلی مدیریت بحران و مبتنی بر استفاده از مصالح و دانش فنی بومی آسیب‌دیدگان، و مشارکت مؤثر ایشان با امدادگران و برخی افراد متخصص داوطلب رقم‌زده‌است. تحلیل یافته‌ها نشان‌می‌دهد که تأمین مسکن موقت مناسب و پاسخگو تنها با ارائه‌ی راهکارهای قابل انطباق با "شرایط اقلیمی و زیست‌محیطی" و جوابدهی به "نیازهای کاربران اعم از نیازهای معیشتی و فاکتورهای فرهنگی و اجتماعی" ایشان، ذیل ایجاد"تعادل بین هزینه‌های مسکن موقت و مسکن دائم" و با "برنامه‌ریزی قبلی و کسب آمادگی لازم"، برای غلبه بر"محدودیتهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و مالی" امکانپذیر‌است. از این رو الگوی زمینه‌ای بر اساس انتخاب"مصالح، منابع و فناوری ساخت" به عنوان مقوله‌ی گزینشی، تنظیم شده‌است و نتایج هر دو رویکرد را ارائه‌می‌نماید، که خود مبین ضرورت بکارگیری مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر فناوری مناسب مصالح بومی ایران است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Necessity of using appropriate technology of indigenous materials in temporary housing after Earthquake in Iran

نویسندگان English

Molood Khosravi 1
Hassan Zolfagharzadeh 2
Seyed Rahman Eghbali 3
1 Phd student, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran & Faculty Instructor of Payame Noor University, Department of Art & Architecture. Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
3 Associate Professor, Faculty of Architecture and Urbanism, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده English

مطالعه تجارب مسکن موقت پس از زلزله‌های مرگبار حدود چهل سال اخیر ایران حاکی از آن است که در بازسازی برخی از مناطق زلزله‌زده در عین ضرورت نیاز به تأمین مسکن موقت(شش ماه تا سه سال) برای بازگشت آسیب‌دیدگان به زندگی و از سرگرفتن فعالیت‌های عادی روزمره‌شان، سیاست مسئولین بر حذف مسکن موقت و انتقال سکونت از چادرها به سکونتگاه‌های دائمی، با تسریع بازسازی مساکن دائمی قرارگرفته‌است. جمع‌بندی داده‌ها و استحصال و تحلیل14 مقوله(313 کد) با استفاده از نرم‌افزارمکس‌کیودی‌ای با روش نظریه زمینه‌ای، در سه مرحله کدگذاری باز، محوری، و گزینشی، نحوه‌ی سکونت آسیب‌دیدگان تا زمان آماده‌شدن مسکن دائم را، در دو رویکرد اصلی و سه بخش کسب آمادگی قبل از وقوع زلزله(4 مقوله)، مواجهه با زلزله(5 مقوله) و پس از مواجهه با زلزله(5 مقوله) قابل جمع‌بندی می‌نماید. در رویکرد اول سکونت در چادر و کانکس به‌دلایل مختلف سبب بروز نارضایتی و مشکلات فراوانی برای خانوار آسیب‌دیده شده-است و رویکرد دوم، تجارب قابل تأمل و خودجوش ساخت مسکن موقت بومی را بدون برنامه‌ریزی قبلی مدیریت بحران و مبتنی بر استفاده از مصالح و دانش فنی بومی آسیب‌دیدگان، و مشارکت مؤثر ایشان با امدادگران و برخی افراد متخصص داوطلب رقم‌زده‌است. تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که تأمین مسکن موقت مناسب و پاسخگو تنها با ارائه‌ی راهکارهای قابل انطباق با "شرایط اقلیمی و زیست‌محیطی" و جوابدهی به "نیازهای کاربران اعم از نیازهای معیشتی و فاکتورهای فرهنگی و اجتماعی" ایشان، ذیل ایجاد"تعادل بین هزینه‌های مسکن موقت و مسکن دائم" و با "برنامه‌ریزی قبلی و کسب آمادگی لازم"، برای غلبه بر"محدودیتهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و مالی" امکانپذیر است. از این رو الگوی زمینه‌ای بر اساس انتخاب"مصالح، منابع و فناوری ساخت" به عنوان مقوله-ی گزینشی ارائه شده است و نتایج هر دو رویکرد را ارائه می‌نماید، که خود مبین ضرورت بکارگیری مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر فناوری مناسب مصالح بومی ایران است.

کلیدواژه‌ها English

temporary housing
Indigenous temporary housing
temporary housing after earthquake
indigenous materials
Appropriate technology
Appropriate technology of indigenous materials of Iran

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 19 آذر 1403