معماری و شهرسازی ایران(JIAU)

تعیین عوامل موثر بر ارتقاء “دلبستگی مکانی” ساکنین در مراکز محلات معاصر(مورد مطالعه: محله کوی اساتید شهر یزد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی ریاحی دهکردی 1
مهدی منتظرالحجه 2
مجتبی شریف نژاد 3

1 کارشناسی ارشد طراحی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 دانشیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

3 مربی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

https://doi.org/10.30475/isau.2021.185974.1217
چکیده
دلبستگی مکانی حاصل پیوند انسان‌ها با محیط اطرافشان است و با زندگی کردن افراد در محیط به وجود می‌آید. مراکز محلات شاخص‌ترین جزء محلات محسوب شده و نقش بسزایی در زنده نگه داشتن آن‌ها دارند. مرکز محله کوی اساتید شهر یزد با مسائلی از قبیل افول روابط اجتماعی و امنیت در پی کاهش حضور پذیری، از بین رفتن یکپارچگی فضایی و پایین آمدن دلبستگی مکانی ساکنین به آن روبه‌رو است. هدف این پژوهش تعیین عامل‌های مؤثر بر ارتقاء دلبستگی مکانی ساکنین و میزان شدت تأثیر هر یک از این عوامل می‌باشد. روش پژوهش از نوع روش پیمایشی و همبستگی بوده و به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و تعیین عامل‌های تعیین‌کننده از روش تحلیل عاملی اکتشافی بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که از میان عامل‌های مستخرج از 181 پرسشنامه، عوامل کالبدی- بصری (بار عاملی تجمعی 20/769)، ویژگی‌های فردی (بار عاملی تجمعی 36/645)، خاطرات و ارزش‌های شخصی و جمعی (بار عاملی تجمعی 45/760)، تسهیلات فضایی (بار عاملی تجمعی 54/184) و فاصله از مرکز محله (بار عاملی تجمعی 58/900) به ترتیب دارای بیشترین شدت تأثیر بر دلبستگی مکانی ساکنین کوی اساتید هستند.

چکیده تصویری

تعیین عوامل موثر بر ارتقاء “دلبستگی مکانی” ساکنین در مراکز محلات معاصر(مورد مطالعه: محله کوی اساتید شهر یزد)

تازه های تحقیق

- 41 متغیرها در شش دسته بندی برای پژوهش مشخص شده اند. 
- پس از آزمون تحلیل عاملی اکتشافی  5 عامل تاثیر گذار کالبدی- بصری ، ویژگی‌های فردی ، خاطرات و ارزش‌های شخصی و جمعی ، تسهیلات فضایی  و فاصله از مرکز مشخص شدند.
- در مقایسه با دیگرپژوهش‌ها درکنار اشتراکات در عامل کالبدی- بصری، در بین ساکنین کوی اساتید ویژگی‌های معماری و توجه به تناسب و طراحی محیط و همچنین متفاوت بودن مرکز محله با دیگر مراکز محلات اهمیت بسیار بالایی دارد.

کلیدواژه‌ها

دلبستگی مکانی
تحلیل عاملی اکتشافی
مرکز محله
یزد

عنوان مقاله English

Determining the effective factors on promoting the "place attachment" for the residents of contemporary neighborhoods centers (Case study: Kooy-e-Asatid neigborhood in Yazd city)

نویسندگان English

Ali Riahi Dehkordi 1
Mahdi Montazerolhoja 2
Mojtaba Sharifnejad 3
1 M.A. in Urban Design, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran.
2 Associate Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran.
3 Instructor, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده English

Extended Abstract
Background and Objectives: Place attachment is one of the topics in the field of urban design. This concept is a result of linking people with their environment in order to improve environmental quality. The concept of place attachment includes different scales, including city, house, and neighborhood attachment; however, peoples' attachment to their residential environments is the most important. Place attachment is manifested in neighborhood attachment formation by staying and living in the residential environments and eventually developing strong interest. Neighborhood centers are considered the most prominent component of neighborhoods and play an important role in keeping the neighborhood alive to shape neighborhood attachment for residents. Kooy-e-Asatid neighborhood center located in district three of Yazd is the main part of the neighborhood; however, it is faced with many environmental issues such as deteriorated social relationships and declined security due to the reduced presence of people. There are other destructive problems in this neighborhood center, such as the loss of cohesion and spatial integrity due to unbuilt spaces and consequently reduced place attachment and bad quality of life. However, there are some considerations that place attachment can increase people's presence and make sense of attachment in their neighborhood center and functionally save it from isolation. Therefore, the main purpose of this quantitative study is to determine the affecting factors and their impacts on promoting place attachment.
Methods: In this regard, in order to collect information, library documents and resources, interviews, field observations, and questionnaires have been used. Eventually, in order to analyze the obtained data SPSS software has been used. The questionnaire designed to be distributed among the residents of the Kooy-e- Asatid neighborhood consisted of 44 questions of variables, and in order to measure the results, a 5-point Likert scale was used. The statistical population included all 1182 people (342 households), and the sample size was 181 questionnaires, calculated by Cochran's formula at 95% confidence level with p = q = 0.5 and with error d = 0.1. Then, they were distributed among the respondents by using the available sampling method. In order to assess the reliability of the questionnaire, the "Cronbach's alpha" test was used, and to evaluate the normality of data distribution, the "Kolmograph-Smirnov" test was utilized. The Bartlett test was applied to determine the correlation between the research data. Finally, the exploratory factor analysis test was used to analyze the affecting factors on the promotion of residents' place attachment.
Findings: Findings indicate that among the factors extracted from the questionnaires, physical-visual factors (cumulative factor load of 20.769), individual characteristics (cumulative factor load of 36.645), personal and collective memories and values ​​( Cumulative factor load 45.760), spatial facilities (cumulative factor load 544.184) and distance from neighborhood center (cumulative factor load 58.900) have the most impacts on Kooy-e- Asatid neighborhood residents' place attachment, respectively. Furthermore, among the obtained factors, the physical-visual factor with indicators such as architectural features, visual signs, type of materials, etc., had the most impact on Kooy-e- Asatid neighborhood residents' place attachment. Apart from the similarities in physical-visual contributors in Kooy-e Asatid and other studied urban areas, architectural features such as designing living spaces by considering proportions and their differences from other contemporary neighborhood centers are very important features in Kooy-e-Asatid neighborhood.
Conclusion: After examining the findings, it can be stated that according to physical-visual factors, some features such as individual characteristics, personal and collective memories and values, spatial facilities, and distance from neighborhood center can help the creation of place attachment in contemporary urban centers. Some different suggestions can also be made to promote place attachment in contemporary urban neighborhoods centers:
1. Accurate and calculated design of space in  neighborhood centers and paying attention to design features such as the proportions, balance and harmony of space with the existing texture in order to differentiate it from other neighborhood centers;
2. Designing contemporary urban context based on historical context to shape the identity of new urban neighborhoods;
3. Consideration of neighborhood values ​​ in designing the neighborhood centers in order to engage people with the place and encourage them to have a greater presence.
4. Creating a connection between different spaces and providing an atmosphere of a collective space into the neighborhood centers in order to create continuity and integrity of spaces.

کلیدواژه‌ها English

Place Attachment
Exploratory Factor Analysis
Neighborhood Center
Yazd
ارنت، رندل، (1387)، منشور نوشهرسازی، مترجمین: رضا بصیری مژدهی و علیرضا دانش، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری تهران.
امیر کافی، مهدی و شکوفه فتحی، (1390)، بررسی عوامل موثر بر دلبستگی به منطقه مسکونی: مطالعه موردی: شهر کرمان، مطالعات اجتماعی ایران، دوره 5، شماره 1، صص 41-5.            
پاکزاد، جهانشاه، (1384)، راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران، نشر طرح و پیام سیما.
پورجعفر، محمدرضا، (1383)، بازشناسی مبانی هویت فرهنگی و تعلق اجتماعی محله‌های امام‌زاده صالح چیذر و قیطریه تجریش برای توسعه محله‌ای در تهران، همایش علمی کاربردی توسعه محله‌ای چشم‌انداز توسعه پایدار تهران، چکیده مقالات و سخنرانی­ها، صص 169- 168.
پیربابایی، محمدتقی؛ مینو قرهبگلو و زهرا علینام، (1395)، بررسی تأثیر عوامل فردی در مطالعه فرایندمحور دلبستگی به مکان با رویکرد روانشناسی شناختی (مورد پژوهی: محله قره باغی ها در تبریز)، نشریه هنرهای زیبا، دوره 21، شماره 2، صص 68-55.
توسلی، محمود، (1376)، اصول و روشهای طراحی شهری و فضاهای مسکونی در ایران، جلد اول، مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران، تهران.
رحیمی، لیلا؛ مجتبی رفیعیان و محمد باقری، (1395)، تبیین مؤلفه های دلبستگی به مکان در مقیاس محله و شهر و تحلیل تعمیم پذیری آن، نشریه معماری و شهرسازی آرمان شهر، شماره  17، صص 236-225.
رحیمی، لیلا؛ مجتبی رفیعیان و محمد باقری، (1396)، ارزیابی تأثیر مقیاس مکانی بر دلبستگی ساکنین به مکان در محلات مرکزی (شهر تبریز)، نشریه نامه معماری و شهرسازی، دوره 9، شماره 18، صص 58-43.
زمانی، بهادر و محسن هنرور، (1395)، ارزیابی عوامل مؤثر بر دلبستگی مکانی در محلات شهری با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه­ای، نشریه مطالعات جامعه شناختی شهری، دوره 6، شماره 20، صص 156-131.
سپاه منصور، مژگان و  فاطمه شهابی‌زاده، (1387)، ادراک دلبستگی بزرگسال و دلبستگی به خدا، فصلنامه روانشناسی ایرانی، دوره 4، شماره 15، صص 265-253.
سجادزاده، حسن؛ عادل شریفی؛ محمدعلی اسدی و ندا شریفی، (1394)، دلبستگی مکانی و ادراک کیفیت محیطی بر میزان حس رضایت در محله سنتی (نمونه موردی: محله حاجی همدان)، نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 6، شماره 22، صص 152-139.
سوزنچی، کیانوش و سارا تریوه، (1390)، بازطراحی بوستان‌های محله‌ای با تأکید بر توسعه روابط اجتماعی میان ساکنان محله، مجله نقش جهان، دوره 1، شماره 1، صص 129-107.
شماعی، علی، (1380)، بررسی و تحلیل ساخت اکولوژی شهری در شهر یزد، نشریه کاوش نامه زبان و ادبیات فارسی (کاوش نامه)، دوره 2، پیاپی 3، صص 97-77.
شیعه، اسماعیل، (1393)، مقدمه­ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری، چاپ سی و پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.
صادقی فرشته، رویا؛ گلرخ دانشگر مقدم و امید دژدار، (1391)، بررسی رابطه طرح کالبدی در مجتمع های مسکونی و حس دلبستگی به مکان در بین ساکنین (مطالعه موردی: مجتمع های مسکونی امام خمینی و امام رضا در همدان)، نشریه مدیریت شهری، دوره 10، شماره 30، صص 264-253.
عبداله زاده ‌طرف، اکبر؛ مصطفی بهزادفر و محمد نقی‌زاده، (1389)، بسط مفهوم محله با آناتومی مفهوم اجتماع، نشریه مطالعات جامعه‌شناسی، شماره 7، صص 89-104.
غروی‌ الخوانساری، مریم، (1396)، از محله سنتی تا محله معاصر؛ کندوکاوی در راهکارهای احیا هویت محلی در شهر امروز، مجله معماری و شهرسازی آرمانشهر، شماره 21، صص 76-61.
کریمی مشاور، مهرداد و مونا نیکوخوی، (1397)، نقش عناصر کالبدی و اجتماعی بر دلبستگی مکانی به روش PREQ، مورد مطالعاتی: محله جولان، نشریه معماری و شهرسازی آرمانشهر، دوره 11، شماره 23، صص 84-75.
لطیفی، غلامرضا و ندا صفری چابک، (1392)، بازآفرینی مفهوم محله در شهرهای ایرانی اسلامی بر پایه اصول نوشهرگرایی، فصلنامه مطالعات شهری، شماره 8، صص 12-3.
معصومی، مسیح الله و اسماء میرخطیب، (1396)، بررسی تأثیر طراحی فضاهای باز مجتمع‌های مسکونی در ایجاد حس دلبستگی به مکان (نمونه مورد مطالعه: مجتمع مسکونی ششصد دستگاه در شهر مشهد)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 3، صص 73-52.
منتظرالحجه، مهدی؛ مجتبی شریف نژاد و سهیلا دهقان، (1395)، ارزیابی و سنجش عوامل موثر بر ایجاد حس مکان در مراکز محله های شهری (مطالعه موردی: مراکز محله های شیخداد و شهرک دانشگاه در شهر یزد)، نشریه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دوره 7، شماره 26، صص 54-43.
نژادابراهیمی، احد و امیرحسین فرشچیان،‌ (1393)، از مرکز محله تا پلازا (تلفیق مفهومات سنتی تعامل‌پذیری در فضاهای شهری، روندی بسوی توسعه اجتماعی شهر اسلامی)، اولین کنفرانس ملی شهرسازی، مدیریت شهری و توسعه پایدار، صص 17-1.
نقدی، اسدالله؛ سلمان وحدت و حسن سجادزاده، (1395)، نقش سرمایه های اجتماعی در دلبستگی به مکان در محلات سنتی (نمونه موردی: محلات شهر همدان)، نشریه مطالعات جامعه شناختی شهری، دوره 6، شماره 18، صص 50-23.
Alonso-Vazquez, M., Packer, J., Fairley, S., & Hughes, K. (2019). The role of place attachment and festival attachment in influencing attendees’ environmentally responsible behaviours at music festivals. Tourism Recreation Research, 44(1), 91-102.
Altman, I., & Low, S. (1992). Place Attachment, Plenum Press. New York.‏
Armstrong, A., & Stedman, R. C. (2019). Understanding local environmental concern: the importance of place. Rural Sociology, 84(1), 93-122.‏
Aryanpur Kashani (2000). English - Persian Dictionary, Tehran, Jahan Rayaneh.
Bailey, N., Kearns, A., & Livingston, M. (2012). Place attachment in deprived neighbourhoods: The impacts of population turnover and social mix. Housing Studies, 27(2), 208-231.‏
Bernard, J. R. L. B. (Ed.). (2003). Macquarie ABC Dictionary: Australia's National Dictionary. Macquarie Library.‏
Bonaiuto, M., Fornara, F., & Bonnes, M. (2003). Indexes of perceived residential environment quality and neighbourhood attachment in urban environments: a confirmation study on the city of Rome. Landscape and Urban Planning, 65(1-2), 41-52.‏
Brown, B. B., & Perkins, D. D. (1992). Disruptions in place attachment. In Place attachment (pp. 279-304). Springer, Boston, MA.‏
Brown, B., Perkins, D. D., & Brown, G. (2003). Place attachment in a revitalizing neighborhood: Individual and block levels of analysis. Journal of environmental psychology, 23(3), 259-271.‏
Clark, W. AV; Duque-Calvache, Ricardo y Palomares-Linares, Isabel (2015).«Place Attachment and the decision to stay in the neighbourhood». Population Space and Place, 23(2).‏
Fornara, F., Lai, A. E., Bonaiuto, M., & Pazzaglia, F. (2019). Residential place attachment as an adaptive strategy for coping with the reduction of spatial abilities in old age. Frontiers in psychology, 10.‏
Han, J. H., Kim, J. S., Lee, C. K., & Kim, N. (2019). Role of place attachment dimensions in tourists’ decision-making process in Cittáslow. Journal of destination marketing & management, 11, 108-119.‏
Harris, P. 2(009). Penguin Dictionary of Marketing, Penguin Books.
He, L. (2013). Assessing visitors' place attachment and associated intended behaviours related to tourism attractions (Doctoral dissertation, Victoria University).‏
Heidegger, M. (1962). Being and Time, trans. john Macquarrie and edward robinson.‏
Hosany, S., Buzova, D., & Sanz-Blas, S. (2020). The influence of place attachment, ad-evoked positive affect, and motivation on intention to visit: Imagination proclivity as a moderator. Journal of Travel Research, 59(3), 477-495.‏
Hummon, D. M. (1992). Community attachment. In Place attachment (pp. 253-278). Springer, Boston, MA.‏
Jorgensen, B. S., & Stedman, R. C. (2001). Sense of place as an attitude: Lakeshore owners attitudes toward their properties. Journal of environmental psychology, 21(3), 233-248.‏
Kaltenborn, B. P. (1997). Nature of place attachment: A study among recreation homeowners in Southern Norway. Leisure Sciences, 19(3), 175-189.‏
Kyle, G. T., Absher, J. D., & Graefe, A. R. (2003). The moderating role of place attachment on the relationship between attitudes toward fees and spending preferences. Leisure sciences, 25(1), 33-50.‏
Lalli, M. (1992). Urban-related identity: Theory, measurement, and empirical findings. Journal of environmental psychology, 12(4), 285-303.‏
Lestari, W. M., & Sumabrata, J. (2018, March). The influencing factors on place attachment in neighborhood of Kampung Melayu. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 126, No. 1, p. 012190). IOP Publishing.‏
Line, N. D., & Hanks, L. (2019). Boredom-induced switching behavior in the restaurant industry: The mediating role of attachment. Journal of Hospitality & Tourism Research, 43(1), 101-119.‏
Low, S. M. (1992). Symbolic ties that bind. In Place attachment (pp. 165-185). Springer, Boston, MA.‏
Lu, T., Zhang, F., & Wu, F. (2018). Place attachment in gated neighbourhoods in China: Evidence from Wenzhou. Geoforum, 92, 144-151.‏
Manzo, L. C., & Perkins, D. D. (2006). Finding common ground: The importance of place attachment to community participation and planning. Journal of planning literature, 20(4), 335-350.‏
Mayor, M. (Ed.). (2009). Longman dictionary of contemporary English. Pearson Education India.‏
Mikulincer, M., Shaver, P. R., & Pereg, D. (2003). Attachment theory and affect regulation: The dynamics, development, and cognitive consequences of attachment-related strategies. Motivation and emotion, 27(2), 77-102.‏
Moore, J. (2000). Placing home in context. Journal of environmental psychology, 20(3), 207-217.‏
Özkan, D. G., & Yilmaz, S. (2019). The effects of physical and social attributes of place on place attachment. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research.‏
Parry, S., & Hassan, L. M. (2019). Understanding the relationship between smoking and place across multiple places through the lens of place attachment. Journal of Environmental Psychology, 62, 115-123.‏
Patwardhan, V., Ribeiro, M. A., Payini, V., Woosnam, K. M., Mallya, J., & Gopalakrishnan, P. (2020). Visitors’ Place Attachment and Destination Loyalty: Examining the Roles of Emotional Solidarity and Perceived Safety. Journal of Travel Research, 59(1), 3-21.‏
Peet, R. (1998). Poststructuralism, Postmodernism and Postmodern Geographies. Peet, R. Modern Geographical Thought. Blackwell, Oxford.‏
Plunkett, D., Fulthorp, K., & Paris, C. M. (2019). Examining the relationship between place attachment and behavioral loyalty in an urban park setting. Journal of Outdoor Recreation and Tourism, 25, 36-44.‏
Ramkissoon, H., Weiler, B., & Smith, L. D. G. (2012). Place attachment and pro-environmental behaviour in national parks: The development of a conceptual framework. Journal of Sustainable Tourism, 20(2), 257-276.‏
Riley, R. B. (1992). Attachment to the ordinary landscape. In Place attachment (pp. 13-35). Springer, Boston, MA.
Rollero, C., & De Piccoli, N. (2010). Place attachment, identification and environment perception: An empirical study. Journal of Environmental Psychology, 30(2), 198-205.‏
Scannell, L., & Gifford, R. (2010). Defining place attachment: A tripartite organizing framework. Journal of environmental psychology, 30(1), 1-10.‏
Scannell, L., & Gifford, R. (2014). Comparing the theories of interpersonal and place attachment. Place attachment: Advances in theory, methods, and applications, 23-36.‏
Scannell, L., & Gifford, R. (2017). Place attachment enhances psychological need satisfaction. Environment and Behavior, 49(4), 359-389.‏
Schulz, C. N. (1984). The Concept of Dwelling, New York. Electa/Rizzoli.‏
Seamon, D. (2013). Phenomenology and uncanny homecoming‘, in D. Boscaljon (ed.), Resisting the place of belonging, Burlington, Vermont: Ashgate (forthcoming).
Shumaker, S. A., & Taylor, R. B. (1983). Toward a clarification of people-place relationships: A model of attachment to place. Environmental psychology: Directions and perspectives, 2, 19-25.‏
Silva, C., Kastenholz, E., & Abrantes, J. L. (2018). Linking mountain image with place-attachment. Journal of Spatial and Organizational Dynamics, 6(2), 140-152.‏
Suntikul, W., & Jachna, T. (2016). The co-creation/place attachment nexus. Tourism Management, 52, 276-286.‏
Trentelman, C. K. (2009). Place attachment and community attachment: A primer grounded in the lived experience of a community sociologist. Society and natural resources, 22(3), 191-210.‏
Tuan, Y. F. (1974). Topophilia: A study of Environment Perception Attitudes and Values Prentice Hall International. New Jersey.‏
Twigger-Ross, C. L., & Uzzell, D. L. (1996). Place and identity processes. Journal of environmental psychology, 16(3), 205-220.‏
Ujang, N., & Zakariya, K. (2018). Place attachment as indicator for place significance and value. Asian Journal of Behavioural Studies, 3(10), 95-103.‏
Williams, D. R., Patterson, M. E., Roggenbuck, J. W., & Watson, A. E. (1992). Beyond the commodity metaphor: Examining emotional and symbolic attachment to place. Leisure sciences, 14(1), 29-46.‏
Xing, W. (2011). Reinforcing community: the meaning of place attachment and its application in the redesign of Langley Park (Doctoral dissertation).

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1398
  • تاریخ بازنگری 27 دی 1398
  • تاریخ پذیرش 02 مرداد 1399

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما