نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مرمت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری معماری منظر، گروه معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

معماری بومی روستایی در بستر طبیعت شکل می‌گیرد و پیوندی بین انسان و طبیعت بر اساس این معماری ایجاد می‌گردد که لازمه آن هنری کاربردی در خدمت نیاز انسان است. برای فهم این هنر رجوع به نمونه‌های موجود و شناخت و تحلیل آن‌ها بهترین مسیر است. هدف مقاله حاضر شناخت و تحلیل دلایل شکل‌گیری یکی از روستاهای منحصربفرد معماری ایرانی است. روستای لیوس علاوه بر این‌که حامل ‌الگوهای معماری بومی روستایی ایران است، ویژگی‌های کالبدی خاصی دارد که برآمده از محیط شکل‌گیری روستا –کوه‌پایه‌های جنوب غربی زاگرس- است. بر مبنای هدف شناخت معماری بومی در روستای لیوس سؤال، استقلال در ساخت‌وساز (بوم‌آورد بودن معماری روستای لیوس) و پیوند با محیط پیرامون چگونه باعث بروز عناصر معماری و ساختاری و فرم‌های جدید در این روستا شده است؟ شکل می‌گیرند. بنابراین روش میدانی و پیمایشی برای گردآوری اطلاعات و پس از آن تحلیل مطالعه موردی مبنای روش تحقیق قرار گرفت. روستای لیوس در 80 کیلومتری شمال شرق دزفول، در دامنه کوهی صخره‌ای قرار دارد. تحلیل کالبد روستا در دو مقیاس کلان شامل: معابر، جهت‌گیری خانه‌ها و بازشوها، معماری پلکانی؛ و خرد شامل: کیفیت ورود و ابعاد بازشوها، مصالح، پوشش‌ها، کنوسازی و عایق‌بندی بام، تابو (ظرف سفالی بزرگ برای ذخیره حبوبات)، انجام می‌شود. نتیجه این شناخت و تحلیل نشان می‌دهد که شکل خاص زندگی مردم لیوس (لزوم رعایت مسائل امنیتی، زندگی در حالتی بین یکجانشینی و کوچ و ایجاد واحدهای مستقل زیستی در قالب خانه) دلیل عدم وجود عناصر معماری زیرساختی زندگی اجتماعی (بازار، مسجد و مرکز محله‌ای از پیش فکر شده) است. این نوع زندگی، معماری ایجاد می‌کند که بر اساس آن می‌توان ادعا کرد خلاقیت در معماری بومی به معنی ساده‌ترین و دم‌دست‌ترین پاسخ به نیازهای اصیل و مبنایی انسان است.

تازه های تحقیق

- مؤلفه‌های تأثیرگذار بر معماری لیوس دورافتاده بودن و ناامنی، پوشش گیاهی منطقه، مصالح در دسترس و مکان‌یابی خاص روستا در جوار کوه لنگر هستند.

- شناخت و تحلیل مسیل‌های عبور آب و نقش آن‌ها در شکل‌گیری واحدهای همسایگی، سازه‌های طاقی سنگ و گچی، انبارهای منحصربفرد ذخیره مواد غذایی و باغ‌های پیرامون روستا از شاخص‌ترین اقدامات در جهت فهم معماری روستای لیوس هستند. 

- خلاقیت در معماری روستایی در قالب یافتن بهترین، ساده‌ترین و دم‌دست‌ترین راه‌کارها در پاسخ به نیازهای اولیه انسان نمود می‌یابد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Constructional diagnosis and analysis of vernacular architecture in Leives village

نویسندگان [English]

  • Sajad Moazen 1
  • Shina Sad Berenji 2

1 Assistant Professor, School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.

2 Ph.D. Candidate in Landscape Architecture, Department of Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Extended Abstract
Background and Objectives: Vernacular architecture because of nature dependency; in comparison to conscious architecture (urban complex) which depends on rationalism and unconscious architecture (urban fabrics) which depends on conscious architecture’s elements; owns free thinking and independency that motivates creation. Constructional introduction of Leives village is a try in order to analyze this creation. Leives is located at 80 km northeast of Dezful and near a mountain, which looks like a rock (Langar); has almost a temperate climate, although had tough winters formerly. The most important historical witnesses in this village are GadamGah of Leives village and shrine of Gusheh village (10km south of Leives) –date of death 707AH in pedigree.
Methods: The present research is of qualitative type which has been done by grounded theory method. The field survey method used in the data collection stage and documentation. This article is the subject of an empirical excavation that uses multiple sources and evidence to study the architecture of Leives village in its natural context. In order to understand the village as a cohesive whole on the one hand and also to understand the structural techniques details that create that whole on the other hand, cognition and analysis were divided into two areas of macro and micro scale. Validity of this research based on the criteria 1. Internal validity (reliability): Confidence of research findings is an important part of the validity of the article, which is achieved by field perceptions and providing sufficient documentation of the existing rural body 2. External validity (Transferability): Detailed description of the village for the audience unfamiliar with the architecture of the village, 3. Reliability: recognizing and introducing all the important factors shaping the structure of the village and how those factors affect the structure of the village, 4. Objectivity (verifiability): this topic that can be viewed and examined in the field for the audience; Is realized.
Findings: Leives village is divided into Ashiriha and Dinavarha districts; by considering construction date, historical and constructional evolution would be like this: 1. Initial core of village that has formed around GadamGah and a monument which named castle in Dinavarha district.2. Dinavarha district (east of village). 3. Ashiriha district (west village). 4. New rural buildings. 5. New urban buildings. For construction analysis of village first watercourses is investigated, which plays both either destructive or constructive role –depends on human subtlety in the choice of location-. Water can generate energy relative to the progress of technical knowledge, while also being the source of destruction, in the absence of water control knowledge. There are one environmental major watercourse and three minor watercourses in village. These watercourses have some benefits: making two gardens in south and southwest, using watercourse as a route and creating natural borderline between two districts. Construction of village in large-scale includes Routes (The village Passages have numerous breaks, Warps, and varying widths throughout, indicating that the texture of the village has gradually developed into a natural growth. It shows that the village's fabric has gradually developed by natural growth. These Warps from different perspectives have the Climatic, Security and Structural benefits. Villages are usually formed and developed gradually, resulting from this natural and unplanned development; creating paths of varying direction and width) The orientation of the houses follows the direction of the mountain. Therefore, the openings are facing southwest to utilize the maximum solar radiation energy to warm and provide interior lighting) and Stepped architecture. and small-scale includes: entrance quality and openings sizes (Difficult climates (cold winters and summers exposed to direct sunlight), the need to protect the interior from unexpected invasions of humans and insects, the lack of suitable materials for making doors and windows and a lintel beam are some of the reasons that One can mention the small size of the doors and windows and their minimal number.) Used materials (stone and plaster), interior ceiling (typically are arched) roof insulation (usage of the free space between arch and roof as silo), Tabo (large store cereals earthen which built with clay inside building simultaneously) is investigated.
Conclusion: Basically, the existence of a village is above all dependent on environmental conditions and geographical location, because natural features and phenomena have a decisive effect on location, dispersion, sphere of influence, physical development, morphology of the village. The findings of this study emphasize the importance of choosing a suitable place to Satisfy the living needs of villagers. Continuing to live in one place for centuries has consistently required precise location in nature. In the village of Lewis, the extension of the mountain direction and watercourses is the main factor in locating the village. The fields and gardens are wide at the bottom of the village and the mountain protects it like a strong wall. This type of location has the advantage of being located next to the mountain, which, firstly, is a matter of security for the residents, and secondly, the farmers have a good view of their cultivated lands. Living in this place requires its own customs and behavior, and these biological customs also have their own architecture. Special type of people life in Leives (home self-sufficiency, solitude and seclusion, living between nomadism and habitation, nature dependency instead of construction agent dependency) concludes that no infra structure architecture for social life (such as Bazar, mosque and even a neighborhood center that has thought and designed before) exist in this village. In addition to physical space, the concept of housing includes the entire residential environment, which includes all the services and facilities necessary for the family to live. Finally, constructional analysis on Leives can be described in this way: Creation in vernacular architecture means the best, simplest, and handiest answer to noble and basic human needs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vernacular architecture
  • self-sufficiency
  • Vernacular materials
  • Watercourse
  • Rural House
  • Leives Village
آنتونیادیس، آنتونی سی. (1388). بوطیقای معماری، آفرینش در معماری، جلد دوم: راهبردهای محسوس به سوی خلاقیت معماری. آی، احمدرضا، تهران: سروش
باقری، مهدیه. (1389). مسکن و گونه‌های مختلف آن، مطالعه موردی: روستای بورخانی، چکیده مقالات اولین کنفرانس بین‌المللی سکونت‌گاه‌های روستایی: مسکن و بافت. صفحه 160
پژوهش، محمدمهدی و داودزاده، فاطمه، پژوهش، ناصر. (1394) معرفی نظام شکل‌گیری واحدهای مسکونی روستای تاریخی گیسک (کرمان) و تاثیر مفاهیمی چون اقتصاد و دفاع بر شکل‌گیری بافت آن، دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش در مهندسی، علوم و تکنولوژی
حاجی ابراهیم زرگر، اکبر. (1378). درآمدی بر شناخت معماری روستایی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی
حاجی ابراهیم زرگر، اکبر و  سرتیپی پور، محسن و میری، سید حسن و شیخ طاهری، حامد. (1394) طراحی و شکل‌گیری خانه روستایی به روایت معماران قدیمی. مطالعه موردی: روستاهای شهرستان گرمسار، مسکن و محیط روستا، شماره 158، ص 3 – 20
چهارمحالی، علی‌محمد و چهارمحالی، علی‌رضا (1395) بهره‌وری از مصالح ساده به نام سمات در بناهای تاریخی شوشتر، چهارمین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران
رضوانی، علی‌اصغر. (1381). رابطه شهر و روستا. تهران: نشر ماکان
زمرشیدی، حسین. (1382). معماری ایران، اجرای ساختمان با مصالح سنتی. تهران: انتشارات زمرد
سجادی، سیدمحمود (1384) در رثای استاد کمالی دزفولی، مجله گلستان قرآن، شماره 203، ص 45-46
سرتیپی‌پور، محسن (1384) شاخص‌های معماری مسکن روستایی در ایران، نشریه هنرهای زیبا، شماره 22، ص 43 - 52
سرتیپی‌پور، محسن (1389) پدیدارشناسی مسکن روستایی، مسکن و محیط روستا، شماره 133، ص 3-14
سعادت، داوود و کریمی‌نژاد، سیامک و پورعلیخانی، مسعود. (1394) نگاهی به معماری بومی در اقلیم گرم و مرطوب، دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری و شهرسازی،
سیروس صبری، رضا و فریدون‌زاده حسن. (1390) بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری بافت روستایی (مطالعه موردی: روستای پاقعله خوزستان)، مسکن و محیط روستا، شماره 138، ص 105 - 114
کوشش‌گران، علی‌اکبر. (1386) شناخت زمینه‌های موثر بر تبیین منشور حفاظت میراث روستایی ایران، رساله دکترای معماری، دانشگاه علم و صنعت ایران.
کوشش‌گران، علی‌اکبر و  گلوردی، مجتبی (1392) مرتبه‌شناسی معماری دوره سنت؛ درآمدی بر مرتبه‌شناسی معماری روستایی بر مبنای تبیین و نقد آرای کریستین نوربرگ شولتز، مسکن و محیط روستا، شماره 143، ص 101 - 120
گروت، لیندا و وانگ، دیوید (1390) روش‌های تحقیق در معماری، ترجمه: علیرضا عینی‌فر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران
ولایتی، سعدالله و اکبر قلی، فرحناز (1386) بررسی جایگاه عوامل طبیعی در استقرار سکونتگاه‌های روستایی، نشریه جغرافیا، (12-13)، ص 45 - 65
هاشم‌نژاد، هاشم و مولانایی، صلاح‌الدین (1387) معماری با نگاهی به آسمان، سکونت‌گاه‌های روستایی – ساختاری ویژه در معماری روستایی زاگرس (منطقه کردستان)، نشریه هنرهای زیبا، شماره 36، ص 17 - 26
آرشیو شخصی حسن سواری، محسن قمشی، امین بهرامی، وحید جلال‌زاده، مسعود قاسمی، حسن بزاز و محمد حیدری