نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

2 دانشیار، گروه معماری، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

4 استادیار گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

چکیده

نما یکی از عناصر تأثیرگذار بر کیفیت بصری یک بنا می‌­باشد و شناخت اولیه هر فرد از بنا از این طریق صورت می‌گیرد. تا­ به حال ادراک معانی نماها بیشتر در حوزه شهرسازی مورد توجه قرار گرفته و معانی نماها در مقیاس معماری کمتر مورد پژوهش متخصصان عرصه معماری قرار گرفته است. لذا پژوهش حاضر به شناسایی مؤلفه‌­های معنای نما­های آپارتمان­‌های مسکونی اردبیل از دیدگاه شهروندان پرداخته است. از همین­‌رو در پژوهش حاضر تلاش شده است که به این پرسش پاسخ داده شود که مؤلفه­‌های معنای نماهای آپارتمان‌های مسکونی از دیدگاه شهروندان چیست؟ این پژوهش رویکردی ترکیبی دارد. بخش کیفی با استفاده از روش گراندد تئوری و بخش کمی با استفاده از مدلسازی معادلات ساختاری انجام گرفته است. ابزار جمع‌­آوری اطلاعات در بخش کیفی مصاحبه­‌های عمیق و نیمه­‌ساختار­یافته با شهروندان اردبیل بوده است و در بخش کمی، پرسشنامه محقق‌­ساخت بوده که روایی و پایایی آن بررسی شده است. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌­افزار مکس­‌کیودا و روش مقایسه مداوم در طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان داد که مؤلفه‌های تأثیرگذار بر معنای نما، شامل نه مؤلفه: عوامل فرهنگی اجتماعی، سبک زندگی، عوامل اقتصادی، عوامل محیطی، قوانین شهری، کیفیت بصری، سابقه ذهنی، رسانه‌ها، وضعیت اجرا می­‌باشد.

تازه های تحقیق

- مؤلفه‌های تأثیرگذار بر معنای نما، شامل: عوامل فرهنگی اجتماعی، اقتصادی، محیطی، سبک زندگی، قوانین شهری، کیفیت بصری، سابقه ذهنی، رسانه‌ها، وضعیت اجرا می‌‌‌‌باشد.

- با شناسایی مؤلفه‌‌‌‌های مؤثر بر معنای نما، می‌‌‌‌توان ویژگی کالبدی و سایر عوامل زمینه‌‌‌‌ای تأثیرگذار را که منجر به کیفیت مطلوب بصری می‌‌‌‌شود، را شناسایی نموده و از آنها در طراحی نما بهره جست.

- شناخت این مؤلفه‌‌‌‌ها منجر به آگاهی معماران از دریافت‌‌‌‌های ذهنی مردم در خصوص نماها شده و به دریافت‌‌‌‌های شخصی خود اکتفا نخواهند کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Identification of the semantic components of the facades of residential buildings from the viewpoint of citizens (Case study: Ardabil city)

نویسندگان [English]

  • Masumeh Alamrasi 1
  • Ghasem Motalebi 2
  • Manouchehr Foroutan 3
  • Sara Jalalian 4

1 Ph.D Candidate in Aechitecture, Department of Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad Univercity, Hamedan, Iran

2 Associate Professor, Department of Architecture, Fine Arts College, Tehran University, Tehran, Iran.

3 Assistant Professor, Department of Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad Univercity, Hamedan, Iran

4 Assistant Professor, Department of Architecture, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran.

چکیده [English]

Extended Abstract
Background and Objectives: Facades can significantly affect the visual quality of buildings. The initial impression that a building leaves on a viewer occurs via its facade. A building’s facade can be the most important element in its design. Considering that the facade of a building is the first visual component of that building and the first component that connects the building to the surrounding environment, it plays a significant role in the viewer’s evaluation. Perception of the meaning of facades has been mainly explored in the field of urban planning but architectural experts have paid little attention to this subject from the viewpoint of architecture. From among the different types of buildings, residential ones were selected for this study since in designing residential environments, paying attention to different components and their meaning is more important than their function. Nowadays, residential land uses constitute a large portion of urban land uses. Almost all members of a society are in direct contact with them and glance at different facades on a daily basis. Therefore, this study attempted to identify the components of the meaning of residential apartments in Ardabil from the perspective of the city’s citizens. The main question of this study was as follows: What are the semantic components of the facades of residential apartments from the viewpoint of citizens?
Methods: This research had a mixed approach. The qualitative section was conducted using the grounded theory while the quantitative section was performed using structural equation modeling (SEM). In the qualitative part, the required data were collected via in-depth semi-structured interviews with citizens of Ardabil City. Since the researcher’s perceptive understanding of the subject and the possibility of conducting in-depth interviews are major factors in any qualitative study, the main criterion for selecting the sample was the possibility of the author’s continuous presence in the area and interviewing the citizens. A total number of 25 residential apartments in Ardabil City were selected as the sample in this case study. The southern and southwestern sections of Ardabil have a relatively new urban fabric. Most apartments in these sections have 3 to 6 stories. In terms of socio-cultural and economic level, these areas have a high, medium, medium-to-low and medium-to-high status. Therefore, they were a suitable case for in-depth study and would provide generalizable results. For this reason, the geographical expanse consisting of the south and southwest of Ardabil City was selected as the study area. MAXQDA software and constant comparisons during the three stages of open, axial and selective coding were used for analysis of the collected data. After the interviews were transcribed, the collected data were scrutinized via the coding method and were then classified via open, axial and selective coding. Each interview was perused several times and the basic concepts were extracted via content analysis. In the second stage of the coding, one of the categories was selected as the core concept which was then studied as the pivotal phenomenon in the explained process. The relationships of the other categories with the core concept were then determined and expressed in the form of a paradigm model. Selective coding was the last stage of the coding procedure in which the core category was selected and its link to other categories was specified. In the quantitative section, a questionnaire was designed by the author and its validity and reliability were examined. SEM and SmartPLS software were used in this section of the research. The questionnaire consisted of 31 items designed in a structured manner based on the Likert 5-point scale and developed according to the conceptual model of the research. Four items directly inquired about the meaning of facades. Using targeted cluster sampling, the questionnaires were distributed among individuals who were familiar with the sample. Analysis of the collected data via SEM in SmartPLS confirmed the significance of the relationships and the identified components.  
Findings: The components and details of building facades have a meaningful wholeness. Identifying the meanings of facades helps determine their constituent factors. In this study, the context factors, the intervening factors and in some cases both have affected the meaning of the selected facades. The analysis showed that nine components affect the meaning of building facades: socio-cultural factors, lifestyle, economic factors, environmental factors, urban laws, visual quality, mental history, media and construction quality.
Conclusion: The results showed that different factors affect how participant describe the appearance of their residential apartments. The participants used terms such as regular, expensive, identity, etc. when describing the appearance of residential apartments. The meanings of facades are affected by various factors. These meanings are formed in the context of structural factors (facade components, physical characteristics, stylistic features and apartment properties), context factors and intervening factors. Based on the obtained results, certain solutions have been proposed to improve the semantic status of the facades of residential apartments. Determining the components affecting the facade meaning, one can identify the physical properties and other influential underlying factors that would lead to desired visual quality, thereby helping the patterns and designs of the facade. Understanding these components helps architects comprehend people's mental perceptions of the facade, while not preoccupying with their own personal perceptions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Facade
  • Components That Affect Meaning
  • Grounded theory
  • Residential Apartment of Ardabil City
آذر، عادل و قنواتی، مهدی و غلام‌‌‌زاده، رسول. (1395). مدلسازی مسیری ساختاری در مدیریت: کاربرد نرم‌‌‌افزار Smart Pls، تهران: انتشارت نگاه دانش
استراس، آنسلم و کوربین، جولیت. (1393). اصول روش تحقیق کیفی؛ نظریه مبنایی؛ رویکردها و روش‌‌‌ها. (ترجمه بیوک محمدی). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بنتلی، ای‌‌‌ین و الکک، آلن. مورین، پال و گلین سو، مک و اسمیت، گراهام. (1395). محیط‌‌‌های پاسخده. (ترجمه مصطفی بهزاد فر). تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
پاکزاد، جهانشاه. (1382). پدیدارشناسی نمای ساختمان‌‌‌های مسکونی و سیر تکوینی توقعات از آن. نشریه علمی پژوهشی هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی. (۱۴)، 51 - 62.
پورجعفر، محمدرضا و علوی بالمعنی، مریم. (1391). ویدئواکولوژی؛ بوم‌‌‌شناسی بصری در معماری و طراحی شهری. تهران: آرمانشهر.
توسلی، محمود. (۱۳۷۶). اصول و روش‌‌‌های طراحی شهری و فضاهای مسکونی در ایران. جلد اول. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
دریانی، مهدی. (1393). اصول طراحی نما، تهران: انتشارات اول و آخر
دهخدا، علی‌‌‌اکبر. (۱۳۴۵). لغت‌‌‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
راپاپورت، اموس. (1392). معنی محیط ساخته شده؛ رویکردی در ارتباط غیر‌‌‌کلامی. (ترجمه فرح حبیب). تهران: انتشارات سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
رضازاده، راضیه و بهزادفر، مصطفی. (1385). اصول و معیارهای ساماندهی و ضوابط و مقررات سیمای شهر در ساخت‌‌‌و‌‌‌ساز (جلد اول). تهران: طرح پژوهشی دانشگاه علم و صنعت.
صدری افشار، غلامحسین و حکمی، نسرین و حکمی، نسترن. (1383). فرهنگ معاصر فارسی یک جلدی. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.
عبداللهی، مهدی و قاسم زاده، بهنام و رهبری پور، کسری. (1392). تأثیر نمای بناهای تاریخی بر تصویر ذهنی شهروندان شهر تبریز (مطالعه موردی: گذر خیابان تاریخی تربیت). فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهر ایرانی اسلامی. (۱۱)، 65 - 70.
فلامکی، منصور. (1391). شکل‌‌‌گیری معماری در تجارب ایران و غرب. تهران: نشر فضا.
فیلیک، اووه. (1394). درآمدی بر روش تحقیق کیفی. (ترجمه هادی جلیلی). تهران: انتشارات نی.
کارمونا، متیو و همکاران (1394). مکان‌‌‌های عمومی فضاهای شهری؛ ابعاد گوناگون طراحی شهری. (ترجمه فریبا قرائی و همکاران). تهران: انتشارات دانشگاه هنر.
کریر، راب. (1376). اجزای معماری. (ترجمه زهرا اهری). تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
کریمی آذری، امیر رضا و صفر نژاد، مهسا. (1395). شناسایی مؤلفه‌‌‌های عینی و ذهنی مؤثر در طراحی نما در جهت ارتقا هویت منظر شهری و افزایش حس تعلق شهروندان. دو فصلنامه پژوهش‌‌‌های منظر شهر، 6، 89 - 106
گروت، لیندا وانگ، د. (1394). روش‌‌‌های تحقیق در معماری. (ترجمه‌ علیرضا عینی‌‌‌فر). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
گروتر، یورگ کورت. (۱۳۹۰). زیبایی‌‌‌شناسی در معماری. (ترجمه جهانشاه پاکزاد، عبدالرضا همایون). تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
لنگ، جان. (1386). آفرینش نظریه معماری؛ نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. (ترجمه علیرضا عینی فر). انتشارات دانشگاه تهران.
لینچ، کوین. (1395). سیمای شهر. (ترجمه منوچهر مزینی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نسبیت، کیت. (1394). نظریه‌‌‌های پسامدرن در معماری. (ترجمه محمد رضا شیرازی). تهران: نشر نی.
نوربرگ شولتز، کریستین. (1395). گزینه‌‌‌ای از معماری: معنا و مکان. (ترجمه ویدا نوروز برازجانی). تهران: انتشارات پرهام نقش.
هاریس، سی ام. (1393). فرهنگ تشریحی معماری و ساختمان. (ترجمه محمدرضا افضلی، مهرداد هاشم‌‌‌زاده همایونی). تهران: انتشارات دانشیار
هومن، حیدرعلی. (1397). مدل‌‌‌یابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم‌‌‌افزار لیزرل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌‌ها
Fornell, Claes. and Larcker, David.F. (1981). “Evaluating Structural Equation Models with unobservable variables and management error” Journal of Marketing Research 18 (1), 39-50.
Gifford, Robert. Hine, Donald. Muller-Clemm, Werner. & Reynolds J. R, D'Arcy. J. (2000), Decoding Modern Architecture A Lens Model Approach for Understanding the Aesthetic Differences of Architects and Laypersons, Journal of Environment and Behavior, 32, 163- 187.
Hair, Joseph. F., Risher, Jeffrey. J., Sarstedt, Marko., & Ringle, Christian. M., (2019). When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review. 31, 1, 1-25
Hershberger, Robert. (1980), A study of  meaning and architecture. Institue for Environmental Studies. Pennsylvania, University
Imamoglo, Cagri. (2000). Complexity, preference and familiarity: Architecture and nonarchitecture Turkish students assessments of traditional and modern house facades. Journal of Environmental Psychology, 20, 1, 5-16.
Mehrabian, Albert. Russell, James A. (1974). An Approach to Environmental Psychology. MA, MIT Press, Cambridge.
Moughtin, JC. Taner, Oc. Tiesdell, Steve. (1995). Urban design: green dimensions. Butterworth Architecture Press, Great Britain.
Russell James, A. Ward Lawrence, M. and Pratt. Geraldine. (1981). Affective quality attributed to environments; A factor analysis study, Journal of Environment and Behavior, 3, 259 - 288.
Sanoff, Henry. (1991). Visual reseaech methods in design. New York. John Wiley and Sons Ltd.
Scannell, Leila. Gifford, Robert. (2010). Defining place attachment: A tripartite organizing framework, Journal of Environmental Psychology, 30, 1 - 10.
Tribe, Michael. (1974)., Stadtgestaltung Theorie and Praxis. English Edition. Bertelsmann.
Wang, Jichuan. Wang, Xiaoqian. (2019). Structural equation modeling: Applications using Mplus. John Wiley & Sons.
Whyte, William. (2006). How Do Buildings Mean. Some Issues of Interpretation In The History of Architecture. Journal of History and Theory, 45, 153 - 177.