معماری و شهرسازی ایران(JIAU)

چکیده عملکرد بناها به‌واسطه ضرورت‌های استفاده و ارتباط انسان با محیطِ ساخته‌شده، دائماً در طول حیات بنا و در ارتباط تنگاتنگ با زندگی انسان در جریان است؛ فلذا نمی‌توان آن را وابسته به بنا یا صرفاً جزئی از برنامۀ اولیۀ آن در طراحی معماری تلقی کرد. هدف این پژوهش دستیابی به مدل مفهومی از عملکردی بودن است که اقتضائات و پیچیدگی‌های رابطۀ انسان-محیط در آن دیده شده و بتوان ضمن شناخت وجوه و مراتب این تعامل، به سازوکار تحقق آن پی برد.
الگووارۀ واقع‌گرایی انتقادی با رویکرد کیفی و استفاده از روش داده‌بنیاد (گراندد تئوری) در این تحقیق بکارگیری شده است. در این راستا با تمرکز بر تجارب بازاستفاده از بناهای تاریخی به‌عنوان محیط ساخته‌شده، 10 مورد از خانه‌های تاریخی دورۀ پهلوی در تهران مورد بررسی قرار گرفته و طی مصاحبه با 52 مخاطب و تلفیق با سایر داده‌های برآمده از منابع معتبر و مشاهدات میدانی، جهت انجام فرآیند کدگذاری و تحلیل داده با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA20 مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند. نهایتاً ضمن طبقه‌بندی کدهای اولیه (531 کد) و محوری (9 کد)، با دستیابی به 3 مقولۀ اصلی شامل «نیازها/انتظارات مخاطبان»، «تجربۀ زیسته» و «محیط ساخته‌شده» و ارتباطات میان این عوامل در لایه‌های زیرین واقعیت، سازوکار تحقق مقولۀ اصلی تحقیق با عنوان «عملکردی بودن» در چارچوب مدل مفهومی ارائه گردیده است.
نهایتاً، «عملکردی بودن» به‌عنوان حالت تعادلی میان نیازها/ انتظارات کاربران و تجربۀ زیستۀ کاربران در بستر محیط ساخته‌شده تعریف شده؛ بدین ترتیب که هر دسته از نیازها شامل روانی، فیزیولوژیک و عالی/انتظارت ویژه، بسته به ماهیت خود، طی ترتیبات فرآیندی و یا تناسبی (بازنمودها) در حالت تعادل قرار گرفته که امر عملکردی بودن را رقم می‌زند. بدون شک نقش محیط ساخته‌شده در این‌جا، به‌عنوان بستری‌ست که با تکیه بر ویژگی‌های کالبدی و غیرکالبدی خود، نقش تأمین‌کنندگی/ محدودکنندگی یا تقویت‌کنندگی/ تضعیف‌کنندگی را در برقراری شرایط تعادل ایفا خواهد نمود.

چکیده مازاری یا حناسایی، پیشه‌ای کهن است که بقایا و آثار مادی منتسب به آن در شهرهایی چون یزد، بم و زاهدان در امتداد راه ادویه دیده می‌شود. آن‌ها نقش مهمی در فرهنگ و اقتصاد شهرهایی چون یزد داشته‌اند و قرن‌ها با تولید محصولاتی از قبیل حنا و بوته‌های گیاهی دیگر در تأمین بخشی از خوراک، درمان و بهداشت مردم یزد مشارکت می‌کردند. بقایای مازاری‌ها در یزد مربوط به پیش از دوره قاجار بوده و در کوی میرچخماق قرار گرفته‌است. مازارها در دوره پهلوی به دلیل مسائل بهداشتی و حقوقی به کوی اتابکی تغییر موقعیت می‌دهند و به این دلیل بنیان آن‌ها دچار تغییر می‌گردد. مسأله تحقیق لزوم دسترسی به اطلاعات عمیق‌تر درباره ویژگی‌های کالبدی و کارکردی مازاری‌ها است. هم اکنون بسیاری از آن‌ها در حال تغییر کاربری و رهاشدگی هستند و تعداد اندکی نیز با تغییرات نامناسب در کالبد مواجه شده‌اند. هدف پژوهش فهم پیشه و معماری حناسایی در شهری چون یزد است. مقاله پیش‌رو سعی کرده است ضمن شناخت موضوع به بررسی پرسش‌هایی درباره سیرتحول مازاری‌ها و عوامل مؤثر بر آن بپردازد و برای نیل به آن از روش تفسیری و رهیافت تفسیری-تاریخی استفاده کرده است.
این مقاله به این نتیجه رسیده است که فرآیند تحول کالبدی و کارکردی مازاری‌های یزد در چهار دوره؛ قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و حال حاضر قابل بررسی است و چهار عامل؛ زیست محیطی و بهداشتی، اقتصادی، مدیریتی و قانونی و اجتماعی و فرهنگی در آن تأثیر بسزایی داشته‌است. شهرهایی چون یزد می‌توانند با نگاه به تجارب بین‌المللی در این زمینه و با تأسیس مراکز احیاء حنا با مشارکت دینفعان و ذیمدخلان به توسعه نقش این مجموعه‌ها در اقتصاد داخلی و خارجی کمک کنند و به رفع چالش‌ها بپردازند.

چکیده یکی از موضوعاتی که دهه‌های اخیر در نظام شهرسازی نقش پررنگ‌تری گرفته است، مسائل مرتبط با مشارکت شهروندی است. علیرغم اهمیت نظام مشارکتی شهروندان، نظریات مطرح در این حوزه توانمندی و کارآمدی لازم را ندارد. گفتمان مشارکت شهروندی هم به حوزه تسریع و هم تهدید مشارکت شهروندان اشاره دارد. هدف اصلی این پژوهش کشف موانع مشارکت شهروندی در فرآیند برنامه‌ریزی ، اجرا و بازبینی (3p) از نگاه حرفه‌مندان رشته شهرسازی است. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی است و در زمره تحقیقات کیفی و تفسیری قرار دارد. در این پژوهش از روش نظریه‌داده‌بنیاد (خوانش کلاسیک) و تحلیل‌محتوا استفاده‌ شده‌است. روش جمع‌آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه‌های باز (تکمیل شده با 176 نفر از حرفه‌مندان رشته شهرسازی) میباشد. جهت تحلیل داده‌های کیفی و کدگذاری از نرم‌افزار maxqda استفاده شده است. در مجموع تعداد 474 کد باز استخراج شده‌است که این کدهای باز به 57 مفهوم، 21 مقوله فرعی و در نهایت 8 مقوله اصلی تبدیل شده‌است. در این بین فراهم نبودن بستر و امکانات، سلطه قدرت، عدم شفافیت و اعتماد، ضعف ساختاری و مشارکتی نبودن فرآیند، استفاده از روشهای نامناسب، پشتوانه ضعیف دانشی و تجارب ناکافی، عدم استقبال مردمی، تعارض منافع اقشار مختلف به عنوان مولفه‌های کلیدی در عدم مشارکت شهروندان از دیدگاه حرفه‌مندان رشته شهرسازی شناخته‌شده‌است. مقایسه و تطبیق مولفه‌ها‌ی اشاره‌شده در مطالعات پیشین که به صورت عام عدم مشارکت شهروندان را مورد‌بررسی قرار‌داده بودند و مولفه‌های اشاره‌شده به صورت خاص توسط حرفه‌مندان رشته شهرسازی در خصوص عدم مشارکت شهروندان در فرآیندهای سه‌گانه برنامه‌ریزی، اجرا و بازبینی نشان از آن دارد که بسیاری از مولفه‌ها و عوامل اشاره‌شده مشترک هستند. در انتها با استخراج و تحلیل موانع مشارکت شهروندی از دیدگاه حرفه مندان حرفه رشته شهرسازی و مقایسه این عوامل و مولفه های مستخرج از پیشینه پژوهش ، مشخص گردید که عواملی نظیر عوامل ساختاری- سیاسی و مشارکتی نبودن فرآیند، عوامل مرتبط با تعارض منافع اقشار مختلف، عوامل زمینه ای و بسترساز، سلطه قدرت و عوامل حاکمیتی، عدم استقبال مردمی و عوامل فردگرایانه بین حرفه مندان رشته شهرسازی و دیدگاه های عام حاکم بر جامعه در خصوص مشارکت شهروندی مشترک است و این موضوع نوآوری پژوهش فوق می باشد.

چکیده آسایش حرارتی در فضاهای باز مسکونی به عنوان یکی از عوامل کلیدی در بهبود کیفیت زندگی ساکنین و عابران به شمار می‌آید. این عامل به شدت تحت تأثیر ویژگی‌های طراحی شهری مانند فرم و شکل بلوک‌های ساختمانی است که بر پارامترهایی همچون تابش خورشید، جریان و سرعت باد، و در نهایت شاخص‌های آسایش حرارتی تأثیر می‌گذارند. این پژوهش به ارزیابی تأثیر فرم لبه‌های بلوک‌های ساختمانی مسکونی بر آسایش حرارتی فضای باز در یک واحد همسایگی در شهر سبزوار پرداخته است. سه فرم مختلف بلوک، با استفاده از تغییرات در جلو و عقب‌رفتگی حجم ساختمان، طراحی شده و با کمک نرم‌افزار انویمت نسخه 4.4.5 پارامترهای اقلیمی و شاخص‌های آسایش حرارتی ارزیابی شدند. این نرم‌افزار یکی از پرکاربردترین ابزارها برای شبیه‌سازی شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی در فضای باز است که ابزاری قوی برای شبیه‌سازی خرداقلیم‌ها و ارزیابی آسایش حرارتی در فضاهای باز است. این نرم‌افزار به محققان و طراحان شهری اجازه می‌دهد تا تأثیرات مختلف طراحی شهری، پوشش گیاهی و ویژگی‌های محیطی را بر شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی مورد بررسی قرار دهند. نتایج با شاخص‌های UTCI و PET نشان می‌دهد که بلوک شماره 2، که شامل جلوآمدگی در حجم میانی ساختمان و تفکیک حیاط به بخش‌های شمالی و جنوبی است، بهترین عملکرد را از نظر شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی دارد. در انقلاب تابستانی، مقادیر شاخص‌های UTCI و PET به ترتیب38.90 و 46.65 درجه سانتی‌گراد، و در انقلاب زمستانی 19.10- و 4.02- درجه سانتی گراد ثبت شدند، که این بلوک نسبت به دیگر فرم‌ها به محدوده آسایشی نزدیک‌تر بوده و شرایط مطلوب‌تری را فراهم می‌کند. این یافته‌ها می‌توانند برای طراحان و معماران به منظور بهینه‌سازی طراحی بلوک‌های مسکونی در اقلیم‌های مشابه، مورد استفاده قرار گیرند.

چکیده پرورش تفکرخلاق و توانایی‌های حل‌مسئله، همواره سنگ‌بنای آموزش معماری است. درحالی‌که تحقیقات زیادی مبنی‌بر تاثیر مثبت به‌کارگیری فناوری-های دیجیتال بر خلاقیت دانشجویان‌معماری وجود دارد، برخی معتقدند این فناوری‌ها جایگزینی غیرواقعی برای یادگیری عملی و مانعی برای پرورش خلاقیت هستند. این پژوهش به‌بررسی تأثیرات طراحی مبتنی‌بر واقعیت‌افزوده بر تفکرخلاق و مهارت‌های حل‌مسئله پرداخته و بارشناختی دانشجویان را در طول فرآیند یادگیری مقایسه کرد. این تحقیق کاربردی، درطیف مطالعات ارزشیابی می‌باشد. به‌لحاظ نحوه جمع‌آوری داده، از روش آمیخته‌تشریحی استفاده شده است. دربخش کمی، به‌منظور بررسی تفاوت‌ها در بنیان‌ها در دوگروه آزمایش و کنترل پرسشنامه ویلیامز و هوانگ به‌کار گرفته شد و دربخش کیفی از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مشاهده میدانی استفاده شد. بر اساس یافته‌ها، استفاده از فناوری واقعیت‌افزوده، باعث ارتقای تفکرخلاق دانشجویان درس طراحی‌فنی گردید، در خرده‌عامل‌های آن؛ در مولفه ریسک‌پذیری، گروه‌آزمایش تفاوت معناداری با گروه‌کنترل نداشت. اما در سه مولفه؛ حس‌کنجکاوی، پنداره و انعطاف-پذیری، گروه‌آزمایش به‌طور قابل‌توجهی بهتر از گروه‌کنترل امتیاز کسب‌کرد. همین‌نتیجه برای حل‌مسئله نیز به‌دست آمد. هم‌چنین بارشناختی دانشجویان به-خصوص تلاش‌ذهنی را درطول فرایند یادگیری کاهش داد. نتایج مصاحبه‌ها و مشاهده نتایج تجربی را تکمیل کرد و و عمدتا موضوع ضعف دانشجویان در ترسیم‌های دستی و اسکیس در استقبال آنان از این فناوری بی‌تاثیر نیست. برای پرورش خلاقیت، تکیه شدید بر این فناوری، علی‌رغم داشتن مزایای زیاد، خالی از چالش نیست. اتکای بیش از حد به آن منجر به فقدان تجربه‌عملی و کاهش مهارت‌ها می‌شود. برای مربیان ضروری است که بین استفاده از ابزارهای دیجیتال به‌عنوان ابزارکمکی و پیش‌بردن مهارت‌های اساسی طراحی از طریق روش‌های سنتی، تعادل ایجاد کنند.

چکیده کانون پرورش فکری به عنوان یک نهاد فرهنگی و آموزشی با هدف ارتقاء رشد شناختی و خلاقیت کودکان و نوجوانان، با طراحی و ساخت فضاهای مناسب برای فعالیت‌های فرهنگی و هنری، نقشی اساسی در فرآیند یادگیری ایفا می‌کند. هدف اصلی تحقیق، شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار محیط کالبدی بر فرآیندهای یادگیری و نحوه تأثیرگذاری تصویرسازی ذهنی به‌عنوان یک عامل میانجی بوده است. این پژوهش از نوع کاربردی و توصیفی- پیمایشی است. جامعه آماری شامل 203 نفر از کودکان و نوجوانان دختر و پسر کانون پرورش فکری شهرستان سروستان بوده که طبق جدول مورگان 127 نفر به‌صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها، از پرسشنامه‌های محقق‌ساخته در سه مقوله محیط کالبدی، یادگیری و تصویرسازی ذهنی استفاده شد. پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 928/0، 833/0 و 835/0 محاسبه شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار PLS انجام گرفت. نتایج نشان داد که محیط کالبدی تأثیر مستقیم و معناداری بر یادگیری و تصویرسازی ذهنی دارد. به‌ویژه تأثیر محیط کالبدی بر یادگیری معادل 59 درصد و بر تصویرسازی ذهنی 86 درصد می باشد. همچنین، نقش میانجی تصویرسازی ذهنی در رابطه بین محیط کالبدی و یادگیری با ضریب مسیر 250/0 تأثیرگذار و معنادار گزارش شد. این یافته‌ها بر اهمیت طراحی فضاهای آموزشی با در نظر گرفتن ویژگی‌های کالبدی تأکید دارد که می‌تواند به تقویت فرآیندهای شناختی و یادگیری کودکان و نوجوانان کمک کند. به‌طور کلی، پژوهش حاضر نقش اساسی محیط‌های فیزیکی در تسهیل فرآیندهای یادگیری و تأکید بر فرآیندهای ذهنی نظیر تصویرسازی ذهنی به‌عنوان عامل میانجی را مورد تأکید قرار می‌دهد.

چکیده تمایل روزافزون به استفاده از نمای دوپوسته در ساختمان، اهمیت تحقیقات مرتبط را خاصه در زمینه مصرف انرژی افزایش داده است. در دهه اخیر، انواع مختلف نماهای دوپوسته با عناصر متنوع میانی از جمله سایه‌اندازها، لوور و گیاهان، ابداع شده و مورد بهره برداری قرار گرفته‌اند. استفاده از گیاهان در این نماها، به دلیل سایه‌اندازی موثر‌تر و افزایش دمای کمتر مورد توجه بوده است. از طرفی، کاربرد گیاه در ساختمان، علاوه بر استفاده از پتانسیل‎های گیاه جهت افزایش آسایش حرارتی به عنوان عنصری زیبایی‌شناختی است. پژوهش حاضر، با تمرکز بر کاربرد گیاه در نمای دوپوسته‌ی جنوبی یک ساختمان اداری در شهر شیراز، تاثیرات آن را بر مصرف انرژی ساختمان می‌سنجد. گیاه انتخابی، یک سرخس آبزی با نام ازولا است که به عنوان تصفیه‌کننده‌ی هوا در ساختمان‌ها کاربرد دارد. پس از تعیین پارامترهای ثابت و مقادیر متغیرهای اجزای نما، نمونه مورد بررسی در محیط نرم‌افزاری راینو و پلاگین گرسهاپر مدل‌سازی شده و بهینه‌سازی برای 288 حالت (144 حالت نمای دوپوسته با گیاه و 144 حالت نمای دوپوسته بدون گیاه) انجام شد. عمق نمای دوپوسته و دهانه بازشوی خارجی و داخلی و نوع شیشه به عنوان متغیرهای اجزای نما منظور شده و مصرف انرژی سرمایشی، گرمایشی به عنوان متغیرهای وابسته درنظر گرفته شدند. نتایج پژوهش، 30 حالت با کمترین میزان شدت مصرف انرژی را تعیین کرده و نشان می‌دهد که ترکیب بهینه پارامترها در دو حالت بدون گیاه و با گیاه مشابه بوده و شامل عمق نمای دوپوسته 0.5متر، دهانه بازشوی خارجی 1.9 متر، دهانه بازشوی خارجی 4.9 متر و شیشه دوجداره لمینت عایق است. مقایسه نتایج بهینه در این دو حالت کاهش 2.35% در شدت مصرف انرژی و 1.70% در نیاز سرمایشی با اندکی افزایش در نیاز گرمایشی را نشان می‌دهد.

چکیده مطالعه تجارب مسکن موقت پس از زلزله‌های مرگبار حدود چهل سال اخیر ایران حاکی از آن است که در بازسازی برخی از مناطق زلزله‌زده در عین ضرورت نیاز به تأمین مسکن موقت(شش ماه تا سه سال) برای بازگشت آسیب‌دیدگان به زندگی و از سرگرفتن فعالیت‌های عادی روزمره‌شان، سیاست مسئولین بر حذف مسکن موقت و انتقال سکونت از چادرها به سکونتگاه‌های دائمی، با تسریع بازسازی مساکن دائمی قرارگرفته‌است. از این رو این پژوهش با هدف بررسی ضرورت شناسایی عوامل مؤثر بر بکارگیری فناوری مناسب مصالح بومی در مسکن موقت پس از زلزله در ایران و روش نظریه زمینه‌ای انجام شده‌است. کدگذاری داده‌ها و استحصال و تحلیل14 مقوله(313 کد) با استفاده از نرم‌افزارمکس‌کیودی‌ای، در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی، نحوه‌ی سکونت آسیب‌دیدگان تا زمان آماده‌شدن مسکن دائم را، در دو رویکرد اصلی و سه بخش کسب آمادگی قبل از وقوع زلزله(4 مقوله)، مواجهه با زلزله(5 مقوله) و پس از مواجهه با زلزله(5 مقوله) قابل جمع‌بندی می‌نماید. در رویکرد اول سکونت در چادر و کانکس به‌دلایل مختلف سبب بروز نارضایتی و مشکلات فراوانی برای خانوار آسیب‌دیده شده‌است و رویکرد دوم، تجارب قابل تأمل و خودجوش ساخت مسکن موقت بومی را بدون برنامه‌ریزی قبلی مدیریت بحران و مبتنی بر استفاده از مصالح و دانش فنی بومی آسیب‌دیدگان، و مشارکت مؤثر ایشان با امدادگران و برخی افراد متخصص داوطلب رقم‌زده‌است. تحلیل یافته‌ها نشان‌می‌دهد که تأمین مسکن موقت مناسب و پاسخگو تنها با ارائه‌ی راهکارهای قابل انطباق با "شرایط اقلیمی و زیست‌محیطی" و جوابدهی به "نیازهای کاربران اعم از نیازهای معیشتی و فاکتورهای فرهنگی و اجتماعی" ایشان، ذیل ایجاد"تعادل بین هزینه‌های مسکن موقت و مسکن دائم" و با "برنامه‌ریزی قبلی و کسب آمادگی لازم"، برای غلبه بر"محدودیتهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و مالی" امکانپذیر‌است. از این رو الگوی زمینه‌ای بر اساس انتخاب"مصالح، منابع و فناوری ساخت" به عنوان مقوله‌ی گزینشی، تنظیم شده‌است و نتایج هر دو رویکرد را ارائه‌می‌نماید، که خود مبین ضرورت بکارگیری مسکن موقت پس از زلزله مبتنی بر فناوری مناسب مصالح بومی ایران است.

چکیده میراث معماری صنعتی نقشی مهمی را در بازخوانی هویت و میراث شهرها ایفا می‌کنند. آغاز جریان پساصنعتی در شهرها منجر به متروکه شدن بخشی از ابنیه صنعتی گردید، هرچند که این فضاها به مثابه فرصت‌های بازآفرینی شهری و استفاده مجدد تطبیقی می‌باشند که دارای مشکلات اجتماعی و زیست محیطی نیز هستند. با فراگیر شدن رویکرد استفاده مجدد تطبیقی به عنوان راهکاری به منظور حفاظت پایدار، میراث معماری صنعتی نیز به عنوان فضاهایی منعطف به منظور اتخاذ کاربری‌های جدید در دستور کار قرار گرفتند. این پژوهش در پی آن است از طریق بازخوانی و واکاوی نظریه‌ها، اسناد بین‌المللی مرتبط و تدوین چارچوب نظری، با اتخاذ رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره(MCDM) و تحلیل داده‌ها از طریق روش تحلیل سلسله مراتبی(AHP) درنرم‌افزار ExpertChoice، بهترین کاربری را از میان سه گزینه پیشنهادی برای کارخانه شرکت فرش کرمان که از آثار میراث صنعتی دوران پهلوی کرمان و یکی از مراکز مهم تولید و صادرات فرش در جنوب شرقی کشور بوده است ارائه نماید. یافته‌های حاصل از پژوهش حاضر نشان می‌‌دهد که کاربری «صنایع خلاق» می‌تواند ضمن ارتقاء سطح اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محله، منجر به ارتقاء خلاقیت در سطح شهر و منطقه گردد و حفاظت از ارزش‌های ملموس و ناملموس مجموعه را تضمین نماید. این پژوهش در پی آن است از طریق بازخوانی و واکاوی نظریه‌ها، اسناد بین‌المللی مرتبط و تدوین چارچوب نظری، با اتخاذ رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره(MCDM) و تحلیل داده‌ها از طریق روش تحلیل سلسله مراتبی(AHP) درنرم‌افزار ExpertChoice، بهترین کاربری را از میان سه گزینه پیشنهادی برای کارخانه شرکت فرش کرمان که از آثار میراث صنعتی دوران پهلوی کرمان و یکی از مراکز مهم تولید و صادرات فرش در جنوب شرقی کشور بوده است ارائه نماید. یافته‌های حاصل از پژوهش حاضر نشان می‌‌دهد که کاربری «صنایع خلاق» می‌تواند ضمن ارتقاء سطح اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محله، منجر به ارتقاء خلاقیت در سطح شهر و منطقه گردد و حفاظت از ارزش‌های ملموس و ناملموس مجموعه را تضمین نماید.

چکیده فضاهای عمومی شهری را می‌توان بستر اصلی رویدادهای شهری و محل گردهمایی گروه‌های مختلف مردم دانست. برای ارائه راهکارهایی جهت افزایش حضور مردم و تقویت سرزندگی این فضاها، بررسی تغییرات فعالیت‌های انسانی در بازه‌های زمانی مختلف ضروری است. در این پژوهش، فضای جلوخان ارگ کریم‌خانی شیراز به‌عنوان نمونه مطالعاتی انتخاب شده است. هدف مطالعه، بررسی تأثیر برگزاری رویداد بر تغییرات فعالیت‌های انسانی در این فضای شهری است؛ موضوعی که با مقایسه وضعیت فضا در ایام رویداد نوروز و پس از آن تحلیل شده است. نوشتار حاضر، یک تحقیق میدانی با رویکرد توصیفی - تحلیلی است و تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که فعالیت‌های انسانی در حین و پس از رویداد چه دگرگونی‌هایی را تجربه می‌کنند و چه ویژگی‌هایی از این فضای شهری بر این تغییرات اثرگذارند. در این پژوهش برای تدوین چارچوب نظری، ابتدا با استفاده از روش اسنادی، ادبیات و مبانی‌نظری موضوع به‌تفصیل بیان‌شده و همچنین پنج متغیر الگوهای فعالیتی، گره فعالیتی، نوع فعالیت، مدت زمان حضور و مسیر حرکت افراد به عنوان متغیرهای این پژوهش انتخاب شده‌اند تا بتوان تغییرات حین و پس از رویداد را بررسی کرد. سپس در بخش روش‌شناسی با ارائه فرضیه و استفاده از تکنیک‌های برداشت فعالیتی - رفتاری یان گل از جمله ردگیری،پیگردی، یادداشت‌برداری و مشاهدات عینی در دو بازه حین و پس‌از رویداد به بررسی شرایط فضای موردمطالعه بر اساس متغیرهای منتخب پرداخته شده است. با تحلیل یافته‌ها و تمرکز بر متغیرهای منتخب، تلاش شد تا با استدلالی منطقی، چگونگی فعالیت‌های افراد در زمان برگزاری رویداد و پس از آن مورد بررسی قرار گیرد. در نهایت نتایج پژوهش انجام‌شده در جلوخان ارگ کریمخانی شیراز نشان داد که برگزاری رویدادهای اجتماعی و فرهنگی تأثیر چشمگیری بر افزایش پویایی، تنوع و تراکم فعالیت‌های جمعی در فضا دارد و موجب افزایش حضور گروه‌های مختلف به‌ویژه زنان و کودکان می‌شود، در حالی‌که پس از پایان رویداد، این شاخص‌ها به‌وضوح کاهش می‌یابد. همچنین طراحی فضا، شرایط محیطی و طراحی موقت نقش مهمی در کیفیت و مدت‌زمان حضور افراد ایفا می‌کند. بر این اساس، پیشنهاد اصلی پژوهش، برگزاری منظم رویدادها همراه با ارتقای کیفیت محیطی جلوخان برای تقویت سرزندگی و کارایی اجتماعی این فضای شهری است.

چکیده امروزه استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی پلان مسکن محبوبیت روز افزونی را به خود دیده است. با این حال، اکثر این سیستم های هوش مصنوعی از الگوریتم های یادگیری ماشینی و یادگیری عمیق استفاده می نمایند که بر مبنای مجموعه داده های پیکسلی پلان های مسکونی آموزش دیده و در پاسخ های خود ویژگی های سازه ای و محدودیت های ساخت را لحاظ نمی نمایند. در این نوشتار به منظور بهبود این نقص، کارکردهای مختلف هوش مصنوعی و هزینه بر و زمان بر بودن سیستم های سنتی طراحی پلان هوشی مصنوعی مولد قانونمند برای طراحی پلان های مسکونی بر مبنای سیستم سازه ای پی دال معرفی میگردد. این هوش مصنوعی، در تجزیه و تحلیل و تولید پلان ها با توجه به نیاز و سلیقه کاربر واقعی در طراحی و پیاده سازی پلان گسترش یافته است.
این پژوهش به صورت ترکیبی از نوع توصیفی-تحلیلی و آزمایشی است؛ در ابتدا از طریق روش توصیفی اطلاعات اولیه جمع آوری شده و سپس مورد تحلیل قرار گرفته است. در مرحله بعدی با استفاده از روش آزمایشی، الگوریتمی بر مبنای سیستم پی دال برای طراحی و اجرای مسکن گسترش یافته است. در ادامه پژوهش به شناسایی مجموعه داده های لازم برای طبقه بندی نیازهای فضایی کاربران در انواع پلان با متراژهای متنوع، تشریح ساختار تبدیل پلان به مدول‌های سازنده در سیستم پی دال، تولید الگوواره طراحی هوش مصنوعی مولد پلان در قالب فازبندی کاهنده نتایج قابل قبول و مطلوب برای کاربر و تدوین الگوریتم مولد پلان به کمک هوش مصنوعی پرداخته است.
از نتایج پژوهش می توان، دستیابی به یک الگوریتم طراحی دیجیتال پلان با قابلیت بالای صنعتی سازی، سازه ای بودن پاسخ های الگوریتم از بابت تطابق با سیستم مدولار پی دال و افزایش کیفیت پاسخ دهی و سرعت با عبور از طراحی پیوسته پلان به طراحی گسسته اشاره کرد.

چکیده رویکرد شهر ۱۵ دقیقه‌ای پس از شیوع کووید-۱۹ به عنوان یک رویکرد شهرسازی پساکرونا مورد توجه بسیاری از پژوهشگران قرارگرفت. پژوهشگران نیز با توجه به مقیاس مطالعه، زمینه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، نوع مطالعه و رشته تحصیلی (برنامه‌ریزی شهری، طراحی شهری، جغرافیا، حمل‌ونقل) به گونه‌ای متفاوت به این مفهوم پرداخته‌اند. این تنوع در دیدگاه، چالش‌های متعددی ایجاد می‌کند. از این روی، پژوهش حاضر سعی دارد تا با بازشکافی موضوع، گامی در جهت روشن‌تر شدن ابعاد این مفهوم و کاربردهای آن بردارد. هدف این پژوهش ارائه پایه و اساس نظری عمیق و قوی جهت پیشبرد تحقیقات مفهوم شهر ۱۵ دقیقه‌ای است. در این پژوهش از روش فراتحلیل استفاده شده است. برای محدودسازی جستجو، تنها جستجوی کلیدواژه‌ها در عنوان مقالات درنظر گرفته‌شد. 106 مقاله مورد تجزیه و تحلیل موجز قرار گرفت؛ که از این تعداد ۴ مقاله فارسی و 102 مقاله انگلیسی بوده‌اند. براساس نتایج این پژوهش، این رویکرد از چهار بعد تراکم، تنوع، مجاورت و دیجیتالی شدن شکل یافته است و در بیشتر مطالعات با تحلیل دسترسی به امکانات مورد نیاز شهروندان پیش رفته است. در روش‌شناسی این مفهوم هر سه رویکرد کمی، کیفی و آمیخته مشاهده می‌شود؛ با این تفاوت که تعداد مقالات آمیخته با اختلاف کمی، بیشتر است. مقیاس شهر و پس از آن محله بیشترین مقیاس مورد استفاده در مقالات بررسی‌شده، بوده‌اند؛ چرا که کلیدواژه‌های مورد استفاده در این پژوهش طیف وسیعی از شهر/ محله ۱۵ دقیقه‌ای و یا شهر/ محله ۲۰ دقیقه‌ای را شامل شده‌اند. این رویکرد به معیارهای متفاوتی وابسته‌است که در این مقاله به ۵ بعد عوامل فردی، زیست‌محیطی، تسهیلاتی و خدماتی، کالبدی و ادراکی-اجتماعی تقسیم‌بندی شده‌اند. با توجه به جستجوهای انجام شده این رویکرد در ایران در موارد بسیار کمی مورد استفاده قرار گرفته است و فرصت مطالعات بیشتر برای پژوهشگران و متخصصان شهرساز وجود دارد.

چکیده در حوزه علوم رفتاری، فقدان الگوی روش‌شناسی، شامل شیوه گردآوری و تحلیل، روش، رویکرد، راهبرد، هدف و پارادایم پژوهش، منجر به تعدد رهیافت‌های پژوهش شده است و همین امر سبب بروز ناهماهنگی میان اجزای مختلف پژوهش و عدم تحقق اهداف بوده است. پژوهش حاضر به دنبال دستیابی به چارچوب روشی مناسبی جهت افزایش کارایی پژوهش‌ها در این حوزه است. این مطالعه به صورت نظام‌مند با رویکرد فرا روش در دوره سال‌های (1402-1390)، به بررسی ملاحظات روش‌شناسی در حوزه علوم رفتاری پرداخته است. در این بررسی70 مقاله مرتبط از پایگاه‌های علمی داخلی استخراج و پس از حذف مقالات نامرتبط، 30 مقاله تحلیل شد. بررسی‌ها نشان داد، مطالعات فوق غالباً از نظر ساختاری تناسبی نداشته و از نظر محتوایی تنها به بررسی یک یا دو مورد از رفتارها پرداخته است. مطالعات اغلب از نوع کاربردی بوده و به پژوهش‌های توسعه‌ای و بنیادی کمتر توجه شده است. در این پژوهش، الگویی مبتنی بر چارچوب و نوع سوال پژوهش معرفی شده است. این الگو با توجه به هدف و نوع سوال تحقیق، مسیر پژوهش را از نظر روش انجام آن، روشن می‌کند. 

چکیده امروزه ‌‌شناسایی الگوهای معماری اثرگذار بر ارتقاء ‌طراحی محیط‌های دوستدار اوتیسم، با اهمیّت به‌نظر می‌رسد. بنابراین هدف پژوهش، ارائۀ مدلی ساختاری در طراحی محیط مراکز آموزشی مبتنی بر یکپارگی حسی، متناسب با وضعیّت حسی و شناختی کودکان اوتیسم بوده تا شرایط برای درمان و مدیریت بر رفتارشان تسهیل گردد. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و نیمه‌آزمایشی از نوع طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با دو گروه کنترل و آزمایش‌ می‌باشد. گردآوری اطّلاعات در دو بخش نظری (از منابع اسنادی برای تدوین مدل) و میدانی (ارزیابی مدل با اعمال تغییرات در فضای آموزشی گروه آزمایش) و جامعۀ آماری و حجم‌‌نمونه برای دو گروه از مربّیان و کودکان 4 تا 7 سال مرکز اوتیسم بوشهر مشخّص گردید. از 18نفر از مربّیان دربارۀ وضعیّت پیشرفت کلّی 18 نفر از کودکان (هر گروه 9کودک) در قبل و بعد از پایان دورۀ آزمایشی، از طریق پرسشنامه‌ای نظرسنجی شد. برای تحلیل داده‌ها، از میانگین و آزمون کوواریانس با نرم‌افزار Spss 26 استفاده شد. براساس یافته‌ها، میانگین وضعیّت پیشرفت کودکان در پیش‌آزمون و پس‌آزمون برای گروه کنترل و آزمایش بترتیب (2/148)، (2/153) و (2/556)، (2/852) بدست آمد. در تحلیل کوواریانس، آمارۀ آزمون (F) و سطح معناداری (Sig) گروه آزمایش به ترتیب (8/714) و (0/011) گزارش، و سطح معناداری آزمون کمتر از سطح معناداری استاندارد اعلام گردید (Sig <0.05). وجود تفاوت معنادار میان میانگین امتیازات و تایید میزان پیشرفت گروه آزمایش، نشان داد میان «طراحی محیط مراکز آموزشی مبتنی بر یکپارگی حسی» و «درمان و مدیریت بر رفتار کودکان اوتیسم» ارتباط معناداری برقرار است. همچنین، نتایج مشخّص کرد اختلالات ‌‌رفتاری کودکان ‌‌اوتیسم در حوزه‌های «حسی-‌ حرکتی»، «ارتباطی- ‌اجتماعی» و «شناختی-گشتالتی» طرح‌‌‌پذیرند؛ که به موازاتشان، الگوهای طراحی «محیط چندحسی»، «الگوسازی محیط» و «توالی فضایی» در قالب مدل ساختاری محیط، ارائه شد. این ‌مدل با درک‌کردن مکانیسم ناتوانی‌های حسی و نیازهای کودکان اوتیسم و با تاثیر بر احساس محیط و فرآیند بهتر ادراک بر سیستم پردازش مرکزی، می‌تواند بر بهبود مشکلات رفتاری کودکان موثّر عمل نماید.

چکیده سرسبزی شهری به طور گسترده به عنوان یک عنصر کلیدی برای ایجاد محیط‌های شهری قابل زندگی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان شناخته شده است. در حالی که فضای سبز حاشیه خیابان‌ها یکی از اجزای ضروری پوشش گیاهی شهری است که ساکنان فراوان بیشتری به آن دسترسی دارند و به طور روزمره با آن مواجه هستند، بیشتر مطالعات فضای سبز و فعالیت فیزیکی شهری به جای خیابان‌های محوطه‌سازی شده، بر پارک‌ها متمرکز شده‌اند. با توجه به مطالعات اندک در زمینه فضای سبز خیابان‌ها در مقیاس خرد، پژوهش پیش رو در پی ارزیابی و درک مزایای گسترده روانشناختی ، فیزیولوژیکی، رفاه عمومی و اجتماعی است که افراد در نتیجه تجربه فضای سبز خیابانی باکیفیت در منظر شهری دریافت می‌کنند. این پژوهش با روش ترکیبی و مطالعه موردی انجام گردیده است. از این رو ابتدا به بررسی محتواهای پیشرو با توجه به مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای پرداخته شده است. در حالی که تکنیک‌های تجزیه و تحلیل اهمیت و عملکرد (IPA) برای تعیین اینکه ویژگی‌های یک کالا یا خدمات در برآورده کردن انتظارات مصرف‌کنندگان، مشتریان، کاربران و بازدیدکنندگان چقدر خوب عمل می‌کنند، استفاده می‌شوند، در بخش پیمایش، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از این تکنیک، میزان اهمیت تأثیرات و ویژگی‌های فضای سبز خیابانی (USG) با کیفیت بالا شناسایی شده از ادبیات، در برابر عملکرد نسبی آنها از نظر کاربران (180=n) بلوار امیرکبیر شهر شیراز حد فاصل دو تقاطع غیر همسطح امام حسن و استاد بهمن بیگی بررسی می‌گردد. از نرم‌افزار Excel و SPSS27 جهت تجزیه و تحلیل و نمودارسازی داده‌ها استفاده شده است. نتایج این پژوهش بر نقش کلیدی سرسبزی خیابان‌ها بر زیست‌پذیری محیط خیابان تأکید می‌کند و به طور موردی نشان می‌دهد فضای سبز خیابانی محدوده مورد مطالعه به طور کلی از کیفیت پایینی برخوردار است و اولویت اول اقدامات مدیریتی مربوط به تأثیرات برابری محیطی، زیست‌محیطی و اجتماعی می‌باشد.

چکیده برج و باروهای شهری به عنوان یکی از الزامات اساسی در دفاع از سکونت‌گاه‌ها در طول تاریخ در سرزمین‌های مختلف ایفای نقش کرده‌اند. نمونه‌های زیادی از برج و باروهای شهری در فلات ایران، به عنوان یکی از سرزمین‌های دارای سابقه‌ی طولانی زیست شهرنشینی، دیده می‌شود. این آثار به عنوان میراث شهرهای تاریخی واجد حفاظت هستند و جهت حفاظت از آن‌ها شناخت روند تحولات آن‌ها ضروری است. این پژوهش از طریق موردپژوهی انجام گرفته و برج و باروی میبد به عنوان یک اثر خاکی و بومی که دارای نقشی اساسی در تضمین حیات زیستگاه میبد در طول تاریخ بوده، مطالعه شده است. به منظور شناخت برج و باروی میبد و تحولات آن‌، این اثر از دو زاویه‌ی شناخت ویژگی‌های کالبدی و شناخت تغییرات و تحولات برج و بارو بررسی شد. در این پژوهش وضعیت اثر در ارتباط با جایگاه شارستان میبد در پنج دوره تاریخی مورد توجه قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که این اثر در دوره‌های تاریخی مختلف با توجه به جایگاه شهر هر دوره‌ی زمانی دستخوش تحولاتی شده تا به شاکله کنونی رسیده است. تحولات برج و بارو و شارستان را می‌توان بر اساس‌ شواهد میدانی و اسناد تاریخی در سه مرحله شکل‌گیری و رشد، تکامل و افول طبقه‌بندی کرد. هم‌چنین این پژوهش نشان داده که بیشترین میزان مداخلات مخرب با ورود خیابان‌سازی‌های مدرن و جریانات توسعه‌ی شهری روی داده است؛ این در حالی است که تغییرات تا پیش از این زمان در هماهنگی با نیروهای طبیعی در پاسخ به نیازهای انسان‌ها و با به کارگیری فناوری‌های بومی، به صورت حداقلی و بدون متحول کردن آنیِ شاکله‌ی کلی آن بوده است.

چکیده فضای شهری عرصه‌ای برای نمایش زندگی جمعی است؛ صحنه‌ای که شهروندان را فارغ از نژاد، سن و صنف دور هم جمع کرده و با شکستن مرزهای اجتماعی، نمایشی از زندگی اجتماعی مردم شهر عرضه می‌کند. با توجه به این‌که کیفیت فضاهای شهری بر میزان حضورپذیری مردم در آن موثر است، تلاش در مسیر ایجاد فضاهای با کیفیت شهری به عنوان یکی از مسئولیت‌های معماران و شهرسازان شناخته می‌شود. در واقع توجه فعالان صنعت ساختمان به ویژه معماران و شهرسازان به تاثیر مستقیم هر بنا بر کیفیت فضای شهری پیرامون آن یکی از لازمه‌های رسیدن به شهری با فضاهای عمومی باکیفیت است. این پژوهش با هدف شناسایی نقش بنای مسجد حکیم اصفهان در ارتقای کیفیت فضای شهری پیرامون آن انجام شده است تا نتیجه‌ی آن علاوه بر یادآوری نقش ساختمان به عنوان ریز دانه‌های شهری در کیفیت‌بخشی به فضاهای عمومی شهر، به عنوان نمونه‌ای از تدقیق در یک ساختمان خاص جهت مطالعات بعدی در اختیار معماران و شهرسازان قرار گیرد. بر این اساس، ورودی‌های غربی، شمالی و شرقی مسجد حکیم اصفهان که فضای معماری را به فضای شهری متصل نموده برای مطالعه‌ دقیق‌تر انتخاب شدند. ابزار پژوهش، مصاحبه‌ی نیمه ساختار یافته بود و داده‌های حاصل از مصاحبه با 160 نفر از شهروندان حاضر در فضای شهری پیرامون مسجد حکیم، با استفاده از نرم‌افزار Maxqda جمع‌بندی و در سه مرحله (باز، محوری و گزینشی) کدگذاری شد. داده‌ها در قالب 24 مفهوم منسجم به عنوان کدهای باز و 12 مقوله به عنوان کدهای محوری تدوین و معرفی گردیده است. با هدف تسهیل مطالعه‌ی نتایج، کدهای محوری نیز در قالب چهار دسته‌ی کلی(کدگذاری گزینشی) ادراکی، فضایی، کالبدی و عملکردی مرتب شده‌اند. در آرای مصاحبه‌شوندگان، نقش معماری در تقویت اجتماع پذیری فضای شهری، نقش معماری در خوانایی فضای شهری، نقش معماری در القای حس مکان در فضای شهری و نقش معماری در ارتقا امنیت در فضای شهری، پرتکرارترین مصادیق از نقش معماری مسجد حکیم اصفهان در کیفیت‌بخشی به فضای شهری پیرامون آن بوده است.

چکیده انسان، در برقراری تعامل، چه با فرد دیگر و یا با محیط پیرامونی، از دستگاه حواس خود به صورت یک تمامیت منسجم بهره می‌برد. بنابراین، کیفیت محیط و تمایل افراد به حضور در آن، در کنار مجموعه‌ی عوامل دیگر، به میزان زیادی وابسته به چگونگی ادراک آن توسط انسان است. در همین حال، به رغم آن‌که در خصوص ماهیت چندحسی سازوکار ادراکی انسان در فرآیند تعامل با محیط‌، تردید چندانی وجود ندارد؛ اما، در مورد تاثیر این ادراکات حسی، به طور مستقل یا ترکیبی، بر میزان حضورپذیری محیط برای بهره‌بردار، اطلاع چندانی در دست نیست. در پژوهش حاضر، تلاش شده است که با استفاده از روش‌های نوین رایج در حوزه‌ی علوم اعصاب، به این سوال پاسخ داده شود که کدام‌یک از محرک‌های حسی در محیط، به تنهایی یا در همراهی با یکدیگر، سبب حضورپذیری بیش‌تر محیط برای بهره‌بردار می‌شوند. در این راستا، آزمونی برای سنجش کمیت تاثیر تحریک حواس به صورت مجزا و ترکیبی، بر میزان خوشایندی فضا، به عنوان شاخص حضورپذیری آن، انجام شد. گروه آزمودنی، متشکل از ۲۰ داوطلب، در یک فضای واحد معماری، که با استفاده از تمهیدات واقعیت مجازی برای آن‌ها شبیه‌سازی شد؛ در معرض محرک‌های حسی چهارگانه (بینایی، شنوایی، بویایی، لامسه)، به طور مجزا و ترکیبی قرار گرفتند. هم‌زمان، واکنش‌های احساسی مغز آن‌ها به محرک‌ها، در قالب ۶ شاخص کمی، که عبارتند از درگیری ذهنی، هیجان، تمرکز، علاقه، آرامش و استرس، با استفاده از دستگاه +Emotiv EPOC و در محیط نرم‌افزار +Emotiv EPOC استخراج و ثبت شد. هم‌چنین، میزان خوشایندی فضا برای آن‌ها نیز، بر اساس خوداظهاری داوطبان، در طیف لیکرت با مقیاس ۵ واحدی، ثبت شد. داده‌های حاصله، از حیث رابطه‌ی هم‌بستگی احتمالی میان تحریکات حسی و خوشایندی فضا، مورد تحلیل‌ها و آزمون‌های کیفی و کمی قرار گرفت. جمع‌بندی یافته‌ها روشن می‌سازد که در فضاهای داخلی، همراهی محرک‌های بینایی، بویایی و لامسه، با درجه‌ی اطمینان بالایی، موجب افزایش خوشایندی فضا خواهند بود. نتایج حاکی از آن است که افزایش هم‌سازی در ادراک و تجربه‌ی بدنمند فضا، به گونه‌ای که دریافت‌های فضایی، تک‌حسی نباشند؛ به نحو مشاهده‌پذیری موجب افزایش درجه‌ی خوشایندی فضا شده و محتمل است که به ارتقای حضور در فضاها نیز منجر ‌شود.